Καθημερινή Αδέσμευτη Εφημερίδα

  Αριθμός Πιστοποίησης: Μ.Η.Τ. 242014

Μουσειο…λόγος: «Νευρόσπαστον»

Γράφει η Ηλιάνα Ζιώγα,

Μουσειολόγος, σύμβουλος Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

 

Κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθέατρου με σκοπό να προβάλει, να αναδείξει και να αναγνωρίσει το κουκλοθέατρο ως μια παγκόσμια μορφή τέχνης. Είναι επίσης μια ημέρα για να τιμηθούν οι «πρωταγωνιστές» του, οι κουκλοπαίκτες σε όλο τον κόσμο. Αν είστε εξοικειωμένοι με τις μαριονέτες τότε μάλλον έχετε δει έναν κουκλοπαίκτη στη δράση ή έχετε πειραματιστεί και παίξει μόνοι σας το δικό σας έργο με μαριονέτες.  

Πόσο παλιά είναι η τέχνη του κουκλοθέατρου;
Οι μαριονέτες χάνονται στα βάθη των αιώνων. Από τα αρχαιότερα ευρήματα που διαθέτουμε προέρχονται και από την Ελλάδα, αλλά αναμφίβολα τα φαινόμενα της «κούκλας» και της «μαριονέτας» αναπτύχθηκαν παράλληλα σε όλο τον κόσμο. Στην Αρχαία Ελλάδα για παράδειγμα η κούκλα έπαιζε σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα και η μαριονέτα ήταν το «νευρόσπαστον», κούκλα η οποία κινείται με σπασμωδικές κινήσεις, με κλωστές που τις κρατά ο μαριονετίστας. Στην Κίνα, την Ινδία και άλλα μέρη στην Ασία έχουν ακόμη βρεθεί κούκλες διαφόρων υλικών και κουκλοθέατρα.

 


Ένας Διεθνής Οργανισμός για τη Μαριονέτα

H UNIMA (Union Internationale de la Marionnette, Διεθνής Οργανισμός Μαριονέτας), είναι η Διεθνής Ένωση για το Κουκλοθέατρο. Σήμερα έχει τμήματα σε ενενήντα περίπου χώρες όλου του κόσμου και έχει έδρα τη Γαλλία. Λειτουργεί ως μέσο επαφής των επαγγελματιών της κούκλας, αλλά και σαν ανεξάρτητος οργανισμός που μέσω πολλών επιτροπών και ομάδων εργασίας, προωθεί το κουκλοθέατρο σε διεθνές επίπεδο. Κάθε τέσσερα χρόνια, οργανώνεται ένα διεθνές συνέδριο, σστο οποίο επανακαθορίζονται οι στόχοι, η πολιτική και ο προγραμματισμός του Οργανισμού.

Ένας από τους λόγους ίδρυσης ήταν το γεγονός ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι κουκλοπαίκτες κρατούσαν την τέχνη τους μυστική. Μόλις το πρώτο μισό του 20ου αιώνα οι κουκλοπαίκτες άρχισαν να μοιράζονται περισσότερες πληροφορίες για τη δουλειά τους. Άρχισαν επίσης να διοργανώνουν δημόσιες παραστάσεις κουκλοθέατρου. Αυτό έγινε σε μεγάλο βαθμό χάρη στον Tony Sarg, έναν διάσημο κουκλοπαίκτη εκείνης της εποχής.

Όταν οι κούκλες χρησιμοποιούνταν ευρέως, αυτό οδήγησε στην ίδρυση των Puppeteers of American το 1937. Το 1966, ο Jim Henson ίδρυσε την UNIMA-USA. Η UNIMA Αυστραλίας, η UMIMA Πακιστάν, η Βρετανική UNIMA και η UNIMA-Γαλλία ακολούθησαν το παράδειγμά τους. Σήμερα, οι μαριονέτες βρίσκονται παντού. Όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά σε όλο τον κόσμο. Οι μαριονέτες εμφανίζονται στη σκηνή, στη τηλεόραση, ακόμη και στις ταινίες. Το Ελληνικό Κέντρο της UNIMA ιδρύθηκε το 1990. Είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός, με κύριο στόχο την προώθηση της τέχνης αυτής στον ελληνικό χώρο, σε όλα τα επίπεδα.

Πώς ξεκίνησε η Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθεάτρου;

Ο καλλιτέχνης του κουκλοθέατρου, Javad Zolfaghari από το Ιράν, σκέφτηκε την ιδέα, να υπάρξει μία ημέρα που θα είναι αφιερωμένη στο κουκλοθέατρο και θα είναι γνωστή ως η Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθέατρου. Πρότεινε να συζητηθεί το έτος 2000 κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Συνεδρίου της UNIMA και έτσι, το 2002 η UNIMA κήρυξε την 21η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθέατρου. Η πρώτη επίσημη Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθέατρου πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαρτίου 2003.

Ένα από τα πρώτα μουσεία Μαριονέτας είναι το Μουσείο Μαριονέτας «Museu da Marioneta», το οποίο μετεγκαταστάθηκε στο Convento das Bernardas το 2001. Το Μουσείο ιδρύθηκε το 1987 από την «Companhia de Marionetas de S. Lourenço», μια ομάδα θεάτρου με παραστάσεις τόσο στην Πορτογαλία όσο και στο εξωτερικό. Ήταν ο πρώτος πορτογαλικός χώρος αφιερωμένος στις κούκλες από τότε που έκλεισε το ‘Teatro do Bairro Alto» το 1755 και με πρωταρχικό στόχο τη διατήρηση της πορτογαλικής παράδοσης του θεάτρου και της όπερας.

Είναι το πρώτο και μοναδικό πορτογαλικό μουσείο αποκλειστικά αφιερωμένο στην ερμηνεία και τη διάδοση της ιστορίας των κουκλοθεάτρων, της ιστορίας αυτής της συναρπαστικής τέχνης σε όλο τον κόσμο, τους διαφορετικούς τύπους μαριονέτας και τις διάφορες προσεγγίσεις που παρουσιάζουν οι πορτογαλικές μαριονέτες.

Η συλλογή του μουσείου περιλαμβάνει θεατρικές μορφές που προέρχονται από αρχαίες παραδόσεις ή από σύγχρονες καλλιτεχνικές αναζητήσεις, εξερευνώντας νέες μορφές, νέα υλικά και νέες τεχνικές. Η ίδρυση του μουσείου κατέστη δυνατή χάρη στη βοήθεια, τη συμβολή και την υποστήριξη διάφορων ανθρώπων, συγγραφέων, συλλεκτών και κουκλοπαικτών που συνεργάστηκαν σε αυτό το έργο, προσφέροντας τη συλλογή, τις γνώσεις, ακόμη και τις περιουσίες τους.

Η ύπαρξη του μουσείου στην Πορτογαλία παρουσιάζει τόσο την ιστορία του πορτογαλικού κουκλοθεάτρου και της όπερας, όσο και στην παρουσίαση της σημαντικής ιστορίας του ευρωπαϊκού θεάτρου, η οποία άφησε το αποτύπωμα της από το ιστορικό ρεπερτόριο των κουκλοθεάτρων που δημιούργησε ο António José da Silva, o Judeu και από το ρεπερτόριο πολλών ομάδων κουκλοθεάτρου που περιόδευσαν και εμφανίστηκαν σε ολόκληρη τη χώρα ανά τους αιώνες. Χάρη στη δραστηριότητά της η Companhia de São Lourenço, που ιδρύθηκε από τον José Alberto Gil, μουσικό, και από την Helena Vaz, σχεδιάστρια κούκλας και καλλιτέχνιδα, απέκτησε διαφορετικά είδη μαριονέτας που ήταν ο αρχικός πυρήνας της συλλογής του Μουσείου. Η αποστολή του μουσείου συνοψίζεται παρακάτω και αναφέρει ότι «η υλοποίηση μια ολόκληρης σειράς δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη συλλογή, τη συντήρηση, την έρευνα, την έκθεση, την κατασκευή κούκλας και την παραγωγή κουκλοθεατρικών παραστάσεων και την ανάδειξη της ιστορία τους. Στόχος είναι να διασωθεί η γνώση και η μάθησή, προωθώντας δραστηριότητες στον συγκεκριμένο τομέα, μεταφέροντας γνώση, εκπαίδευση και διασκέδαση σε όλους όσους επισκέπτονται το μουσείο».

Στην Ελλάδα, το πρώτο θεματικό Μουσείο Κουκλοθέατρου βρίσκεται στη Λάρισα της Θεσσαλίας και ιδρύθηκε το 1984 στον παλιό Ανεμόμυλο Παπά. Η συλλογή του περιλαμβάνει κούκλες του Δημοτικού Κουκλοθεάτρου που έχουν παίξει σε παραστάσεις και έχουν βραβευτεί σε διεθνείς διαγωνισμούς.

Οι περισσότερες από αυτές τις κούκλες αντιπροσωπεύουν διάσημους ήρωες από τα παραμύθια. Πρόκειται για κούκλες που έχουν βραβευθεί σε διεθνείς διαγωνισμούς και συμμετείχαν στις παραστάσεις του «Τιριτόμπα», αντιπροσωπεύουν διάφορες εποχές, ηλικίες, τάσεις αλλά και το ζωντάνεμα γνωστών παραμυθιών που έχουν συντροφέψει τα παιδικά χρόνια όλων. Από τις βασικές δραστηριότητες του μουσείου είναι η διοργάνωση φεστιβάλ, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εκδηλώσεων που αποτελούν κίνητρο για περαιτέρω γνωριμία της τέχνης του κουκλοθεάτρου στην Ελλάδα.

 

 

Ενημερωτικά δελτία

Ενημερωθείτε άμεσα από την εφημερίδα μας για τις τελευταίες ειδήσεις μέσα από την ηλεκτρονική σας διεύθυνση.