Μουσειο…λόγος: «Προσφέροντας στο Μουσείο»

Γράφει η Ηλιάνα Ζιώγα
Μουσειολόγος -  Επιμελήτρια Εκθέσεων
Διδακτορική Ερευνήτρια Μουσειολογίας & Επικοινωνίας της Επιστήμης

Η σημασία της συμμετοχής του κοινού στο μουσείο αντικατοπτρίζει την εξέλιξη του ρόλου των μουσείων στη σύγχρονη κοινωνία. Πέρα από τον παραδοσιακό χαρακτήρα της συλλογής και διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, τα μουσεία σήμερα έχουν επικεντρωθεί στη δημιουργία δυναμικών εμπειριών για το κοινό. Έτσι, αναδύεται ο εθελοντισμός στα μουσεία ως ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης κουλτούρας και πολιτιστικής διαχείρισης. Σε έναν κόσμο όπου η σύνδεση με την πολιτιστική κληρονομιά αποκτά νέες διαστάσεις μέσω της συμμετοχικής εμπειρίας, οι εθελοντές αναδεικνύονται ως πρωταγωνιστές που συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας ζωντανής και προσιτής πολιτιστικής παρουσίας. Οι σύγχρονοι πολιτιστικοί οργανισμοί ενθαρρύνουν και αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα του εθελοντισμού στα μουσεία, εστιάζοντας στη συμμετοχή του κοινού και στον ρόλο των εθελοντών ως πολύτιμων συνεργατών για την προώθηση της πολιτιστικής εκπαίδευσης και διάδρασης.

 Η ανάγκη για την ενεργή συμμετοχή του κοινού στα μουσεία αποτελεί βασικό πυλώνα της σύγχρονης μουσειακής πρακτικής. Το μοντέλο των μουσείων ως χώρων παθητικής παρατήρησης εξελίσσεται σε ένα δυναμικό και αλληλεπιδραστικό περιβάλλον, όπου ο ρόλος του κοινού αναδεικνύεται καθοριστικός. Για όλους τους παραπάνω λόγους, είναι σημαντικό να προωθούνται δραστηριότητες που ενθαρρύνουν το κοινό να συμμετέχει ενεργά στη μουσειακή εμπειρία. Τα μουσεία, για το σκοπό αυτό, δημιουργούν διαδραστικές εκθέσεις που ενθαρρύνουν τους επισκέπτες να αλληλεπιδρούν με την έκθεση, είτε μέσω ψηφιακών τεχνολογιών, είτε μέσω αφήγησης ιστοριών ή ανάπτυξης κριτικής σκέψης. Επιπλέον, οργανώνουν σεμινάρια, εκπαιδευτικά προγράμματα και εκδηλώσεις που επιτρέπουν στους επισκέπτες να μάθουν και να συζητήσουν για τις συλλογές του μουσείου. Σε πολλά μουσεία συναντούμε ψηφιακές πλατφόρμες και κοινωνικά δίκτυα, στα οποία ο επισκέπτης έχει πρόσβαση σε συζητήσεις, ανταλλαγή ιδεών και εντυπώσεων μεταξύ των επισκεπτών και του μουσείου. Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνονται χώροι συνάντησης εντός του μουσείου, όπου οι επισκέπτες μπορούν να συναντώνται, να συζητούν και να μοιράζονται τις εντυπώσεις τους. Η ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για μαθητές και ενήλικες αποτελούν τους κυριότερους στόχους κατά την ίδρυση και λειτουργία των σύγχρονων μουσείων. Παράλληλα, σχεδιάζονται εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα για ειδικές ομάδες κοινού, όπως ΑμεΑ, τρίτη ηλικία κ.ά.. Τα μουσεία οργανώνουν προγράμματα για εθελοντές, οι οποίοι συμμετέχουν με επιτυχία σε πολλούς τομείς, όπως τα εκπαιδευτικά προγράμματα, ξεναγήσεις, συντήρηση, διοργάνωση εκδηλώσεων κ.ά.  Στο πλαίσιο αυτό, η εθελοντική συμμετοχή σε μουσεία είναι σημαντική για την ενίσχυση της σχέσης μεταξύ του μουσείου και του κοινού. Οι εθελοντές μπορούν να προσφέρουν τις γνώσεις, το πάθος και την ενέργεια τους για να ενισχύσουν την επισκεψιμότητα και να δημιουργήσουν θετικές εμπειρίες για τους επισκέπτες. Ακόμη, οι εθελοντές μπορούν να συμμετέχουν στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εκδηλώσεων για τους επισκέπτες του μουσείου. Ένας από τους βασικότερους σκοπούς του σύγχρονου μουσείου είναι η διασύνδεση με την κοινότητα. Οι εθελοντές βοηθούν στην ενίσχυση των σχέσεων με την τοπική κοινότητα, προσελκύοντας νέους επισκέπτες και δημιουργώντας συνδέσεις με την τοπική κοινωνία. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να βελτιώσουν την εμπειρία των επισκεπτών παρέχοντας εξειδικευμένες ξεναγήσεις, συμμετέχοντας σε έρευνες κοινού που τα δεδομένα θα επεξεργαστούν και θα αξιολογηθούν για να ενισχυθεί η εμπειρία του επισκέπτη. Οι έρευνες αυτές βοηθούν το προσωπικό του μουσείου να κατανοήσει τις ανάγκες και τις επιθυμίες του κοινού ώστε να μπορέσει να τις εκπληρώσει στο μέλλον. Για την προώθηση νέων υπηρεσιών του μουσείου, οι εθελοντές, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στις δραστηριότητες μάρκετινγκ και προώθησης, ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους να το επισκεφθούν και να υποστηρίξουν τις δράσεις του.

Στην Ελλάδα, όλο και περισσότερα μουσεία δέχονται εθελοντές για να συμμετέχουν σε όλες τις εργασίες τους και να στηρίξουν τα εκπαιδευτικά τους προγράμματα. Το Παιδικό Μουσείο της Αθήνας λειτουργεί το πρόγραμμα των εθελοντών από την ίδρυσή του το 1987 έως και σήμερα. Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα Οι εθελοντές αντιπροσωπεύουν μια πολύτιμη πηγή για το Μουσείο, καθώς φέρνουν νέες ιδέες, ενθουσιασμό, γνώση, εξειδίκευση, επαγγελματισμό και προσωπική αφοσίωση. Μέσω συνεχούς εκπαίδευσης και συμμετοχής σε συναντήσεις και ομάδες εργασίας, οι εθελοντές αξιοποιούν και αναπτύσσουν όλο το δυναμικό τους, υποστηρίζοντας όλα τα τμήματα και τις λειτουργίες του Μουσείου. Η διεπιστημονικότητα του πεδίου παρέχει ένα περιβάλλον όπου μπορούν να εξελίξουν τις ικανότητές τους και να αποκτήσουν επαγγελματική εμπειρία. Το εθελοντικό πρόγραμμα του Μουσείου τιμήθηκε το 2005 από την ΕΟΣΦΙΜ (Ελληνική Ομοσπονδία Σωματείων Φίλων των Μουσείων). Οι τομείς απασχόλησης των εθελοντών εστιάζονται στον εκθεσιακό χώρο, εκπαιδευτικά προγράμματα, συλλογές, έρευνα και τεκμηρίωση, πωλητήριο, γραμματεία, επικοινωνία, τεχνική υποστήριξη και ανάπτυξη. Κάθε εθελοντής μπορεί να επιλέξει τον τομέα που τον ενδιαφέρει, εξατομικεύοντας την εμπειρία του σύμφωνα με τις δυνατότητές του και τις ανάγκες του Μουσείου. Ταυτόχρονα, προσφέρονται εκπτώσεις για συμμετοχή σε σεμινάρια που διοργανώνει το Μουσείο, ενώ παρέχονται και πολλές άλλες ευκαιρίες. Εκπαιδεύσεις και εκδηλώσεις οργανώνονται ειδικά για την ομάδα των εθελοντών, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία και ευκαιρίες ανάπτυξης.

Ακόμη ένα Μουσείο στην Αθήνα, το Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης προσφέρει προγράμματα εθελοντών με ιδιαίτερη επιτυχία. Η εγγραφή εθελοντών στη λειτουργία του Μουσείου αποτελεί σημαντικό ζήτημα ανάπτυξης και εξέλιξης του οργανισμού.  Μέσα από τη συνεργασία, η ιδέα του εθελοντισμού προσφέρει σημαντικά οφέλη τόσο για τον οργανισμό όσο και για τους εθελοντές. Το Μουσείο βασίζεται στο πρόγραμμα εθελοντικής εργασίας για την υποστήριξη των προγραμμάτων, εκδηλώσεων, αλλά και τη μελλοντική του ανάπτυξη. Ανάλογα με τα ενδιαφέροντά του εθελοντή, μπορεί να συμμετέχει στα εκπαιδευτικά προγράμματα, στις εκδηλώσεις, στην έρευνα, στην καταγραφή, στη ψηφιοποίηση, στη τεχνική υποστήριξη, στη γραμματεία-υποδοχή, αλλά και σε κάθε άλλη δράση. Μέσα στο πλαίσιο της συνεργασίας, τα αποτελέσματα είναι πολλαπλά για όλους. Το μουσείο εξελίσσεται σε νέες ιδέες, εξειδικευμένες γνώσεις και οι εθελοντές συμμετέχουν σε τομείς που τους ενδιαφέρουν μέσα από συνεχείς επιμορφώσεις, εργαστήρια και δυνατότητες επαγγελματικής ανάπτυξης. Σημαντική είναι η χορήγηση βεβαίωσης συμμετοχής (ανάλογα με τις ώρες και τον συγκεκριμένο τομέα απασχόλησης), οι κάρτες εθελοντών και οι μειωμένες τιμές σε σεμινάρια και στα πωλητήρια σε όλους όσους συμμετέχουν εθελοντικά στις δράσεις του μουσείου.

Με λίγα λόγια, οι εθελοντές μπορούν να συμβάλλουν στην προβολή και την ανάδειξη της ιστορίας των μουσείων που εκπροσωπούν, ενώ ταυτόχρονα μοιράζονται την αγάπη και τη γνώση που αποκτούν με το κοινό. Τα μουσεία έχουν τη δυνατότητα να «εμπνευστούν» από τις επιτυχημένες πρακτικές μουσείων και την ανάπτυξη μοντέλων εθελοντισμού σε μουσεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, προσφέροντας έτσι μια πολύτιμη συμβολή στη διατήρηση και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.