Πετρέλαιο και ενέργεια: Εκτίναξη των διεθνών τιμών, πιέσεις στην αντλία και το ρωσικό ντίζελ που κατευθύνεται στις ΗΠΑ

Σε υψηλά επίπεδα κινούνται οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή προκαλούν νέες ανησυχίες για την επάρκεια των ενεργειακών προμηθειών. Την ίδια ώρα, η συμφωνία Τραμπ–Πούτιν για την αποστολή ρωσικού ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες προκαλεί αντιδράσεις και ερωτήματα για το κατά πόσο μπορεί να περιορίσει τις τιμές των καυσίμων.

Νέο ράλι στο πετρέλαιο

Ισχυρές ανοδικές πιέσεις δέχθηκαν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου στις 23 Οκτωβρίου, καθώς οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία ενίσχυσαν τους φόβους για διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά.

Το πετρέλαιο Brent, που αποτελεί το βασικό διεθνές σημείο αναφοράς, έφθασε έως τα 115,16 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο από τις αρχές Μαΐου. Το αμερικανικό αργό WTI κινήθηκε κοντά στα 101 δολάρια. Το Brent καταγράφει πλέον τρίτη συνεχόμενη εβδομάδα ανόδου, καθώς οι αγορές συνυπολογίζουν τους κινδύνους για τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς.

Παράλληλα, η διακοπή λειτουργίας αγωγού στη Λιβύη περιόρισε την παραγωγή δύο πετρελαιοπηγών, ενώ το αυξημένο κόστος μεταφοράς επιβαρύνει περαιτέρω την αγορά. Η κατάσταση στον θαλάσσιο διάδρομο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, από τον οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας.

Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν πόσο ευάλωτη παραμένει η διεθνής αγορά ενέργειας στις γεωπολιτικές κρίσεις. Ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση έλλειψη πετρελαίου, ο φόβος για πιθανές διακοπές στην τροφοδοσία μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξήσεις των τιμών.

Φυσικό αέριο σε υψηλά επίπεδα

Ανησυχητική είναι και η εικόνα στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Το συμβόλαιο αναφοράς TTF στην Ολλανδία ξεπέρασε στις 23 Οκτωβρίου τα 92 ευρώ ανά μεγαβατώρα, φθάνοντας σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από τον Δεκέμβριο του 2022.

Η άνοδος συνδέεται με τις ανησυχίες για τη διαθεσιμότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, την αυξημένη ένταση στη Μέση Ανατολή και την έναρξη της περιόδου θέρμανσης. Παράλληλα, τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονται περίπου στο 75% της χωρητικότητάς τους, χαμηλότερα από τον μέσο όρο των τελευταίων πέντε ετών για την ίδια περίοδο.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, καθώς το φυσικό αέριο επηρεάζει όχι μόνο το κόστος θέρμανσης, αλλά και το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν οι τιμές του αερίου αυξάνονται, ενδέχεται να αυξηθούν και οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρισμού, ανάλογα με το ενεργειακό μείγμα και τις συνθήκες της αγοράς.

Πώς διαμορφώνεται η τιμή στην αντλία

Οι διεθνείς αυξήσεις δεν μεταφέρονται αυτομάτως και την ίδια ημέρα στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές στα πρατήρια. Η τελική τιμή της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Στην Ελλάδα, καθοριστικό ρόλο έχουν η διεθνής τιμή του αργού πετρελαίου, οι τιμές των έτοιμων πετρελαϊκών προϊόντων, η ισοτιμία ευρώ–δολαρίου, το κόστος διύλισης, οι μεταφορές, τα αποθέματα και τα περιθώρια εμπορίας και λιανικής. Στην τελική τιμή προστίθενται επίσης οι φόροι, κυρίως ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ.

Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία για τις 21 Οκτωβρίου, η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης στην Ελλάδα διαμορφωνόταν περίπου στα 2,20 ευρώ ανά λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης στα 2,13 ευρώ. Οι τιμές αυτές περιλαμβάνουν τους φόρους και είναι αισθητά υψηλότερες από τις αντίστοιχες τιμές προ φόρων.

Αυτό εξηγεί γιατί μια μεταβολή της διεθνούς τιμής του αργού κατά 5% δεν σημαίνει απαραίτητα αντίστοιχη μεταβολή 5% στην αντλία. Η επίδραση εξαρτάται από το μερίδιο του αργού στο τελικό κόστος, τις τιμές διυλιστηρίου και τη φορολογία. Επίσης, οι αυξήσεις και οι μειώσεις δεν περνούν πάντα με τον ίδιο ρυθμό στον καταναλωτή.

Το ρωσικό πλοίο με προορισμό τη Νέα Υόρκη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η συμφωνία για την αποστολή ρωσικού ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να περιορίσει το υψηλό κόστος των καυσίμων.

Σύμφωνα με το Reuters, το δεξαμενόπλοιο Agioi Fanendes, υπό σημαία Μάλτας, φόρτωσε περίπου 40.000 μετρικούς τόνους ντίζελ χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο στο ρωσικό λιμάνι Πριμόρσκ, στη Βαλτική, και κατευθύνεται προς τη Νέα Υόρκη. Η άφιξή του αναμένεται στις 7 Νοεμβρίου. Πρόκειται για την πρώτη αποστολή ρωσικού πετρελαϊκού προϊόντος προς τις ΗΠΑ μετά την απαγόρευση των σχετικών εισαγωγών το 2022.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι οι πρόσθετες προμήθειες θα βοηθήσουν να μειωθούν οι τιμές, ενώ η Μόσχα αναφέρει ότι θα ακολουθήσουν και άλλες αποστολές. Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι οι αρχικές ποσότητες είναι πολύ μικρές για να ανατρέψουν από μόνες τους τη διεθνή στενότητα στην αγορά ντίζελ.

Η συμφωνία έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην Ουκρανία, καθώς οι εισπράξεις από τις εξαγωγές ενέργειας αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για τη Ρωσία. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει επικρίνει την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η χαλάρωση των περιορισμών διευκολύνει τη χρηματοδότηση της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους καταναλωτές

Το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο για την πορεία των τιμών. Εάν συνεχιστούν οι διαταραχές στη Μέση Ανατολή και στις θαλάσσιες μεταφορές, οι πιέσεις στο πετρέλαιο, στο ντίζελ και στο φυσικό αέριο ενδέχεται να διατηρηθούν. Αντίθετα, μια αποκλιμάκωση των συγκρούσεων και η ομαλοποίηση της προσφοράς θα μπορούσαν να περιορίσουν τις ανοδικές πιέσεις.

Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι εάν η διεθνής άνοδος θα μεταφερθεί σε νέα επιβάρυνση για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, καθώς η ενέργεια επηρεάζει άμεσα τις μεταφορές, την παραγωγή και το κόστος των προϊόντων. Σε κάθε περίπτωση, η πορεία των διεθνών τιμών δεν εξαρτάται μόνο από την παραγωγή πετρελαίου, αλλά και από τη γεωπολιτική αστάθεια, τις αποφάσεις των κυβερνήσεων και την ασφάλεια των ενεργειακών διαδρομών.