Μουσειο…λόγος : «Προφορική ιστορία»

Γράφει η Ηλιάνα Ζιώγα, 

Μουσειολόγος - Σύμβουλος Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς 

Η προφορική ιστορία είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Ο Ηρόδοτος κατέγραψε πολλές ιστορίες από τις αφηγήσεις που άκουσε στα ταξίδια του και είναι γνωστό από τα έργα του.  Η προφορική ιστορία βασίζεται σε μια ενεργή σχέση μεταξύ των ερευνητών και των πηγών τους, παρουσιάζοντας την ιστορία με διαφορετικό τρόπο.

Ο αφηγητής όχι μόνο ανακαλεί το παρελθόν, αλλά επίσης επιβεβαιώνει την ερμηνεία του για αυτό το παρελθόν. Για κάποιους ιστορικούς η προφορική ιστορία δεν αφορά μόνο τη δημιουργία ιστοριών αλλά σε ορισμένα έργα πρωταρχικός στόχος είναι η ενδυνάμωση ατόμων ή κοινωνικών ομάδων για να ερμηνεύουμε ξανά το παρελθόν.

Ένα οργανωμένο πρόγραμμα προφορικής ιστορίας ξεκίνησε από τον Allan Nevins στην Κολούμπια Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης το 1948 και το ενδιαφέρον του για τις αρχειακές ηχογραφήσεις ήταν αντιπροσωπευτική της δραστηριότητας της πρώιμης προφορικής ιστορίας σε οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Στη Βρετανία τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 πρωτοπόροι της προφορικής ιστορίας ενδιαφέρονταν περισσότερο να καταγράψουν τις εμπειρίες των εργαζομένων. Ωστόσο, τα σημεία εκκίνησης της προφορικής ιστορίας ποικίλλουν από χώρα σε χώρα υπάρχουν, όμως ιδέες και συζητήσεις που έχουν θέσει τη βάση για τη διαμόρφωση των σύγχρονων προσεγγίσεων της προφορικής ιστορίας, η οποία επηρεάζει την έρευνα των ιστορικών σε όλο τον κόσμο.

Οι ιστορικοί τεκμηριώνουν το παρελθόν διατηρώντας γνώσεις που δεν βρίσκονται σε έντυπες πηγές. Ο τελικός στόχος δεν είναι η ερμηνεία, αλλά η καταγραφή πραγματικών στοιχείων και, ως εκ τούτου, η δημιουργία πρωτογενών εγγράφων από τα οποία οι ιστορικοί μπορούν να ανασυνθέσουν το παρελθόν.

Η διαδικασία της συνέντευξης που πραγματοποιείται κυρίως από ερευνητές τους δίνει την ευκαιρία να διευκρινίσουν τις εσφαλμένες αντιλήψεις σε αφηγήσεις τρίτου προσώπου, να συζητήσουν τα δικά τους κίνητρα και τα κίνητρα άλλων συμμετεχόντων και να δώσουν τη δική τους προσωπική ερμηνεία για τη σημασία των γεγονότων στα οποία συμμετείχαν.

Αυτή η προσέγγιση καθιστά δυνατή την κατανόηση της πρόθεσης των συμμετεχόντων για την καταγραφή των γεγονότων από διαφορετικές πηγές. Από αυτή την οπτική γωνία, η προφορική ιστορία είναι ένα από τα πιο σημαντικά αναλυτικά εργαλεία που είναι διαθέσιμα στις έρευνες σήμερα.

Τι είναι όμως η προφορική ιστορία;

Η προφορική ιστορία είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία και τη διατήρηση ιστορικών πληροφοριών αποτελεί πρωτογενές υλικό πηγής από προσωπικές αναμνήσεις μέσω ηχογραφημένων συνεντεύξεων. Αυτή η μέθοδος συνέντευξης χρησιμοποιείται για τη διατήρηση των φωνών, των αναμνήσεων και των μελλοντικών σχεδίων των ανθρώπων στην ιστορία. Είναι ένα εργαλείο που όλοι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να μάθουμε την ιστορία μας από μέλη της οικογένειας, τους φίλους και τα άτομα με τα οποία μοιραζόμαστε χώρο και χρόνο σε μια συνέντευξη που θα αποτυπώνει τη μοναδική ιστορία τους.

Η προφορική ιστορία πηγάζει από την παράδοση της μετάδοσης σημαντικών πληροφοριών στην οικογένεια ή την κοινότητα  από γενιά σε γενιά. Η μεθοδολογία της προφορικής ιστορίας μπορεί να προσαρμοστεί σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις από την οικογένεια έως τα ακαδημαϊκά ερευνητικά έργα  και σε πολλούς διαφορετικούς κλάδους. Συνήθως διεξάγονται σε μια κατάσταση ένας προς έναν, αν και υπάρχουν και ομαδικές συνεντεύξεις που μπορούν επίσης να είναι αποτελεσματικές.

Μπορούμε να μάθουμε την οικογενειακή μας ιστορία μέσω της συνέντευξης;

Φυσικά, οι ιστορίες της οικογένειας μας είναι ενδιαφέρουσες και μπορούμε να γνωρίσουμε καλύτερα τους προγόνους μας. Αρχικά, θα πρέπει να προετοιμαστείτε για τη συνέντευξη και να ρωτήσετε τον συνεντευξιαζόμενο να σας αναφέρει οποιαδήποτε πληροφορία θα ήθελε να αναφέρει στην αφήγηση του. Μπορείτε να αναπτύξετε ένα χρονολόγιο σημαντικών γεγονότων, σημαντικών μελών της οικογένειας και πρόσωπα της ζωής του.

Ενδιαφέρον είναι να του παρουσιάσετε φωτογραφικό υλικό, όπου θα περιγράψει το στιγμιότυπο με λεπτομέρειες και τα πρόσωπα που συμμετείχαν. Ο εξοπλισμός που θα χρειαστείτε είναι μια φωτογραφική μηχανή, κινητό τηλέφωνο, αφού πλέον μπορείτε να βιντεοσκοπήσετε από τις έξυπνες συσκευές με καλή ανάλυση.  Η συνέντευξη είναι καλό να γίνει σε ένα ήσυχο μέρος που δεν θα ενοχλούν τηλέφωνα, τα μέλη της οικογένειας κλπ. Αφήστε τον συμμετέχοντα να εκφραστεί και να μιλήσει, αποφύγετε τις ερωτήσεις κλειστού τύπου που η απάντηση καταλήγει σε ένα «ναι» ή όχι.

Για να τονώσετε τη μνήμη του συμμετέχοντα μπορείτε να χρησιμοποιήσετε «ερωτήσεις δηλώσεων», δηλαδή να αναφέρετε ένα παρελθοντικό γεγονός που γνωρίζετε και να ρωτήσετε πως προέκυψε αυτό. Εστιάστε στην καταγραφή της προσωπικής του εμπειρίας, αντί για ιστορίες για άλλους ή που έχουν ακούσει. Μπορείτε επίσης να ενθαρρύνεται τον συμμετέχοντα κουνώντας καταφατικά το κεφάλι, χαμογελώντας, ακούγοντας προσεκτικά. Η συνέντευξη δεν διαρκεί πολύ, ίσως 1 ½ έως 2 ώρες για να μην είναι κουραστική για τους συμμετέχοντες.

Το πολύτιμο υλικό που θα συλλέξετε θα βρίσκεται καταγεγραμμένο και θα είναι διαθέσιμο από όλα τα μέλη της οικογένειας, οποιαδήποτε χρονική στιγμή στο μέλλον.  Τα πλεονεκτήματα της προφορικής ιστορίας είναι πολλά, ο συνδυασμός όλων των πλεονεκτημάτων επιτρέπει στο άτομο να δώσει αυθόρμητες απαντήσεις σε ερωτήσεις τις εμπειρίες του και να παρουσιάσει με τον δικό του μοναδικό τρόπο τις εμπειρίες του.