Οι πολιτικές και κοινωνικές αδυναμίες μας μήπως έχουν ως πρώτη αιτία την Παιδεία;

Γράφει ο Αθ. Δ. Γκίκας
Μαθηματικός

Η συμβολή της Ελλάδας στο παρελθόν δεν είναι ανάγκη να εξαρθεί. Παραμένει τεράστιο απόθεμα ενέργειας ηθικής, πνευματικής και σήμερα ακόμα για όλους τους πολιτισμένους λαούς, ιδίως τους Ευρωπαίους.

Το ερώτημα συγκεντρώνεται στο μέλλον στη συμβολή της Ελλάδας στο σύγχρονο κόσμο.

• Η συμβολή μας στις πολιτικές, τις τεχνικές εξελίξεις, στην οικονομία, είναι περιορισμένες. Στον τομέα αυτό νικά ο αριθμός, η στρατιωτική και οικονομική δύναμη.
• Στο χώρο όμως του πνεύματος αυτές οι δυνάμεις πολύ απέχουν από το να είναι αποφασιστικές. Όμως και στον τομέα αυτό επιβάλλονται ορισμένες διακρίσεις.

α) Στις εφαρμοσμένες επιστήμες απαιτούνται όλο και περισσότερα οικονομικά μέσα για την προώθηση της έρευνας. Οι εύπορες χώρες προχωρούν, ενώ οι ασθενέστερες ως ουραγοί αντιγράφουν.

β) Αντίθετα στην καθαρή θεωρία π.χ. στα Μαθηματικά όπου δεν απαιτούνται υλικά μέσα, παρά μόνο ο καθαρός λόγος και οι μικροί, μη εύποροι λαοί, μπορεί να γίνουν ισοδύναμοι με τους μεγάλους. Οι θετικές επιστήμες γενικά, καλλιεργούν τον συνειρμικό λόγο, βοηθούμενες και από την ενόραση.

Δεν καλλιεργούν όμως την ψυχή, το συναισθηματισμό του μέσα κόσμου. Δεν καλλιεργούν τον άνθρωπο, παρά μέρος από τα επιτεύγματά του. Είναι μάλλον αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι στην εποχή μας η Ουμανιστική Παιδεία φθίνει.

γ) Επιστήμες που αποβλέπουν στη γνώση και στην καθυπόταξη της ύλης στον άνθρωπο, έχω την αίσθηση ότι θα επικρατούν, ενώ εκείνες που μελετούν τον πνευματικό άνθρωπο, τις ηθικές αξίες θα αργοπορούν ή θα μένουν στάσιμες. Αυτή η ανισορροπία αποτελεί την Αχίλλειο πτέρνα της εποχής μας.

Πάντα υπάρχουν και οι αισιόδοξοι που πιστεύουν ότι κάποτε θα επέλθει ο υλικός κορεσμός και οι άνθρωποι θα στραφούν προς τις ηθικές και αισθητικές αξίες.

Οι πολιτικές και κοινωνικές αδυναμίες έχουν ως πρώτη αιτία την Παιδεία. Παιδεία δεν παρέχει μόνο η Πολιτεία με τα σχολεία της. 

Μεγαλύτερο ρόλο παίζουν η οικογένεια και ποικίλοι εξωσχολικοί παράγοντες π.χ.

• Ένα μνημείο πεσόντων παρέχει Παιδεία.
• Ένα καθαρό περιβάλλον επίσης. Έχουμε μάλλον ξεχάσει το «μοσχοβολούν οι γειτονιές βασιλικό και ασβέστη». Πάτε στο 3^ο Δημοτικό Σχολείο επί της Αινιάνων. Η μάντρα του φιλοξενεί ανόητα συνθήματα, που γράφουν μικρές ομάδες που νομίζουν ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια. Αυτά τα συνθήματα τα διαβάζουν δάσκαλοι και γονείς που πηγαίνουν τα παιδιά τους στο Σχολείο. Κανένας τους δεν συγκινείται ώστε να σβηστούν !
• Μια στέρεη οικογένεια παρέχει Παιδεία.
• Μια πολιτική οργάνωση νέων επίσης, αν φροντίζει να ενημερώνει τα μέλη της για εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα, όχι φωτισμένα από τους κομματικούς φανούς αλλά με αντικειμενικότητα. 
• Οι πολιτικοί μας, τώρα μάλιστα που οι λόγοι τους μεταδίδονται και από την TV, αν αγορεύουν επιχειρηματολογούντες και όχι συνθηματολογούντες, προσφέρουν Παιδεία.
• Η Εκκλησία, ο στρατός κλπ …
• Η Πολύχρονη συμμετοχή μου στη Μέση Εκπαίδευση με κάνει οραματιστή. Γνωρίζω πόσο αργός είναι ο ρυθμός ανύψωσης του μορφωτικού επιπέδου ενός ολόκληρου λαού, όσες προσπάθειες και αν καταβληθούν.

Τελειώνω με κάτι που είπε ο καθηγητής και για πολλά χρόνια στο τιμόνι της Τράπεζας της Ελλάδας Ξεν. Ζολώτας.

«Αν χωλαίνει η οικονομία σήμερα στον κόσμο, χωλαίνει κύρια από τον παράγοντα άνθρωπος. Αυτού του παράγοντα τη γενικότερη μόρφωση, την ηθικοκοινωνική χρειάζεται η οικονομία. Για να αυξηθεί η παραγωγικότητα, η δικαιότερη σύνταξη των παραγωγικών δυνάμεων, χρειαζόμαστε άξια άτομα, ιδίως εδώ στην Ελλάδα, αυτοδημιούργητα και εμπνευσμένα από υψηλές ηθικές και πνευματικές αξίες».