Αναγκαία η αναστολή έκδοσης νέων αδειών για μεγάλα έργα ΑΠΕ

Γράφει ο Ευάγγελος Κούκουζας
Αντιπεριφερειάρχης Περιβάλλοντος, 
Χωρικού Σχεδιασμού & Μεταφορών

To θεσμικό πλαίσιο που διέπει το χωρικό σχεδιασμό και την αδειοδότηση των ΑΠΕ στην Ελλάδα διαμορφώνεται μέσα από ένα πολυεπίπεδο σύστημα κανόνων, το οποίο περιλαμβάνει ευρωπαϊκές οδηγίες, εθνικούς νόμους και κανονιστικές πράξεις, καθώς και ειδικά χωροταξικά και περιβαλλοντικά εργαλεία.
Ωστόσο, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο έχει δεχθεί σημαντική κριτική, καθώς η ταχεία αδειοδοτική διαδικασία, σε συνδυασμό με την απουσία επαρκούς χωρικού συντονισμού και ολοκληρωμένης εκτίμησης των σωρευτικών επιπτώσεων, έχει οδηγήσει σε έντονες πιέσεις σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας, με ιδιαίτερη ένταση στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας.
Η παρούσα εισήγηση αφορά τη διαβούλευση και την αξιολόγηση του σχεδίου ΚΥΑ και της συνοδευτική Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ).
Η ανάγκη αναθεώρησης του υφιστάμενου πλαισίου του 2008 είναι αντικειμενικά δεδομένη, προκειμένου να εναρμονιστεί η εθνική νομοθεσία με τους νέους, αυξημένους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ 2024), οι οποίοι προβλέπουν τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030 και τη σημαντική διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή.
Σήμερα, οι ΑΠΕ καλύπτουν ποσοστό άνω του 70% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας σε επίπεδο ενεργειακού μείγματος.
Οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις ΑΠΕ έχουν τη δυνατότητα να παράγουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η περιορισμένη ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (BESS), τα οποία βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο εγκατάστασης, δεν επιτρέπει την αξιοποίηση του συνόλου της παραγόμενης ενέργειας. Η αποθήκευση της πλεονάζουσας ημερήσιας παραγωγής θα μπορούσε να περιορίσει  σημαντικά την ανάγκη εισαγωγής φυσικού αερίου, το οποίο παραμένει ακριβό και επηρεάζει καθοριστικά τη διαμόρφωση των χρηματιστηριακών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις βραδινές ώρες. Παράλληλα, θα συνέβαλλε στη μείωση του ενεργειακού κόστους για τους πολίτες.
Παρά τη στρατηγική τους σημασία, τα συστήματα BESS δεν διέπονται ακόμη από ένα ολοκληρωμένο και επαρκώς εξειδικευμένο θεσμικό πλαίσιο.
Το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν ενσωματώνει επαρκή μηχανισμό αξιολόγησης για τις εγκαταστάσεις BESS, καθώς βασίζεται σε οριζόντιους δείκτες και ενιαία ποσοτικά όρια, ανεξάρτητα από το βαθμό περιβαλλοντικής και χωρικής επιβάρυνσης κάθε περιοχής.
Η χώρα έχει ήδη αδειοδοτήσει σημαντικά περισσότερα έργα ΑΠΕ από όσα απαιτούνται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών έως το 2050, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η Ελλάδα κατατάσσεται σήμερα Τρίτη παγκοσμίως ως προς τη διείσδυση της ηλιακής ενέργειας και ένατη ως προς τη διείσδυση της αιολικής ενέργειας. Παράλληλα, έχει επιτύχει μείωση της ηλεκτροπαραγωγής από λιγνίτη κατά περισσότερο από 90% σε σχέση με το 2005.
Η εγκατεστημένη ισχύς από ΑΠΕ ανέρχεται σήμερα σε περίπου 18GW, έναντι 6,3 GW  το 2019, παρουσιάζοντας σχεδόν τριπλασιασμό μέσα σε μία επταετία. Επιπλέον, έχουν ήδη αδειοδοτηθεί έργα συνολικής ισχύος άνω των 50GW, ενώ επιπρόσθετα 30GW βρίσκονται σε διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Από το 2024, η Ελλάδα έχει καταστεί καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, γεγονός που καταδεικνύει τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα της ενεργειακής μετάβασης.
Ειδικότερα για τα φωτοβολταϊκά συστήματα προτείνεται: στην ΣΜΠΕ
• Να μην επιτρέπεται η εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σταθμών σε περιοχές άνευ οδικού δικτύου, οι οποίες θα πρέπει να καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ. Εμείς λέμε: με αποφάσεις των ΟΤΑ.
• Στα κριτήρια χωροθέτησης, πέραν της προστασίας των παραδοσιακών οικισμών, να προβλεφθεί και η προστασία των λοιπών οικισμών και χωριών που διαθέτουν ιδιαίτερα τοπικά, πολιτιστικά ή φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά.
• Τα ίδια κριτήρια χωροθέτησης και προστασίας να εφαρμοστούν και στις εγκαταστάσεις συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας (BESS).
Κρίνεται αναγκαία η αναστολή έκδοσης νέων αδειών για μεγάλα έργα ΑΠΕ έως ότου ολοκληρωθεί η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο περιφέρειας. Παράλληλα, απαιτείται η επανεξέταση των υφιστάμενων αδειοδοτήσεων υπό το πρίσμα της συνολικής περιβαλλοντικής και χωρικής επιβάρυνσης, η θέσπιση αυστηρότερων κριτηρίων ανάπτυξης έργων ΑΠΕ στη Στερεά Ελλάδα και η υποχρεωτική σύνδεση κάθε νέας αδειοδοτικής διαδικασίας με την πραγματική φέρουσα ικανότητα και τη διαθέσιμη δυναμικότητα των δικτύων της εκάστοτε περιοχής.