ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Θ Ε Ρ Μ Ο Π Υ Λ Α Ι - Ιστορικός και Αρχαιολογικός Οδηγός του Σπύρου Μαρινάτου

Γράφει ο Νίκος Ταξιάρχη και Γεωργίας Δαβανέλλος.

Ως προς τας χρονολογίας, κυρίως την χρονολογίαν της μάχης των Θερμοπυλών, αξίζει μια λεπτομερεστλερα υποσημείωσις ενταύθα, αν και εις την παρούσαν συνοπτικήν έκθεσιν απεφεύχθη επιμελώς πάσα επιστημονική λεπτολογία.  
Ως ο Ηρόδοτος δίδει το δρομολόγιον του Ξέρξου και τας ενεργείας των Ελλήνων, πάσα αρίθμησις με ακρίβειαν ημερών είναι αδύνατος.  Ενταύθα το κέντρον του προβλήματος είναι ο εορτασμός των Ολυμπιακών αγώνων εν Ολυμπία και των Καρνείων εις την Σπάρτην, άτινα συνέπιπτον κατά το έτος εκείνο, ετελείωνον δε με την πανσέληνον. 
Δια το έτος 480 δύο μόνον πανσέληνοι δύναται να ληφθώσιν υπ’ όψιν, ή η της 21 Ιουλίου ή της 19 Αυγούστου. Ο γράφον το παρόν δεν ηδυνήθη ακόμη να μορφώση ιδίαν γνώμην. Του Ηροδότου το ημερολόγιον ευνοεί μάλλον τον Ιούλιον.
 Ενταύθα ηκολουθήθη η γνώμη και άλλων προγενεστέρων και του Munro, ότι η μάχη των Θερμοπυλών επολεμήθη μάλλον κατά τον Αύγουστον. Πάντως τα υποστηριζόμενα υπό του Busolt και άλλων κατ’ αυτόν, ότι ο Λεωνίδας ανεχώρησεν εκ Σπάρτης ολίγον προ των Καρνείων (ληγόντων με την πανσέληνον της 19 Αυγούστου) δεν φαίνονται να ανταποκρίνωνται προς τα πράγματα.  
Από την έκθεσιν του Ηροδότου εξάγεται, ότι πολύ ενωρίτερον οι Έλληνες ήρχισαν να συρρέουν εις τας Θερμοπύλας, ίσως μάλιστα ουχί όλοι ομού, αλλά τμηματικώς. Η παρουσία του Λεωνίδα ως αρχηγού ήτο αναγκαία ενωρίτερον. 
Προ της μάχης εμεσολάβησαν αι αγγελίαι προς τας πόλεις περί βοηθείας και ιδία η επισκευή του τείχους των φωκέων, του οποίου το πλείστον ήτο ερείπιον, κατά τους λόγους του Ηροδότου. Το τείχος τούτο, αποκαλυφθέν ήδη, έχει μήκος άνω των 200 μέτρων. Η επισκευή του απήτει χρόνον. 
Ο Λεωνίδας πρέπει να ευρίσκετο εκεί τούλάχιστον δύο ή τρεις εβδομάδας ενωρίτερον της μάχης, της οποίας την ακριβή ημερομηνίαν (πάντως πέριξ της πανσελήνου) αγνοούμεν. 
Θαυμασμόν εμποιεί η ψύχραιμος προσήλωσις των Ελλήνων προς την παράδοσιν και την θρησκείαν. 
Προς την τραγικήν μάχην συνέπιπτον οι Ολυμπιακοί αγώνες, οι οποίοι ούτε εματαιώθησαν ούτε ανεβλήθησαν. Πρόκειται περί της Ολυμπιάδος εκείνης, καθ’ ην οι δύο μεγαλύτεροι πυγμάχοι της αρχαίας Ελλάδος, ο Θεαγένης και ο Εύθυμος, ηγωνίσθησαν την επικήν των μονομαχίαν περί της οποίας αναφέρει  εν εκτάσει ο Παυσανίας (6,6,2 έξ.)
            
Σπύρος Ν. Μαρινάτος.
ΘΕΡΜΟΠΥΛΑΙ – ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ 
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ
ΑΘΗΝΑΙ 1951 


Φωτ. Σπύρος Ν. Μαρινάτος, ο αρχαιολόγος, καθηγητής, ο οποίος το έτος 1939, με τις ανασκαφικές εργασίες έφερε στο