Μουσειο…λόγος: «Ραδιόφωνο και Ειρήνη»

Γράφει η Ηλιάνα Ζιώγα
Μουσειολόγος - Σύμβουλος Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Στις 29 Σεπτεμβρίου 2011 καθιερώθηκε από την UNESCO η Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου. Το θέμα του φετινού εορτασμού  στις 13 Φεβρουαρίου 2023, είναι «Ραδιόφωνο και Ειρήνη». Ο πόλεμος, ως αντίθετο της ειρήνης, ορίζεται ως η ένοπλη σύγκρουση μεταξύ χωρών ή ομάδων, αλλά μπορεί επίσης να ερμηνευθεί και ως η  σύγκρουση «ενημερώσεων» από τα μέσα ενημέρωσης.

Η ενημέρωση μπορεί να αυξήσει τις εντάσεις ή να διατηρήσει συνθήκες ειρήνης σε ένα δεδομένο πλαίσιο - για παράδειγμα να επηρεάσει την σκληρή ή ομαλή διεξαγωγή των εκλογών κ.λπ.

Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί είναι σαφές ότι διαμορφώνουν την κοινή γνώμη και μέσω της ενημέρωσης μπορούν να επηρεάσουν τις εγχώριες και διεθνείς καταστάσεις και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, να τροφοδοτήσουν ή όχι τις συγκρούσεις.

Το επαγγελματικό ραδιόφωνο μπορεί να μετριάζει τις συγκρούσεις και τις εντάσεις, αποτρέποντας την κλιμάκωσή τους ή προκαλώντας συζητήσεις συμφιλίωσης και ανασυγκρότησης μεταξύ των εμπλεκομένων.

Παράλληλα, οι ειδήσεις που είναι ανεξάρτητες παρέχουν τη βάση της δημοκρατίας, συλλέγοντας στοιχεία για το τι συμβαίνει, ενημερώνοντας τους πολίτες σχετικά με αυτό με αμερόληπτους και βασισμένους σε γεγονότα, εξηγώντας τι διακυβεύεται και μεσολαβώντας διάλογος μεταξύ διαφορετικών ομάδων της κοινωνίας.

Για τους παραπάνω λόγους η υποστήριξη του ανεξάρτητου ραδιοφώνου θα πρέπει να θεωρηθεί συνώνυμο της ειρήνης και της σταθερότητας.

Την Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου 2023, η UNESCO προσπαθεί να αναδείξει το ανεξάρτητο ραδιόφωνο ως πυλώνα για την πρόληψη των συγκρούσεων και την οικοδόμηση της ειρήνης. Το επαγγελματικό ραδιόφωνο αντιμετωπίζει τόσο τις βαθύτερες αιτίες όσο και τους λόγους της σύγκρουσης προτού αυτές «εκραγούν σε βία» μέσω συγκεκριμένων ραδιοφωνικών προγραμμάτων. Πολλά προγράμματα που βασίζονται σε θέματα, για παράδειγμα φτώχεια,  διαφθορά, αγώνες κ.λπ., αναφέροντας και διερευνώντας τους παράγοντες της σύγκρουσης με τα δημοσιογραφικά πρότυπα.

Το περιεχόμενο του ραδιοφώνου μπορεί επίσης να «προειδοποιεί» για πιθανές εχθροπραξίες, έξαρση συγκεκριμένων αντιπαραθέσεων, κλιμάκωση εντάσεων σε ορισμένες ζώνες κ.λπ. ξεκαθάρισμα παρεξηγήσεων, εντοπισμός ζητημάτων δυσπιστίας.

Δεν είναι όμως μόνο το ραδιοφωνικό ρεπορτάζ που συμβάλλει στην πρόληψη των συγκρούσεων και την οικοδόμηση της ειρήνης, αλλά η δυνατότητα που δίνεται στους πολίτες να «μιλήσουν», ο έλεγχος δεδομένων, η ακρίβεια, η ισορροπημένη αναφορά και η δημοσιογραφική έρευνα πίσω από κάθε εκπομπή ειδήσεων και προγραμμάτων.

Η ελευθερία από εμπορική, ιδεολογική ή πολιτική επιρροή ενισχύει το ραδιόφωνο ως φορέα ειρήνης. Επιπλέον, οι ποικίλες τεχνικές των ραδιοφωνικών προγραμμάτων ενισχύουν επίσης μια κουλτούρα διαλόγου μέσω συμμετοχικών προγραμμάτων και μορφών όπως τηλεφωνήματα, εκπομπές συζήτησης, εκπομπές πολιτών κ.λπ. και έτσι δίνουν ευκαιρίες να συζητηθούν λανθασμένα  θέματα δημοκρατικά, σε ζωντανή μετάδοση, όπως διαφωνίες.

Το ραδιόφωνο «εισβάλλει» στη ζωή και την καθημερινότητα του ανθρώπου στις αρχές του 20ου αιώνα και αποτελεί για πολλές δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίας.

Στη σύγχρονη εποχή το ραδιόφωνο έχει αλλάξει μορφή, πλέον αναφερόμαστε στο διαδικτυακό ραδιόφωνο προσφέροντας σημαντικά πλεονεκτήματα τόσο για την ραδιοφωνική εκπομπή όσο και για τον ακροατή. Τα ραδιοκύματα των παλιότερων συμβατικών ραδιοφώνων αντικαταστάθηκαν από το διαδίκτυο.

Στην περιοχή μας είμαστε ιδιαίτερα τυχεροί, διότι έχουμε το Μουσείο Ραδιοφώνου που ιδρύθηκε 15 χρόνια πριν από τον κ. Μίμη Θεοχαρόπουλο

Από τη συνέντευξη μας ο κ. Θεοχαρόπουλος ανέφερε «Στο Μουσείο υπάρχουν πολλά και παλαιά ραδιόφωνα. Το πιο παλιό ραδιόφωνο που έχω εδώ στο Μουσείο είναι περίπου 92 χρονών. Πρόκειται για ένα ραδιόφωνο του 1930 της Philips. Αυτό το ραδιόφωνο για μένα έχει μεγάλη συναισθηματική αξία, διότι ήταν το πρώτο που απέκτησα και σιγά σιγά μετά έβρισκα και τα υπόλοιπα.

Το Μουσείο περιλαμβάνει 150 ραδιόφωνα, γραμμόφωνα, λυχνίες από ραδιόφωνα, ενισχυτές, μαγνητόφωνα με ταινίες, πικάπ με λυχνίες, ενισχυτές με λυχνίες, όλα είναι με λυχνίες, όχι με τρανζίστορ, τα όργανα που χρησιμοποιούσα στη δουλειά μου, ως επαγγελματίας ραδιοτεχνίτης. Την δουλειά αυτή, την έκανα από το 1952 μέχρι το 1998, που πήρα σύνταξη. Όσο εργαζόμουν μπορούσα να βρω ραδιόφωνα πιο εύκολα, όταν πήρα σύνταξη αναζητούσα ραδιόφωνα σε παλιατζήδες, παζάρια και ήταν σε άθλια κατάσταση, δεν ήταν σε αυτή τη μορφή που είναι σήμερα.

Τα επισκεύασα όλα και δουλεύουν. Τα παραλαμβάνω σε άθλια κατάσταση, τα επισκευάζω, τα λουστράρω μόνος μου και όταν είναι σε καλή κατάσταση, όπως τα βλέπετε, τα τοποθετώ στα ράφια στο Μουσείο, γράφω τις ταμπέλες με τη χρονολογία, την προέλευση, τις λυχνίες, τον τρόπο που δουλεύει (μεσαία, βραχεία, μακρά) το κάθε ραδιόφωνο.»

Επίσης, μας έδωσε σημαντικές πληροφορίες και για τον πρώτο ραδιοφωνικό σταθμό της Λαμίας: «Έχω μεγάλη συλλογή από δίσκους, ένα μέρος είναι οι δίσκοι τους οποίους χρησιμοποιούσα για τον ραδιοφωνικό σταθμό.

Είχα τον πρώτο ραδιοφωνικό σταθμό στην περιοχή το 1964, ο δικός μου ραδιοφωνικός σταθμός λεγόταν «Ραδιοφωνικός Σταθμός Φθιώτιδος», δούλευε καθημερινά από το πρωί στις 7:00 έως στις 24:00. Εκείνη την εποχή είχα τον ραδιοφωνικό σταθμό επειδή ήμουν ραδιοερασιτέχνης, ασχολήθηκα λίγο με τα μεσαία κύματα και δημιουργήσαμε τον ραδιοφωνικό σταθμό μαζί με τον αδελφό μου.

Ο ραδιοφωνικός σταθμός έκανε ως επι το πλείστον αφιερώσεις, ανακοινώσεις από τις διάφορες υπηρεσίες, διαφημίσεις. Πληρωνόμασταν τότε τον κάθε δίσκο που βάζαμε, 5 δραχμές. Με αυτά συντηρούσα τον ραδιοφωνικό σταθμό και πλήρωνα τις δύο εκφωνήτριες που εργαζόντουσαν» είπε ο κ. Θεοχαρόπουλος.