Η ΑΞΙΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ)

Γράφει ο
Κώστας  Τσιαλαφούτας
Εκπαιδευτικός – πρώην  πρόεδρος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων

«Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα», Διονύσιος Σολωμός

                                               Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας

Η 9^η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί  ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας  με Υπουργική Απόφαση   Ελληνικής Κυβέρνησης , ΦΕΚ Β΄ 1384/24-4-2017 και από την  UNESCO τον Νοέμβριο του 2025. Ο εορτασμός αποσκοπεί στην ανάδειξη της διαχρονικής συμβολής της Ελληνικής Γλώσσας στον παγκόσμιο πολιτισμό.

   Επιλέχθηκε η  9^η Φεβρουαρίου, ως ημέρα μνήμης του εθνικού μας ποιητή Διονύσιου Σολωμού (8 Απρ. 1798 -9 Φεβρ. 1857) . Έγραψε το 1823 το ποίημα «Ύμνος εις την ελευθερία» που αποτελείται από 158 τετράστιχες στροφές. Οι δύο πρώτες στροφές καθιερώθηκαν ως ο Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας από το 1865 και της Κύπρου από το 1966, τον οποίο μελοποίησε ο Κερκυραίος μουσικός Νικόλαος Μάντζαρος.

   Η Ελληνική Γλώσσα δεν είναι απλώς μια από τις 2700 γλώσσες περίπου, που μιλούν σήμερα οι άνθρωποι στη γη. Είναι μια ιδιαίτερη γλώσσα, μια ιστορικά και πολιτισμικά ξεχωριστή γλώσσα στον κόσμο.

Μέσα από τον ελληνικό πολιτισμό, εκφρασμένο φυσικά σε ελληνική γλώσσα και με ελληνικές λέξεις, συμβαίνει ώστε κάθε άνθρωπος, κάποιας μόρφωσης όπου γης να έχει ακουστά τη γλώσσα αυτή.

                                       Χρήση ελληνικών λέξεων από Ευρωπαίους γλωσσολόγους

   Οι ομιλητές των ευρωπαϊκών γλωσσών γνωρίζουν καλά, πως πολλές από τις λέξεις της γλώσσας τους προέρχονται από την ελληνική. Έτσι εξηγείται πως το επικοινωνιακό και πολιτισμικό γόητρο αυτής της γλώσσας είναι υψηλό. Αν σκεφτεί κανείς πως η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα σε γεωγραφική έκταση, σε πληθυσμό, σε οικονομική και πολιτική δύναμη, αλλά με ισχυρή και επιβλητική γλώσσα.

Η συχνή επιλογή μιας ελληνικής προέλευσης αγγλικής, γαλλικής ή γερμανικής λέξης ή φράσης σ’ ένα κύριο άρθρο μια ευρωπαϊκής εφημερίδας ή σε οποιοδήποτε σοβαρό, απαιτητικό κείμενο των μεγάλων αυτών γλωσσών, οφείλεται ακριβώς στο επικοινωνιακό γόητρο, που εξακολουθούν να τρέφουν οι ξένοι για την ελληνική γλώσσα. Από τις 490.000 αγγλικές λέξεις, οι 42.000 είναι ελληνικές ή ελληνογενείς.

Υπάρχει λεξικό με ελληνικές λέξεις της Γαλλικής για να διευκολύνει τον Γάλλο αναγνώστη (aerodynamique,

Anthropologie, archeology, biologie)

Επίσης υπάρχει «Λεξιλογικός Πίνακας» ελληνικών λέξεων της Αγγλικής, που οφείλει να γνωρίζει ο αγγλόφωνος μαθητής για τις επίσημες εξετάσεις της αγγλικής γλώσσας (amphitheatre, autonomus, catastrophe, ethnic, apotheosis, apocalyptic)

   Ο κορυφαίος Ισπανός, ακαδημαϊκός, γλωσσολόγος Francisco  Rodriguez  Adrados (1922 – 2020) δήλωσε : «όλες οι γλώσσες θεωρούνται κρυφά ελληνικά, με δάνεια από τη μητέρα των γλωσσών τα Ελληνικά».

                             Παράγοντες που συντελούν στη διεθνή αναγνώριση ως ξεχωριστή γλώσσα

α) Η Ελληνική είναι η μόνη ευρωπαϊκή (και ινδοευρωπαϊκή) γλώσσα που μιλιέται συνεχώς για 4.000 χρόνια.

β) Είναι η μόνη ευρωπαϊκή γλώσσα που γράφεται χωρίς καμία διακοπή επί 3.500 χρόνια.

γ) Η Ελληνική καλλιεργήθηκε πρώιμα από προνομιούχα πνεύματα της Τέχνης και της Επιστήμης, από φυσιογνωμίες που σφράγισαν την ευρωπαϊκή σκέψη και τη γλωσσική της έκφραση.

Δεν είναι , βέβαια, τυχαίο ότι η διεθνής γλώσσα της επιστήμης σχημάτισε και σχηματίζει τους περισσότερους όρους, σε διάφορες περιοχές της επιστήμης (ιατρική, φυσική, φιλοσοφία, φιλολογία, θεολογία, τεχνολογία κλπ) καταφεύγοντας σε ελληνικές ρίζες, λέξεις ή συστατικά.

δ) Η Ελληνική, στη μετακλασική περίοδο με τον Μέγα Αλέξανδρο, υπήρξε η πρώτη παγκόσμια γλώσσα, γλώσσα των συναλλαγών πολλών λαών και συγχρόνως γλώσσα πολιτισμική.

ε) Οι Έλληνες υπήρξαν οι ίδιοι, οι πρώτοι μελετητές της ελληνικής γλώσσας και γενικότερα της ανθρώπινης γλώσσας, σε συνδυασμό με το ότι η ανάλυση της ελληνικής γλώσσας από τους αρχαίους γραμματικούς φιλοσόφους αποτέλεσε (μέσω της Λατινικής) τη βάση της ανάλυσης όλων των μετέπειτα γλωσσών.

   Συνοψίζοντας τα παραπάνω καταλήγουμε στο συμπέρασμα, πως η οικουμενικότητα της Ελληνικής Γλώσσας οφείλεται στον ενιαίο χαρακτήρα της και στη διαχρονική ενότητας γραφής και ορθογραφίας.

Είναι αλήθεια ότι οι αρχαίοι Ινδοί προηγήθηκαν χρονικά της πρώτης γραμματικής. Ο Panini , ο συντάκτης της πρώτης γραμματικής της αρχαίας ινδικής γλώσσας, έζησε ανάμεσα στο 600 και στο 300 π. Χ. Ωστόσο η γραμματική του δεν έγινε ευρύτερα γνωστή στη Δύση, πριν τον 19^ο αιώνα και δεν επηρέασε τη γενικότερη εξέλιξη της σπουδής της γλώσσας. Αυτό συνέβη μόνο με την ελληνική γραμματική θεωρία και πράξη, και τη δημιουργική προέκτασή της τη Λατινική.

   Μια γλώσσα υπάρχει ιστορικά, απλώνεται και καθιερώνεται από τη στιγμή που αποκτά γραπτή έκφραση, από τη στιγμή που γράφεται. Αν με τη γραφή η γλώσσα ξεπερνά τον χρόνο και τον χώρο, με την ορθογραφία η γλώσσα αποκτά ιστορική ενότητα και φυσιογνωμία.

Ο ενιαίος χαρακτήρας της ελληνικής γλώσσας και η ιδιαιτερότητά της, από πλευράς γραπτής απεικόνισης, είναι ότι επί 2.800 χρόνια (από τον 8^ο αιώνα π.Χ. όπου ανάγονται οι πρώτες σε αλφαβητική γραφή επιγραφές) γράφεται με τα ίδια γράμματα (γραφήματα) και επί 2.400 χρόνια (ευκλείδειο αλφάβητο) με την ίδια ορθογραφία αποτελούν μοναδικό παράδειγμα στον κόσμο.

                                                     Η καταγωγή της Ελληνικής Γλώσσας

Η Ελληνική Γλώσσα ανήκει στην ομάδα γλωσσών, οι οποίες εμφανίζουν στενή δομική (γραμματικοσυντακτική) και λεξιλογική συγγένεια διαφέροντας από τις άλλες γλώσσες και ομάδες γλωσσών.

                                                                 Ελληνική γραφή

   Στην Ελλάδα χρησιμοποιήθηκαν περισσότερες από μία γραφές, σε μια προσπάθεια των Ελλήνων να φτάσουν στο καλύτερο σύστημα γραφής, πράγμα που το πέτυχαν, επινοώντας για πρώτη φορά στον κόσμο, την ελληνική αλφαβητική γραφή. Πρόκειται για την ίδια γραφή, που με τη μορφή του δυτικού ελληνικού (Χαλκιδικού) αλφάβητου, εξελίχτηκε σε αυτό που ονομάζουμε λατινικό αλφάβητο, ένα αλφάβητο που μέσω της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και των Λατινογενών (ρομανικών) Εθνών και Γλωσσών πέρασε σε ευρύτερη χρήση ανά τον κόσμο. Ας σημειωθεί ότι το αλφάβητο που χρησιμοποιούμε σήμερα οι Έλληνες, ιστορικά μαρτυρείται από τον 8^ο αιώνα π.Χ. (επιγραφή του Διπύλου – ποτήριον Νέστορος), ενώ η ορθογραφία ανάγεται στον 4^ο αι. π.Χ.

   Οι γραφές που χρησιμοποιήθηκαν στην Ελλάδα είναι :

Α)η Ιερογλυφική (περ. 2000 -1750 π. Χ.)

Β) η Γραμμική Α΄ (1700 – 1200 π. Χ.)

Γ) η Γραμμική Β΄ (1400 – 1200 π.Χ.)

Δ) η Κυπρομινωική  γραφή (περ. 1500 – 1100 π. Χ.)

Ε) το Κυπριακό Συλλαβάριο (περ. 6^ο – 4^ο αι. π.Χ.)

Στ) η Ελληνική Αλφαβητική γραφή ( πιθ. 10^ο αι. π. Χ. –σήμερα)

   Οι Έλληνες  δεν είναι οι πρώτοι που επινόησαν τη γραφή.

Οι Σουμέριοι, Βαβυλώνιοι, Ασσύριοι και Χεττίτες  χρησιμοποιούν τη σφηνοειδή γραφή (εξελιγμένη εικονογραφική γραφή) ήδη από το 4.000 π.Χ.

Οι Αιγύπτιοι  χρησιμοποιούν την ιερογλυφική γραφή (λογογράμματα και φωνογράμματα) ήδη από το 3000

π.Χ. μέχρι τον 11^ο αι. μ.Χ.

Οι Έλληνες το 2000 π. Χ. με τη Γραμμική Β΄ περνούν σε μια συλλαβογραφική γραφή, που είναι μια πρώτη μορφή φωνολογικής γραφής, αφού στηρίζεται στη συλλαβή. Κάθε γράμμα είναι μια συλλαβή όχι φθόγγος. Πρόκειται για ένα ατελές αλφάβητο. Το πληρέστερο αλφάβητο με 24 γράμματα ήταν της Μιλήτου, που εισήχθη επίσημα στην Αθήνα το 403 π.Χ. επί άρχοντος Ευκλείδου, μετά από πρόταση του πολιτικό Αρχίνου, και από τον 4^ο αιώνα αντικατέστησε τα διάφορα τοπικά αλφάβητα.

   Μπορούμε να συμπεράνουμε για τη γραφή και το αλφάβητο τα εξής :

α) Οι Έλληνες είναι οι πραγματικοί δημιουργοί του πρώτου αλφαβήτου στον κόσμο, του ελληνικού αλφαβήτου.

β) Την πρώτη ύλη (έναν αριθμό γραμμάτων, σχήμα γραμμάτων, ονομασία) την πήραν οι Έλληνες από βορειοσημιτική συμφωνογραφική γραφή, ωστόσο  δεν έμειναν παθητικά προσκολλημένοι σ’ αυτήν, αλλά δημιούργησαν μέσα και πέρα απ’ αυτήν, το πρώτο πραγματικό αλφάβητο, που από αυτούς πέρασε – δια της λατινικής μορφής που είναι ελληνική - σε ολόκληρο τον κόσμο.

γ) Η προέλευση του βορειοσημιτικού συμφωνογραφικού συστήματος είναι εξαιρετικά αμφίβολη.

   Σταθμός στην πορεία της Νεοελληνικής η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση το 1976 και στη διοίκηση το 1977. Το μονοτονικό σύστημα ψηφίστηκε στη Βουλή το 1982.

                                          Ο δανεισμός ως γλωσσικό φαινόμενο

   Η Ελληνική Γλώσσα άσκησε πολλές και ποικίλες επιδράσεις σε πολλές γλώσσες, ιδιαίτερα του ευρωπαϊκού και ασιατικού χώρου, όπως και δέχτηκε αντίστοιχα γλωσσική επίδραση στα πλαίσια του «γλωσσικού δανεισμού» Τα είδη των δανείων που έδωσε ή δέχτηκε η Ελληνική Γλώσσα υπάγονται σε μια από τις εξής κατηγορίες : α) Δάνειες λέξεις ( λατινική  Porta – πόρτα, τούρκικη  bekri – μπεκρής)

Β) Μεταφραστικά δάνεια (λατινική concientia – συνείδηση,  αγγλική  skyscraper – ουρανοξύστης)

Γ) Σημασιολογικοί και συντακτικοί ξενισμοί (γαλλική, έχω την τιμή, μου δίνει στα νεύρα)

Δ) Αντιδάνεια : λέξεις ταξιδεύτρες ( αρχαία ελληνική κωνωπείον – ανάκλιντρο με πέπλο για τα κουνούπια = λατινική – conopeum = γαλλική – canapé – καναπές

                                             Παλιές και νέες ελληνικές λέξεις

   Πολλές λέξεις δεν μπορούμε να τις αναγνωρίσουμε αν είναι αρχαίες ή νέες λέξεις.

Η λέξη οικογένεια είναι αρχαία λέξη του 2^ου αιώνα μ. Χ. , που σήμαινε «βεβαίωση καταγωγής» και ήταν άγνωστη πριν το 1800.

Νέες λέξεις : δημοσιότητα (1824), δημοσιογράφος (1826), δημοσιεύματα (1829), δημοπρασίες (1840), πολιτογράφηση (1824 – Κοραής), πολιτισμός (1829 – Κοραής).

Ξένες λέξεις αντικαταστάθηκαν με ελληνικές : μπαξέ – κήπος, ζαπτιέ – χωροφύλακας, μινίστρο – υπουργός, γαζέτα – εφημερίδα, ντοτόρο – γιατρός

                               Διάφορες ευρωπαϊκές λέξεις με ελληνική προέλευση

Delete : καταστρέφω – εξαφανίζω από το ρήμα δηλέομαι, εξ ου και δηλητήριο

Italy : εις άλω = εισέρχεται στη θάλασσα    

carne : κρέας στα ιταλικά, από τον Κάρνειο Απόλλωνα, προστάτη των ποιμνίων

Allimentari : τρόφιμα στα ιταλικά, από το ρήμα αλδαίνω = ψηλώνω – μεγαλώνω, εξ ου άλτης

Kiss : προέρχεται από το αρχαίο ρήμα κυνέω και σημαίνει φιλώ

Turbo : προέρχεται από την αρχαία λέξη τύρβη, που σημαίνει την κυκλική και ταραχώδη κίνηση

                                          Η προσφορά της Ελληνικής Γλώσσας

   Η Ελληνική Γλώσσα μεταδίδει και διασώζει την ιστορία, την παράδοση και τον πολιτισμό του ελληνισμού, του σήμερα και του χθες, είναι ο κόσμος και η σκέψη ενός λαού,  και συνιστά την ταυτότητα του Έθνους.

Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός στηρίχθηκε στις αξίες του ελληνικού πολιτισμού, αξίες που σε μεγάλο βαθμό είναι εκφρασμένες σε ελληνικά κείμενα και σε ελληνική γλώσσα. Είναι τα κείμενα τα κλασικά, αυτά δηλαδή που ξεπέρασαν τα όρια του χρόνου και του τόπου, κείμενα ελληνικά όπου τίθενται και συζητούνται όπως : ο άνθρωπος και η ανθρωπιά, οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί, η έννοια της ύπαρξης και της μεταβολής των όντων, η ύβρις και η κάθαρσις, ο δήμος και η πόλις, η δημοκρατία και η τυραννίδα, ο πόλεμος και η ειρήνη, η δικαιοσύνη και η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός, η φιλοπατρία, η τέχνη, η ζωή και ο θάνατος.

Οι λέξεις – έννοιες της Ελληνικής πέρασαν στον καθημερινό, ιδίως τον πιο απαιτητικό, λόγο των Ευρωπαίων και με αυτούς στις περισσότερες άλλες γλώσσες, μέσα από τα μεγάλα κείμενα του ελληνικού στοχασμού:  τα κείμενα του Ομήρου, του Ησιόδου ή του Πινδάρου, του Πλάτωνος ή του Αριστοτέλη, του Αισχύλου, του Σοφοκλή ή του Ευριπίδη, του Θουκυδίδη ή του Ξενοφώντος, του Δημοσθένους, του Πολύβιου ή του Πλουτάρχου, μέσα από τα κείμενα του Ευαγγελίου, των Πατέρων της Εκκλησίας, της Βυζαντινής Υμνογραφίας.

   Ο Βολταίρος, ο διάσημος Γάλλος διαφωτιστής, εντυπωσιασμένος ευχήθηκε : «Είθε η Ελληνική Γλώσσα να γίνει κοινή όλων των λαών»