Καίμε την Ιστορία μας και μετά την αναζητούμε σε δημοπρασίες!

Γράφει ο 
Γιώργος Καρανάσιος 
gkaranasios24@gmail.com 

Κάθε φορά που αγγίζουμε ιστορικά γεγονότα της Κατοχής (1941–1945), της Επανάστασης του ’21 ή το ζήτημα των κοινωνικών φρονημάτων με τους γνωστούς φακέλους, αγγίζουμε τα πιο σκοτεινά σημεία της νεότερης ελληνικής ιστορίας, τις πληγές και τις σιωπές του 20ού αιώνα.
Τούτη τη φορά θα ασχοληθούμε με τους φακέλους και τα κοινωνικά φρονήματα. Μιλάμε για πάνω από 33.000.000 φακέλους κοινωνικών φρονημάτων, δηλ. επίσημα δημόσια έγγραφα. Όχι φήμες. Όχι κουτσομπολιά. Κρατικά τεκμήρια. 
Και όμως, το 1989, 17.500.000 από αυτούς ρίχτηκαν στην πυρά της Χαλυβουργικής στο όνομα της «εθνικής συμφιλίωσης».
Συμφιλίωση με τι; 
Με τη λήθη; Με τη σιωπή; Με την απουσία αποδείξεων;
Στην Ευρώπη εκείνη την περίοδο άνοιγαν τα αρχεία της Στάζι. Εμείς επιλέξαμε τη φωτιά. Όχι το φως. Τη φωτιά. Και ό,τι γλίτωσε, γλίτωσε κουτσουρεμένο. Φάκελοι συλημένοι. Ονόματα πληροφοριοδοτών εξαφανισμένα. Σελίδες κομμένες. Μνήμη επιλεκτική. Ιστορία φιλτραρισμένη.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, κάθε φορά που ανοίγει η κουβέντα για τον δωσιλογισμό της Κατοχής, για τα Τάγματα Ασφαλείας, για τα δίκτυα συνεργασίας με τους Ναζί, εμφανίζεται το ίδιο διοικητικό τείχος. Κλειστά αρχεία. Δυσκολίες πρόσβασης. Ογδόντα χρόνια μετά. Όχι για ζητήματα τρέχουσας εθνικής ασφάλειας, αλλά για συνεργασία με κατακτητές. Για ευθύνες. Για ονόματα. 
Ο ιστορικός Μεν. Χαραλαμπίδης έχει μιλήσει για δυσκολίες πρόσβασης σε αρχεία ογδόντα χρόνια μετά τα γεγονότα.
Αν η δημοκρατία είναι ώριμη, γιατί φοβάται;
Αν η Ιστορία έχει κριθεί, γιατί δεν ανοίγει;
Αν η συμφιλίωση ήταν ειλικρινής, γιατί χρειάστηκε πυρά;
Δεν μιλώ θεωρητικά. Το σύστημα των φακέλων δεν ήταν αφηρημένη έννοια.
Ήταν μηχανισμός που καθόριζε ζωές*. 
Ο φάκελος δεν ήταν χαρτί. Ήταν φίλτρο ζωής. Σου έκοβε δρόμους πριν τους περπατήσεις. Σε στιγμάτιζε χωρίς να το ξέρεις. Σε ταξινομούσε. Σε παρακολουθούσε. Σε τοποθετούσε.
Γι’ αυτό η φωτιά του 1989 δεν έκαψε απλώς χαρτιά. Έκαψε αποδείξεις. Έκαψε τη δυνατότητα μιας κοινωνίας να κοιτάξει καθαρά τον εαυτό της. Και κάθε κλειστό αρχείο για τον δωσιλογισμό, κάθε «διοικητικό εμπόδιο» στην έρευνα, δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι πολιτική επιλογή.
Η δημοκρατία που δεν φοβάται το παρελθόν της ανοίγει τα αρχεία της.
Η δημοκρατία που τα καίει ή τα κλειδώνει, αποκαλύπτει ανασφάλεια.
Γιατί μέσα στους φακέλους δεν υπάρχουν μόνο ημερομηνίες και υπηρεσιακές σφραγίδες. Υπάρχουν ευθύνες. Υπάρχουν διαδρομές εξουσίας. Υπάρχουν ονόματα που ίσως δεν βολεύουν.
Σήμερα η παρακολούθηση βασίζεται σε έξυπνες, δεδομενοκεντρικές τεχνολογίες και την τεχνητή νοημοσύνη (AI). 
Η Δημοκρατία δεν προστατεύεται με σφραγίδες και η  Ιστορία δεν είναι ντουλάπι να το κλειδώνεις όταν σε ενοχλεί, όπως και η μνήμη δεν είναι διοικητικό έγγραφο για να τελεί «υπό περιορισμό».

* Σε απέκλειαν μ' έναν φάκελο χωρίς δικαίωμα ένστασης με το: «Δεν πληροίς τα κριτήρια». Ο φάκελος σε ακολουθούσε σαν σκιά.
Σήμερα ο φάκελος δεν είναι χάρτινος είναι ψηφιακός. Δεν έχει σφραγίδα έχει αλγόριθμο. Δεν φυλάσσεται σε ντουλάπι ζει σε βάσεις δεδομένων. Καταγράφει, διασταυρώνει, ταξινομεί, προφυλάσσει. Πιο οργανωμένα. Πιο αθόρυβα. Πιο αποτελεσματικά. Γνωστή η αποκάλυψη διαβαθμισμένων εγγράφων εθνικής άμυνας από Τζ. Ασανζ, κ.λ.
Στην χώρα μας τα νεώτερα χρόνια μέχρι τώρα ενισχύθηκε από το πελατειακό κράτος, την οικογενειοκρατία, Predatorgate, Κ.λ.
Τότε σε έκοβε μια υπογραφή. Σήμερα σε κόβει ένας αόρατος δείκτης. Η μέθοδος εκσυγχρονίστηκε. Η νοοτροπία όχι.

Υ.Γ.  Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Γ. Βλαχογιάννης διέσωσε πολύτιμα τεκμήρια του Αγώνα πεταμένα εδώ εκεί. Όμως δεν χρειαζόμαστε έναν νέο Βλαχογιάννη να ψάχνει στα ερείπια της λήθης, χρειαζόμαστε την έγκαιρη, οργανωμένη και επίμονη μέριμνα της Πολιτείας. Οι φωτογραφίες και τα κειμήλια δεν είναι διακοσμητικά αντικείμενα, είναι ζωντανά τεκμήρια, που θέλουν τον δικό τους χώρο.
Παραιτηθήκαμε από τη διεκδίκηση του κατοχικού δανείου και των πολεμικών επανορθώσεων. Ας μη παραιτηθούμε τουλάχιστον από το χρέος να διαφυλάσσουμε και να τιμούμε την Ιστορία μας.