ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΤΙ ΦΥΛΑΚΗΣ

Της Αναστασίας Μπράνη Κοινωνικής Λειτουργού

Αντιπροέδρου του Δ.Σ του Π.Τ Στερεάς Ελλάδας Σ.Κ.Λ.Ε

  Η κοινωφελής εργασία αποτελεί ένα  εναλλακτικό τρόπος έκτισης της στερητικής

 της ελευθερίας ποινής καθώς ο δράστης παρέχει άμισθη εργασία προς όφελος της κοινότητας, ώστε να επανορθώσει τη βλάβη που προκάλεσε. Ο σκοπός του παραπάνω κοινοτικού μέτρου είναι η αποφυγή των δυσμενών συνεπειών της φυλάκισης για το άτομο και την οικογένειά του, η αποσυμφόρηση των φυλακών, η μείωση της υποτροπής και η κοινωνική ένταξη του καταδικασμένου.

Η εξέλιξη του θεσμού

     Τη δεκαετία του 1970 στο Ηνωμένο Βασίλειο ο υπερπληθυσμός των φυλακών δημιουργούσε ασφυκτική πίεση στις φυλακές στη χώρα με συχνές διαμαρτυρίες και εξεγέρσεις των κρατουμένων. Το 1973 εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο ο θεσμός της κοινωφελούς εργασίας σε άτομα που είχαν διαπράξει μικρής ή μεσαίας  βαρύτητας ποινικά αδικήματα, με κύριο σκοπό την μείωση του αριθμού του πληθυσμού των φυλακών. Η κοινωφελής εργασία σήμερα εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες της Ευρώπης αλλά και στις Η.Π.Α, τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Ν. Ζηλανδία, τη Λατινική Αμερική και την Ασία. Στην Ελλάδα ο θεσμός εφαρμόστηκε τη δεκαετία του 2000 με την πρόσληψη των Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής, των υπαλλήλων του κράτους που επιβλέπουν και υποστηρίζουν το δράστη. Οι Υπηρεσίες Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής συστάθηκαν ως δημόσιες υπηρεσίες υπό την εποπτεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης στα πρότυπα Ευρωπαϊκών χωρών με εμπειρία στην επίβλεψη παραβατών στην κοινότητα. Οι υπηρεσίες  στελεχώνονται σε ποσοστό 80 % από Κοινωνικούς Λειτουργούς οι οποίοι επιβλέπουν την εκτέλεση της κοινωφελούς εργασίας.

Πού παρέχεται κοινωφελής εργασία και πώς εφαρμόζεται

      Οι φορείς παροχής της κοινωφελούς εργασίας είναι κυρίως οι δήμοι αλλά και  άλλες δημόσιες υπηρεσίες ή ιδιωτικοί μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, ενώ  οι δικαιούχοι είναι όσοι έχουν καταδικαστεί για ήσσονος σημασίας αδικήματα και όχι για κακουργηματικές πράξεις. Από το 2008 έως σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που τηρούνται στην Υπηρεσία Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής Λαμίας, έχουν επωφεληθεί 482 άτομα, παρέχοντας κοινωφελή εργασία σε διάφορους Δήμους της περιφερειακής ενότητας Φθιώτιδας. Ωστόσο, από το 2019 μέχρι το 2022, ο θεσμός μπήκε σε αναστολή με απόφαση της κυβέρνησης με αποτέλεσμα αρκετά άτομα να μην μπορούν να εκτίσουν την ποινή τους παρέχοντας  κοινωφελή εργασία. Σύμφωνα με την πρόσφατη Κοινή Υπουργική Απόφαση που αφορά την παροχή της κοινωφελούς εργασίας, ο καθορισμός των ωρών και της χρονικής διάρκειας της παροχής κοινωφελούς εργασίας οφείλουν να είναι ανάλογες της βαρύτητας της πράξης. Η  κοινωφελής εργασία δεν μπορεί να υπερβαίνει συνολικά τις χίλιες πεντακόσιες ώρες, ούτε να έχει διάρκεια μεγαλύτερη των τριών ετών. Παράλληλα, υπάρχει πρόβλεψη για την υγεία και την ασφάλεια των ατόμων ενώ όλοι οι δράστες είναι ασφαλισμένοι σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος ή τραυματισμού.

Προβληματισμοί για την εφαρμογή της κοινωφελούς εργασίας

        Γενικότερα, ο θεσμός της παροχής κοινωφελούς εργασίας θεωρείται επιτυχημένος καθώς μικρό  ποσοστό ατόμων, της τάξης του 6%, δεν συμμορφώνεται με τους όρους με αποτέλεσμα να παρέχουν ελλιπή η πλημμελή κοινωφελή εργασία. Κατά την εξέταση του θέματος της παραβίασης  των όρων θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των δραστών καθώς ζητήματα όπως η κουλτούρα, η εθνικότητα, το οικονομικό και εκπαιδευτικό επίπεδο, οι προηγούμενες εμπειρίες απασχόλησης μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητά τους να συμμορφωθούν με  τις απαιτήσεις της ποινής κοινωφελούς εργασίας.

          Η κοινωφελή εργασία παρέχεται χωρίς αμοιβή και εκτελείται συνήθως πρωινές ώρες με αποτέλεσμα ο καταδικασμένος να έχει μειωμένες ευκαιρίες για παράλληλη εύρεση εργασίας με αμοιβή κατά το διάστημα της έκτισης της ποινής του. Συχνά συντηρείται από άλλα μέλη της οικογένειάς του και όπου αυτό δεν είναι εφικτό τα άτομα υφίστανται οικονομική εξαθλίωση.         

Οι καταδικασμένοι οι οποίοι είναι και ουσιοεξαρτημένοι θα έπρεπε να παρέχουν

 κοινωφελή εργασία σε ένα προστατευμένο περιβάλλον με παράλληλο στόχο την θεραπεία απεξάρτησης από ουσίες. Σήμερα το κέντρο απεξάρτησης ΡΕΤΟ είναι φορέας παροχής κοινωφελούς εργασίας και τα άτομα τα οποία παρέχουν κοινωφελή εργασία στον οργανισμό, ευεργετούνται ταυτόχρονα από τις υπηρεσίες απεξάρτησης..

           Οι Υπηρεσίες Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής λειτουργούν σε 14 Πρωτοδικεία της χώρας και, όσον αφορά την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, μέχρι σήμερα δεν έχουν στελεχωθεί οι υπηρεσίες του Πρωτοδικείου Καρπενησίου και του Πρωτοδικείου Άμφισσας. Παράλληλα οι υπηρεσίες επιμελητών κοινωνικής αρωγής συγχωνευτήκαν με τις υπηρεσίες επιμελητών ανηλίκων  χωρίς  όμως να αυξηθεί και ο αριθμός των επαγγελματιών που τις στελεχώνουν. Οι υπηρεσίες καλούνται να υποστηρίξουν ταυτόχρονα ενήλικες και ανήλικους δράστες, με αποτέλεσμα οι βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ανάγκες των ενηλίκων δραστών να μην μπορούν να ικανοποιηθούν πλήρως από τους επαγγελματίες. Η κοινωφελής εργασία  έχει σημαντικά οφέλη για το άτομο και την κοινωνία και ως θεσμός θα πρέπει να ενισχυθεί και να εφαρμοστεί σε διάφορους φορείς μέσα στην κοινότητα.