Μουσειο…λόγος: «Ματιές Στην Ιστορία...»

Γράφει η Ηλιάνα Ζιώγα
Μουσειολόγος
Σύμβουλος Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Mια ενδιαφέρουσα εκδήλωση με θέμα την Ελληνική Επανάσταση του 1821, πραγματοποίησε το Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων και συγκεκριμένα η ελληνική ομάδα εργασίας ICOM-CECA στο αμφιθέατρο της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών στο Θησείο, πριν λίγες μέρες.

Στο πλαίσιο του εορτασμού των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση το Ελληνικό Τμήμα ΙCOM προσκάλεσε τα μουσεία και τα μέλη του να παρουσιάσουν στην ημερίδα με τίτλο «Ματιές Στην Ιστορία: Εκπαιδευτικές Δράσεις Γύρω Από Τον Αγώνα Του 1821 Για Την Ανεξαρτησία» τις εκπαιδευτικές δράσεις που πραγματοποίησαν σε δημόσιες και ιδιωτικές μουσειακές συλλογές, μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους, παραδοσιακούς οικισμούς, ιστορικά κέντρα πόλεων κλπ. το επετειακό έτος 2021.  

Η ημερίδα ξεκίνησε με τους χαιρετισμούς της Προϊσταμένης Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών κα Βάσω Παπαγεωργίου, την Πρόεδρο μας του Ελληνικού Τμήματος του ICOM κα Τέτη Χατζηνικολάου και τη Συντονίστρια ελληνικής ομάδας εργασίας ICOM – CECA κα Αμαλία Τσιτούρη, δραστήρια μέλη που σε συνεργασία με το Διοικητικό Συμβούλιο ICOM- Ελληνικό Τμήμα διοργάνωσαν την ημερίδα, παρουσιάζοντας μια διαφορετική πτυχή της επετείου και των εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα το 2021.

Στην ημερίδα παρουσιάστηκαν οι μουσειακές δράσεις και συναντήθηκαν οι επαγγελματίες μουσείων, μέλη του ICOM από τους περισσότερους πολιτιστικούς οργανισμούς και μουσεία της χώρας, όπως Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Μουσείο Μπενάκη, Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, Μουσείο Ιστορίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας, Ακαδημία Αθηνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Κοινωφελές Ίδρυμα Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλος – ΒΙΟΧΑΛΚΟ,  Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας – Θράκης, Ίδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου, Συλλογή Ελληνικών Ενδυμασιών “Βικτωρία Γ. Καρέλια”, Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Αρχείο Χαρτογραφικής Κληρονομιάς των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Επιγραφικό Μουσείο, Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδος, Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας, Εφορεία Αρχαιοτήτων Εύβοιας, Μουσείο Κοσμήματος “Ηλία Λαλαούνη”.

Η Επανάσταση του 1821, ένα κορυφαίο γεγονός για την ελληνική ιστορία, δεν αρκούσε μόνο να εορταστεί αλλά να κατανοηθεί σε βάθος από τη νέα γενιά, παρουσιάζοντας τα ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα σε κάθε σημείο της Ελλάδας.

Οι ειδικά σχεδιασμένες δράσεις, που παρουσιάστηκαν από τα μέλη, σύμφωνα με τον σύγχρονο τρόπο μάθησης, της βιωματικότητας και της διαδραστικότητας δίνουν τη δυνατότητα να ζωντανέψουν τα ιστορικά γεγονότα, επαναπροσδιορίζοντας την ταυτότητα μας και δημιουργώντας τις καλύτερες προδιαγραφές για το μέλλον μας.  

Τα μουσειοπαιδαγωγικά προγράμματα, όπως αναφέρει η αγαπημένη καθηγήτρια μουσειοπαιδαγωγικής κα Νικονάνου, αποτελούν την εκπαιδευτική διαδικασία που διεξάγεται, είτε στους χώρους του μουσείου είτε σε χώρους πολιτιστικού, ιστορικού ενδιαφέροντος, σχεδιάζεται με συγκεκριμένους στόχους και απευθύνεται σε ομάδες κοινού/επισκεπτών με σκοπό την εκπλήρωση των αναγκών τους.

Η δράση μπορεί να αναπτυχθεί σε διαφορετικά στάδια και να χρησιμοποιηθούν διαφορετικές δραστηριότητες και διδακτικές μεθοδολογίες. Με τη χρήση διαφορετικών μεθόδων, όπως η μουσική, εικαστικά, χορό, γραφή κ.ά, που έχουν στόχο την απόκτηση γνώσεων μέσω της ψυχαγωγίας, της δημιουργικότητας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, μπορεί να επιτευχθεί η ατομική και κοινωνική δραστηριοποίηση και εξέλιξη του συμμετέχοντα.

Τα μουσειοπαιδαγωγικά προγράμματα χαρακτηρίζονται από τη «βιωματική μάθηση», τη δυνατότητα το ατόμου να ενεργεί σύμφωνα με τις δικές του επιλογές. Μια βασική θεωρία που υποστηρίζει η μουσειοπαιδαγωγική είναι του Bruner, τα παιδιά μπορούν να διδαχτούν σε οποιαδήποτε ηλικία και σε οποιοδήποτε στάδιο ανάπτυξης, αρκεί η διδακτική μέθοδος που θα εφαρμοστεί να προσαρμόζεται στις δυνατότητες των παιδιών και στη μαθησιακή διαδικασία.

Τα οργανωμένα εκπαιδευτικά προγράμματα προσελκύουν το κοινό δίνοντας τη δυνατότητα στους επισκέπτες να ζήσουν μια «εμπειρία», όπως οι δράσεις που παρουσιάστηκαν στην ημερίδα, δείχνοντας ότι η ανταπόκριση και η συμμετοχή του κοινού στις δράσεις ήταν θερμή και κατέδειξε τη σπουδαία σημασία και «ανάγκη» του κοινού για παρόμοιες θεματικές εκδηλώσεις και δράσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε για τη συμμετοχή ενηλίκων στα εκπαιδευτικά προγράμματα. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα που υλοποιήθηκαν απευθύνονταν κυρίως σε μαθητές διαφορετικών βαθμίδων, γεγονός που δημιουργεί την ανάγκη για περαιτέρω σχεδιασμό δράσεων για ενήλικες και διαφορετικά είδη κοινού, σύμφωνα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και ανάγκες τους.

Μια σύντομη ιστορική αναδρομή πραγματοποίησε μέλος του ΙCOM για τα «πρώτα βήματα» των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στην Ελλάδα τέλη της δεκαετίας ’70- αρχές ’80, όταν μια μικρή ομάδα ανθρώπων συναντιόνταν στα γραφεία του ICOM για να ανταλλάξουν απόψεις, να προγραμματίσουν και να σχεδιάσουν τη μουσειοπαιδαγωγική στην Ελλάδα.

Σημαντική αναφορά έγινε για το Μουσείο Μπενάκη που ξεκίνησε πρώτο τα εκπαιδευτικά προγράμματα το 1978, δημιουργώντας μια νέα σχέση μεταξύ σχολείου- μουσείου και καθιστώντας το μουσείο ως ένα δυναμικό φορέα μάθησης.

Γίνεται αντιληπτό, από όσα προαναφέρθηκαν, ότι η έως τώρα πορεία της μουσειοπαιδαγωγικής στην Ελλάδα έχει θέσει γερά θεμέλια για την ανάπτυξη νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων επεκτείνοντας τη δυνατότητα πρόσβασης διαφορετικών ομάδων κοινού, την ανάπτυξη συνεργασιών, τον διάλογο με το σύνολο της κοινωνίας.