Πούτιν: Πρόταση για τριμερή συνάντηση με Τραμπ και Σι

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το οποίο αναπαρήγαγε το Reuters στις 19 Οκτωβρίου, ο Ρώσος πρόεδρος πρότεινε τη διεξαγωγή τριμερούς συνάντησης τον Νοέμβριο, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), στην Κίνα. Στόχος θα ήταν να συζητηθεί μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, με όρους που, σύμφωνα με τις πληροφορίες, θα εξυπηρετούσαν σε σημαντικό βαθμό τις ρωσικές επιδιώξεις. 

Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο της πρότασης είναι ότι ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν περιλαμβάνεται στο προτεινόμενο σχήμα. Η προοπτική μιας διαπραγμάτευσης για το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς την άμεση συμμετοχή της ουκρανικής ηγεσίας προκαλεί εύλογα ερωτήματα για τη νομιμοποίηση και τη δυνατότητα εφαρμογής οποιασδήποτε συμφωνίας.

Το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε ότι έχουν γίνει προκαταρκτικές συζητήσεις για μια πιθανή συνάντηση, χωρίς να έχουν οριστικοποιηθεί η ατζέντα και οι συμμετοχές. Ο Τραμπ δεν έχει δεσμευτεί δημόσια ότι θα συμμετάσχει, ενώ δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένη συμφωνία για το περιεχόμενο των συνομιλιών. 

Η αντίδραση του Κιέβου και οι ανησυχίες της Ευρώπης

Για την ουκρανική κυβέρνηση, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι απλώς ποιοι θα καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά με ποιους όρους θα μπορούσε να τερματιστεί ο πόλεμος. Ο Ζελένσκι έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να αποκλειστεί από αποφάσεις που αφορούν την εδαφική της ακεραιότητα και την ασφάλειά της. Οι ανησυχίες εντείνονται εξαιτίας της πρόσφατης προσέγγισης Ουάσιγκτον και Μόσχας σε ενεργειακά ζητήματα. Η συμφωνία για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ και η προσωρινή αναστολή βασικών κυρώσεων από την αμερικανική κυβέρνηση έχουν προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς στο Κίεβο υπάρχει ο φόβος ότι η οικονομική ανακούφιση της Ρωσίας μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση. Ο Τραμπ, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι επιδιώκει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια ειρηνευτική συμφωνία. 

Η Ευρώπη παρακολουθεί τις εξελίξεις με ανησυχία, καθώς μια συμφωνία που θα διαμορφωνόταν χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ουκρανίας και χωρίς σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες αβεβαιότητες για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Η διπλωματία συνεχίζεται, αλλά οι μάχες δεν σταματούν

Την ίδια στιγμή, η στρατιωτική πραγματικότητα υπονομεύει τις προσδοκίες για άμεση αποκλιμάκωση. Στις 19 Οκτωβρίου, η Ρωσία εξαπέλυσε νέα μεγάλη επίθεση κατά των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας, πλήττοντας δεκάδες υποσταθμούς και άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με το Associated Press, περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι έμειναν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση ή νερό, ενώ αναφέρθηκε και θάνατος αμάχου στο Κίεβο. 

Παράλληλα, η Ουκρανία συνεχίζει τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε στόχους εντός της Ρωσίας, μεταξύ των οποίων ενεργειακές εγκαταστάσεις. Η Ουάσιγκτον έχει εκφράσει επιφυλάξεις για ορισμένες από αυτές τις επιχειρήσεις, επικαλούμενη τις επιπτώσεις στις ενεργειακές αγορές και στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης. 

Η διπλωματική κινητικότητα, επομένως, δεν σημαίνει ότι οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να σταματήσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η εδαφική κυριαρχία, οι εγγυήσεις ασφαλείας, το μέλλον των κυρώσεων και το καθεστώς των κατεχόμενων περιοχών παραμένουν δύσκολα ζητήματα.

Πρωτοβουλία ειρήνης ή διαπραγμάτευση ισχύος;

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η πρόταση για μια συνάντηση κορυφής μπορεί να ανοίξει πραγματικό δρόμο προς την ειρήνη ή αν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της Μόσχας να διαμορφώσει τους όρους μιας μελλοντικής συμφωνίας.

Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το εάν οι συνομιλίες οδηγήσουν σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις, σε αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας και σε μια διαδικασία που θα περιλαμβάνει ουσιαστικά την ίδια την Ουκρανία. Μέχρι τότε, η πιθανή συνάντηση παραμένει διπλωματική πρόταση και όχι συμφωνημένο βήμα προς τον τερματισμό του πολέμου.

Για την Ευρώπη, το διακύβευμα είναι διπλό: να στηρίξει μια πραγματική ειρηνευτική διαδικασία και ταυτόχρονα να αποτρέψει μια διευθέτηση που θα αφήσει ανοιχτές τις αιτίες της σύγκρουσης. Γιατί η ειρήνη δεν κρίνεται μόνο από το αν θα σταματήσουν τα πυρά, αλλά και από το αν η συμφωνία που θα τα σταματήσει θα μπορεί να διατηρηθεί.