Από τον Καποδίστρια στον Αριστοτέλη!

Γράφει ο Χρήστος Αλεξανδρής

Πριν ακόμη η ΕΛΑΣ, το κόμμα του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, παρουσιάσει το προγραμματικό της σχέδιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ξεκίνησε ένας δημόσιος διάλογος στα μέσα ενημέρωσης, που συνεχίστηκε με ποικίλα σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τις αλλαγές που προτείνονται στους Δήμους και τις Τοπικές Κοινότητες. Οι απόψεις διίστανται.
Οι προτάσεις επικροτούνται ή απορρίπτονται ανάλογα με την πολιτική τοποθέτηση του κάθε σχολιαστή. Αυτοί που συμφωνούν θεωρούν ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει ανάγκη από μια μεταρρύθμιση σαν και αυτή που προτείνει το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα.
Το επιχείρημα που προβάλλουν είναι πως, όταν ήταν περισσότεροι οι Δήμοι πριν τον Καλλικράτη, ήταν πολύ πολύ καλύτερες οι συνθήκες ζωής μας στην τοπική κοινωνία. Περισσότερη καθαριότητα, οργάνωση, κοινωνικές παροχές. Οι διαφωνούντες με αυτή την άποψη θυμίζουν τις τελευταίες εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που φέρνουν τους Δήμους στην πρώτη θέση σε φαινόμενα διαφθοράς και κατασπατάλησης πόρων. Εμείς θέλουμε να δούμε τα πράγματα μέσα από μια διαφορετική οπτική. Μέχρι σήμερα ζήσαμε τέσσερις μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, χωρίς ουσιαστικά να δούμε μεγάλες αλλαγές στον τρόπο διοίκησης των Δήμων και των Περιφερειών. Η Ελλάδα παραμένει το πιο συγκεντρωτικό κράτος στην Ευρώπη. Έγιναν δύο μεταρρυθμίσεις για συγχωνεύσεις Δήμων με βάση τον πληθυσμό και τη γεωγραφική κατανομή. Η πρώτη ήταν ο Καποδίστριας και την έκανε η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ. Η δεύτερη ήταν ο Καλλικράτης και την έκανε επίσης μια άλλη κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ.
Οι άλλες δύο μεταρρυθμίσεις δεν είχαν καμία σχέση με τον πληθυσμό και τη γεωγραφική κατανομή, αλλά μόνο με το εκλογικό σύστημα ανάδειξης Δημάρχων και Περιφερειαρχών. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, με πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα, έφερε τον Κλεισθένη και την απλή αναλογική, για να ζήσουμε το κωμικοτραγικό ότι κανένας δεν ήθελε να συνεργαστεί με κανέναν.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, με πρωθυπουργό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στην πρώτη θητεία της (2019-2023), κατήργησε το νόμο της απλής αναλογικής και επανέφερε το παλιό σύστημα, αλλά έκανε και κάτι άλλο. Ψαλίδισε τις αρμοδιότητες του κορυφαίου δημοκρατικού οργάνου της Αυτοδιοίκησης, το δημοτικό συμβούλιο, και ενίσχυσε τις αρμοδιότητες της Οικονομικής Επιτροπής, η οποία, ως θεσμικό όργανο, αντλούσε νομιμοποίηση από το δημοτικό συμβούλιο. Απίστευτα πράγματα. Η ίδια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, στη δεύτερη θητεία της (2023-2026), αλλάζει το σύστημα που είχε ψηφίσει η ίδια στην πρώτη θητεία της και θεσμοθετεί εκλογές Δημάρχων και Περιφερειαρχών σε ένα γύρο, ενώ θεσπίζει και την «προτιμησιακή ψήφο» για μια δεύτερη επιλογή των ψηφοφόρων, που κανένας Δήμαρχος και Περιφερειάρχης δεν έχει καταλάβει πώς θα λειτουργήσει.
Αλλά οι «μεταρρυθμίσεις» στην Αυτοδιοίκηση δεν τελειώνουν ποτέ. Έρχεται σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας, ως αρχηγός ενός νέου κόμματος, και προτείνει μια νέα μεταρρύθμιση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, το σχέδιο Αριστοτέλης, όπως το ονόμασε, υποσχόμενος, όταν έρθει στην εξουσία, να καταργήσει τον νόμο που ψήφισε πρόσφατα στη Βουλή η Νέα Δημοκρατία, αυξάνοντας αυτή τη φορά τον αριθμό των Δήμων κατά 100 έως 150, επαναφέροντας τους δύο γύρους εκλογής Δημάρχων και Περιφερειαρχών και ενισχύοντας τις Τοπικές Κοινότητες.
Και ενώ οι μεταρρυθμίσεις στην Αυτοδιοίκηση διαδέχονται η μια την άλλη, και όχι απαραίτητα κάθε φορά που αλλάζει μια κυβέρνηση, η Ελλάδα παραμένει το πιο συγκεντρωτικό κράτος στην Ευρώπη. Απόδειξη το γεγονός ότι ακόμη και για τις αποζημιώσεις των αγροτών στην Περιφέρεια, αν δεν περάσουν οι βουλευτές τις πόρτες των υπουργείων, χρήματα στους Δήμους δεν έρχονται. Ενώ οι μεταρρυθμίσεις στην Αυτοδιοίκηση διαδέχονται η μια την άλλη, «αποτελεσματικότερο κράτος, αποκεντρωμένη δημοκρατία, ισχυρότερη αυτοδιοίκηση» δυστυχώς δεν έχουμε αποκτήσει. Έχουμε αρκετούς Δημάρχους και Αντιδημάρχους και ανακαλύψαμε ότι, για να λυθούν τα προβλήματα της καθημερινότητας, που μεταφράζονται σε καθυστερήσεις έργων, μεγαλύτερη γραφειοκρατία, λιγότερες υπηρεσίες, στέρηση πόρων, χαμένες ευκαιρίες ανάπτυξης και τελικά σε λιγότερες δυνατότητες για τους ανθρώπους να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους, αυτό που χρειάζεται είναι να αποκτήσουμε περισσότερους Δημάρχους και Αντιδημάρχους; Με τόσες «μεταρρυθμίσεις» στην Αυτοδιοίκηση δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να αποκτήσουμε ένα σταθερό εκλογικό σύστημα.