Εν τω μεταξύ, στη Μαδρίτη

Γράφει ο  Δρ. Θεόδωρος Γ. Κουτρούμπας

Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λουβαίνης (UCLouvain)

Επισκέπτης Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ

Ο πρώτος αριστερός συνασπισμός που κυβέρνησε την Ισπανία από τη δεκαετία του ‘30 ετοιμάζονταν να αντιμετωπίσει τις κάλπες στις αρχές του Δεκέμβρη, όταν η χώρα θα βρίσκονταν στο τέλος της εξάμηνης Ευρωπαϊκής της προεδρίας, που συνέπιπτε με τη λήξη της εντολής που κέρδισαν οι Σοσιαλιστές του PSOE και ο ακροαριστερός τους εταίρος Podemos, το 2019. 

Δημοφιλής στους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους, ο φιλόδοξος 51χρονος πρωθυπουργός Pedro Sanchez, o οποίος πρωτοήρθε στην εξουσία το 2018, μετά από την πρόταση μομφής που οδήγησε σε παραίτηση τον συντηρητικό προκάτοχό του Mariano Rajoy, έλπιζε  ότι η χαρισματική του προσωπικότητα, ενισχυμένη από μια επιτυχή και υψηλού προφίλ Ευρωπαϊκή προεδρία, θα ήταν αρκετή για να του επιτρέψει να παραμείνει στο Μέγαρο Moncloa τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Ο αντίπαλος του, ο 62χρονος αρχηγός του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος (PP) Alberto Nunez Feijoo, πρώην πρόεδρος της επαρχιακής κυβέρνησης της Galicia, ήταν σχετικά άπειρος με την πολιτική σε ομοσπονδιακό επίπεδο, και σίγουρα δεν είχε τη φυσική άνεση που διέκρινε τον πρωθυπουργό στη σχέση του με τα μέσα ενημέρωσης και τα πολυπληθή ακροατήρια.

Η άνοδος του ακροδεξιού κόμματος Vox, που ιδρύθηκε το 2013 από τον 48χρονο Santiago Abascal, εξυπηρετούσε επίσης τα σχέδια του Κυρίου Sanchez: Μια συμμαχία ανάμεσα στους συντηρητικούς του Feijoo και το Vox, θα έδινε στην Ισπανία την πιο δεξιά κυβέρνηση που γνώρισε από το τέλος της μακράς δικτατορίας του Franco, κι αυτό ήταν ένας εφιάλτης που θα οδηγούσε σε συσπείρωση τους ψηφοφόρους της ευρύτερης αριστεράς. Ακόμη και οι ριζοσπάστες θα προτιμούσαν το σοσιαλδημοκράτη μετριοπαθή πρωθυπουργό από τους νοσταλγούς του φασισμού.

Η Ισπανία όμως είναι ένα ομοσπονδιακό βασίλειο και, μολονότι το Σύνταγμα δίνει σημαντικές εξουσίες στην κεντρική κυβέρνηση, μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική ταυτότητα της τελευταίας και αυτής των κυβερνήσεων των Αυτονομιών, όπως ονομάζονται οι ομόσπονδες επαρχίες, θα μπορούσε να καταστήσει τη διακυβέρνηση από τη Μαδρίτη παρά πολύ δύσκολη.

Την 28η Μαΐου, τα αποτελέσματα των εκλογών σε δώδεκα από τις δεκαεπτά Αυτονομίες της χώρας έφεραν τον Sanchez σε δυσμενέστατη θέση. Το κόμμα του κατάφερε να κρατηθεί στην κυβέρνηση μόνο σε τρεις από αυτές, ενώ η νίκη τόσο του PP όσο και του Vox ήταν απρόσμενα μεγάλη. Μπροστά στο δίλημμα επτά μηνών ακυβερνησίας ή πρόωρων εκλογών, ο πρωθυπουργός προτίμησε να υποβάλλει την παραίτηση του στο βασιλιά Felipe VI και να καλέσει τους πολίτες σε εκλογές την 23η του Ιουλίου.

Όπως συμβαίνει μερικές φορές στο Ισπανικό δραματικό θέατρο, τα αποτελέσματα ήταν για όλους  μη προβλέψιμα και δυσάρεστα: Δεν νίκησε ούτε ο Sanchez, το κόμμα του οποίου ήλθε δεύτερο με 31,7 % μολονότι αύξησε τις ψήφους του, ούτε ο Feijoo, που ανέβηκε από το 20,8% του 2019 στο 33,1%, αλλά δεν κατάφερε να κερδίσει την πολυπόθητη αυτοδυναμία στη Βουλή, ούτε ο Abascal που είδε το Vox να πέφτει από το 15,1% στο 12,4%, καταγράφοντας την πρώτη ήττα ακροδεξιού κόμματος στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Όσο για την ριζοσπαστική συμμαχία της αριστεράς στην οποία συμμετείχε το Podemos, υπό την ηγεσία της Yolanda Diaz, το 12,3% του 2023 ήταν αισθητά κατώτερο του 15,3% που το κόμμα πέτυχε μόνο του το 2019. Για την αριστερά μάλιστα το ποτήρι ήταν ακόμη πιο πικρό, αφού έχασε την τρίτη σε ψήφους θέση σε όφελος του ακροδεξιού Vox.

Παραδόξως, η τύχη της χώρας βρίσκεται τώρα στα χέρια ενός από τους «εχθρούς» της, του 60χρονου Καταλανού Carles Puigdemont, που υποστηρίζει με πάθος την ανεξαρτησία της Καταλονίας.

Στα δυο χρόνια που υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της Καταλανικής Αυτονομίας, ο Puigdemont κατάφερε να οδηγήσει ολόκληρη την Ισπανία στη μεγαλύτερη συνταγματική κρίση που πέρασε από την εποχή του εμφυλίου πολέμου, οργανώνοντας την 1η Οκτωβρίου 2017 ένα βορειοκορεατικού τύπου παράνομο δημοψήφισμα, που έδωσε ποσοστό 92% υπέρ της «Δημοκρατίας της Catalunya», την οποία ο ίδιος ανακήρυξε μονομερώς λίγες ημέρες μετά. Η αντίδραση της Μαδρίτης ήταν άμεση.

Ο βασιλιάς με διάγγελμα καταδίκασε κάθε απόπειρα καταστρατήγησης του Συντάγματος, η Καταλανική κυβέρνηση καταργήθηκε με διάταγμα για μερικούς μήνες και για τον επίδοξο πρόεδρο εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης. Χωρίς να δείξει μεγάλη γενναιότητα, ο Puigdemont, έφυγε κρυφά για το Βέλγιο όπου και παραμένει έως σήμερα έχοντας επιτύχει να εκλεγεί ευρωβουλευτής και επωφελούμενος της ασυλίας.

Στην πολιτική όμως γίνονται συχνά θαύματα, και τώρα οι επτά έδρες που κέρδισε το κόμμα του «αυτοεξόριστου» εθνικιστή στις εκλογές του Ιουλίου αποτελούν τη μόνη ελπίδα του Sanchez να συμπληρώσει μαζί με τους υπόλοιπους ηττημένους τον μαγικό αριθμό των 176 εδρών που θα τον κρατήσει στην πρωθυπουργία. Για να του τις δώσει, ο Puigdemont ζητά αμνηστία και άμεσες διαπραγματεύσεις για μια πορεία προς μια πιθανή ανεξαρτησία της Καταλονίας.

Από την πλευρά του το PP οργανώνει μαζικές διαδηλώσεις εναντίον μιας κυβέρνησης των «εχθρών της Ισπανίας», ενώ οι σοσιαλιστές αποκλείουν έναν γερμανικού τύπου συνασπισμό με την κεντροδεξιά, γιατί αυτό θα έκανε εκ των πραγμάτων πρωθυπουργό τον Feijoo, αλλά διστάζουν και να ικανοποιήσουν τα αιτήματα του Puigdemont, διότι παρά πολλοί μεταξύ των ψηφοφόρων τους αντιτίθενται στην ανεξαρτησία της Καταλονίας. Η αποτυχία σχηματισμού κυβέρνησης θα οδηγήσει σε νέες εκλογές το Δεκέμβριο.

Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν ποια θα είναι η εξέλιξη, της οποίας οι συνέπειες για το μέλλον  της Ισπανίας αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης γενικότερα, μπορεί να αποδειχθούν καταλυτικές.