Ηνίοχος Δελφών: Παλμός ζωντανού πλάσματος

Εκφράσεις μιας δονούμενης εσωτερικής ζωής

Η δημοτικότητα του Ερμή του Πραξιτέλη κινδυνεύει τα τελευταία χρόνια να υποσκελισθή από τον γενικό θαυμασμό προς το περίφημο χάλκινο άγαλμα των Δελφών, τον Ηνίοχο. Ίσως η γοητεία που ασκεί τόσο το μαρμάρινο γλυπτό του 4ου αιώνα όσο και ο χάλκινος ανδριάς του 5ου (σ.σ. αιώνα π.Χ.) να οφείλωνται σε πηγές εξωκαλλιτεχνικές. Η φυσική ομορφιά του πρώτου, η θαυμαστή διατήρηση, προπάντων της κεφαλής, του δευτέρου τραβούν την προσοχή όλων και γρήγορα γεννούν έναν παράξενο, βαθύ θαυμασμό. Ωστόσο, του χαλκού Ηνιόχου η μορφή απαιτεί μιαν όραση πολύ πιο καλλιεργημένη και μιαν εμπειρία καλλιτεχνική πολύ πιο πλούσια, για να παραδώση τα μυστικά της τέχνης της.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 7.3.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η κορμοστασιά του, η διάπλαση του ψηλόλιγνου σώματος, η διάθεση (σ.σ. εδώ με την έννοια της σύνθεσης, της συναρμογής) των πτυχών του χιτώνα του, το στέρεο πάτημα των γυμνών ποδιών, η δυνατή και μαζί άνετη χειρονομία του δεξιού χεριού με τα ηνία, οι ανεπαίσθητες μικρές κινήσεις και αποκλίσεις από την αυστηρά μετοπική στάση, εκφράσεις μιας δονούμενης εσωτερικής ζωής, όλα τούτα που συντελούνται με τρόπον μοναδικό και με τη συμβολή αναρίθμητων μικρών λεπτομερειών, κατορθώνουν να δώσουν στον Ηνίοχο των Δελφών τη μνημειακή επιβολή και τον παλμό του ζωντανού πλάσματος.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.8.1984, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Και το γερό αυτό οικοδόμημα το κορυφώνει ο μοναδικός θόλος του κεφαλιού με την κρυστάλλινη καθαρότητα του σχήματος, τη λεπταίσθητη διαγραφή των μαλλιών, την ξυπνή (σ.σ. ξύπνια, έξυπνη) ματιά, τα σαρκωμένα χείλη και μάγουλα, που περισφίγγουν με δύναμη τον εσωτερικό σκελετό του κρανίου.

Πηγή: Γαλλική Σχολή Αθηνών/EFA (efa.gr)

Η δύναμη και η μαγική γοητεία που αποπνέει κάθε μεγάλο έργο τέχνης κατορθώνει στο αριστούργημα τούτο να συνταιριαστή με μια χάρη ευγενικιά και μ’ έναν ρυθμό αυστηρά χαρούμενο και να σε μεταφέρη στη θριαμβική στιγμή που ο νικητής αρματηλάτης περήφανος και συγκρατημένος δέχεται την ιαχή του πλήθους, σαν ένα δεύτερο στεφάνι πολύτιμο κι’ αυτό, για το κατόρθωμά του.

*Απόσπασμα από άρθρο του αειμνήστου Μανόλη Ανδρόνικου, που έφερε τον τίτλο «Στο Μουσείο των Δελφών» και είχε δημοσιευτεί, εν είδει αρχαιολογικής περιήγησης, στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Κυριακή 7 Μαρτίου 1965.

Ο Μανόλης Ανδρόνικος

Το λαμπρότερο και πλέον γνωστό έκθεμα του Αρχαιολογικού Μουσείου των Δελφών, ο περίφημος Ηνίοχος, ήρθε στο φως στις 16/28 Απριλίου 1896, στο πλαίσιο της «Μεγάλης Ανασκαφής» (“La Grande Fouille”), των συστηματικών ερευνών που πραγματοποίησε από το 1892 έως το 1901 η Γαλλική Σχολή Αθηνών στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών, κατόπιν σχετικής εγκρίσεως της ελληνικής κυβέρνησης.

Το άγαλμα του Hνιόχου, θαύμα της αρχαίας χαλκοπλαστικής, αποτελούσε μέρος μεγαλύτερου συμπλέγματος με περισσότερες από μία μορφές, που αφιέρωσε στον Απόλλωνα ο τύραννος της Γέλας Πολύζαλος σε ανάμνηση (κατά την επικρατέστερη εκδοχή) της νίκης του στην αρματοδρομία των Πυθίων το 478 π.X. ή το 474 π.Χ.

Το ανάθημα του Πολύζαλου, που συνίστατο από τέθριππο, τον Ηνίοχο και δύο ιπποκόμους (είναι σχεδόν βέβαιο ότι αυτοί οδηγούσαν πεζοί δύο άλογα δεξιά και αριστερά από το άρμα), καταστράφηκε μάλλον από το μεγάλο σεισμό του 373 π.Χ.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν την ασφαλή απόδοση του Ηνιόχου σε κανέναν από τους γνωστούς καλλιτέχνες της εποχής εκείνης (το αριστούργημα αυτό της ελληνικής πλαστικής έχει συσχετιστεί κατά καιρούς με τους γλύπτες Πυθαγόρα τον Ρήγιο, Κριτία ή Κρίτιο και Κάλαμη ή Καλάμη).

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, o Ηνίοχος των Δελφών και το τέθριππό του, τμήμα αναπαράστασης ολόκληρου του χάλκινου συμπλέγματος-αναθήματος του Πολύζαλου στον Απόλλωνα (πηγή: «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.8.1984, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»).

ΠΗΓΗ ΙΝ.GR