Το ποίημα του Σαββάτου - Άνθη της γραφής : ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΒΑΦΗΣ

Ανθολόγηση Mαρία Σκουρολιάκου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΒΑΦΗΣ

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς και πολυδιαβασμένους Έλληνες ποιητές, αν και ποτέ δεν έζησε στην Ελλάδα. Είναι ο κορυφαίος ποιητής της ελληνικής διασποράς που έγραψε ελληνική ποίηση μακριά από την Ελλάδα. Σήμερα, η ποίησή του είναι ένας πολύτιμος λίθος στην ελληνική λογοτεχνία και με σημαντική θέση στην παγκόσμια γραμματεία.
Ο Καβάφης γεννήθηκε στις 29 Απριλίου του 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και άφησε εκεί την τελευταία του πνοή, το 1933. Γι’ αυτόν τον λόγο πολλές φορές γίνεται αναφορά στο όνομά του ως ο Αλεξανδρινός ποιητής.
Για τον μεγάλο αυτό ποιητή έχουν γραφτεί περίπου 400 βιβλία, όμως ο συστηματικός και αναγνωρισμένος ερευνητής του είναι ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος ο οποίος έχει εκδώσει ως τώρα έξι βιβλία, όπου καταγράφει πλήθος στοιχείων του βίου και του έργου του. Το θεμελιώδες βιβλίο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου για τον Καβάφη είναι η Βιβλιογραφία Κ.Π. Καβάφη 1886-2000, ένα ογκώδες έργο 1300 σελίδων. Επίσης έχει εκδώσει μελετήματα για την πορεία της ζωής του, την ποιητική του τέχνη, τα τοπία των ηρώων του, τις επιρροές, τη θέση του ποιητή στο ποιητικό στερέωμα, τα οποία συγκέντρωσε στα 40 και πλέον χρόνια ενασχόλησής του με το έργο του Αλεξανδρινού.
Το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη χαρακτηρίστηκε ως ‘’μοναδικό και εξωτικό’’. Στην ποίησή του, πρωταγωνιστούν πρόσωπα ιστορικά και υπάρχουν συχνές αναφορές σε γνωστά ή λιγότερο γνωστά γεγονότα των ομηρικών ελληνιστικών και βυζαντινών χρόνων. Ο ποιητής συμπλέκει το πραγματικό με το φανταστικό, με μοναδικό τρόπο και μαεστρία, δημιουργώντας μια διακριτή ποιητική παρουσία, παγκόσμια και διαχρονική.
Το ποιητικό του σύμπαν ορίζεται από τον ίδιον σε κύκλους θεματικούς, ως ποίηση φιλοσοφική, ιστορική και ηδονική. Φέρει μορφολογικά στοιχεία καινοτόμα, μοντέρνα τεχνοτροπία κι ελεύθερο στίχο καθώς και το πλεονέκτημα μιας παγκόσμιας γραφής λόγω των ταξιδιών του στον κόσμο. Νόμπελ λογοτεχνίας δεν έλαβε όμως η ανθρωπότητα τον αναγνωρίζει ως έναν από τους μεγαλύτερους ποιητές.
Στην ποίησή του διακρίνουμε τη λεπτή ειρωνεία, τη λακωνικότητα και ένα αριστοκρατικό ύφος. Δεν μιμείται κανέναν ο Καβάφης και κυρίως δεν μπορεί να τον μιμηθεί κανείς, γιατί η ποίησή του είναι εγκεφαλική, όπως το λέει και ο ίδιος.
Είναι εντυπωσιακό το ήθος το οποίο προκύπτει από την ‘’επιλογή’’ που προτείνει και προτάσσει στην αντιμετώπιση του φόβου και του εχθρού, σαν χρειαστεί να φυλάξει κανείς ‘’Θερμοπύλες’’. Διακρίνουμε επίσης την κοινωνική διάσταση που δίνει στα ποιήματά του και τη θέση του απέναντι στην αλαζονεία και την αποσύνθεση της κυβερνώσας τάξης.
Ο Καβάφης δεν εξέδωσε ποτέ ολόκληρο το ποιητικό του έργο. Το αρχειοθετούσε συστηματικά δημιουργώντας ένα λογοτεχνικό και προσωπικό αρχείο το οποίο περιλαμβάνει χειρόγραφα ποιημάτων, κείμενα άρθρα μελέτες σημειώσεις πλούσια αλληλογραφία καθώς και φωτογραφίες. Το αρχείο του περιήλθε το 2012 στη διαχείριση του Ιδρύματος Ωνάση, ώστε να παραμείνει στην Ελλάδα και να μην κατακερματιστεί. Το 2019, το Ίδρυμα ψηφιοποίησε και δημοσίευσε την ψηφιακή συλλογή του Αρχείου Καβάφη και είναι πλέον προσβάσιμο σε όλους, με στόχο τη διάδοση του έργου του ποιητή και του διεθνούς χαρακτήρα της ποίησής του.
Σήμερα, καθώς οι ‘’ Βάρβαροι’’ είναι πια εδώ, πολύ χρήσιμη θα ήταν η μελέτη των θησαυρών της ποίησης του Αλεξανδρινού, όπως λόγου χάριν οι ‘’Θερμοπύλες ‘’ ή το «Όσο μπορείς» και άλλα, μέσα απ’ τα οποία δίνει κώδικες συμπεριφοράς, προτρέποντας στο μέτρο του δυνατού, τον έλεγχο της προσωπικής ελευθερίας, με τον αγώνα κατά της αλλοτρίωσης, του συμβιβασμού, της υποταγής, του φαίνεσθαι. Με την ενδυνάμωση της ψυχής και τη διαφύλαξη της αξιοπρέπειας και του αυτοσεβασμού στην ατομική και κοινωνική ζωή.
 
Μαρία Σκουρολιάκου



Όσο μπορείς
Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου
όπως την θέλεις,
τούτο προσπάθησε τουλάχιστον
όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις
μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,
μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.
Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,
γυρίζοντας συχνά κι εκθέτοντάς την
στων σχέσεων και των συναναστροφών
την καθημερινήν ανοησία,
ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

Κ.Π. Καβάφης,
Ποιήματα, τόμ.1, Ίκαρος

 
Ένα σύντομο βιογραφικό από τον ίδιο
«Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ’ ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά».
Το σώμα των Καβαφικών ποιημάτων περιλαμβάνει: Τα 154 ποιήματα που αναγνώρισε ο ίδιος (τα λεγόμενα “Αναγνωρισμένα”), τα 37 “Αποκηρυγμένα” ποιήματά του, τα περισσότερα νεανικά, σε ρομαντική καθαρεύουσα, τα οποία αργότερα αποκήρυξε, τα “Κρυμμένα”, δηλαδή 75 ποιήματα που βρέθηκαν τελειωμένα στα χαρτιά του, καθώς και τα 30 “Ατελή”, που βρέθηκαν στα χαρτιά του χωρίς να έχουν πάρει την οριστική τους μορφή.