Μουσειο…λόγος: «Βιωματικές μνήμες από τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου»

Γράφει η Ηλιάνα Ζιώγα,

Μουσειολόγος - Σύμβουλος Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Η 25η Μαρτίου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εορτές για την Εκκλησία μας και για την ιστορία της Νεότερης Ελλάδας. Τιμάται από την Εκκλησία ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, η χαρμόσυνη αναγγελία από τον αρχάγγελο Γαβριήλ προς την Θεοτόκο ότι πρόκειται να γεννήσει τον Υιό του Θεού και στη χώρα μας συμπίπτει με τον εορτασμό της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Αποτελεί μάλιστα την αφετηρία της εθνικής παλιγγενεσίας καθώς συνδέεται με τον ξεσηκωμό των Ελλήνων απέναντι στον Οθωμανικό ζυγό. 

«Τι γιορτάζουμε την 25η Μαρτίου;» Πολλές φορές, έχουμε ακούσει σε εκπομπές το ερώτημα αυτό σε μαθητές και ενήλικες. Οι απαντήσεις, μας δείχνουν ότι δυστυχώς η νεολαία μας συγχέει τα ιστορικά γεγονότα και οι απαντήσεις διαμορφώνονται κάπως έτσι: «Την Άλωση της Κωνσταντινούπολης», «Απελευθέρωση από τους Ιταλούς», «Το ΟΧΙ από τους Ιταλούς, βασικά σε κάτι είπαμε όχι αλλά δε θυμάμαι σε τι». Οι ηλικίες των ερωτηθέντων ποικίλλουν από 18 έως 30 περίπου ετών.

Πως μπορούμε να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον των μαθητών για να μείνουν χαραγμένα στη μνήμη τους τα ιστορικά γεγονότα; Από την πλευρά του σχολείου, οι σχολικές γιορτές αποτελούν σημαντικό μέρος του αναλυτικού προγράμματος σε όλο το φάσμα της εκπαίδευσης. Ιδιαίτερα σημαντικό να αναφερθεί είναι η εκπαιδευτική και πολιτιστική αξία της συμμετοχής των παιδιών στο στάδιο σχεδιασμού και διοργάνωσης των σχολικών εορτών. Η συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία σχεδιασμού της σχολικής εορτής, μέσω της βιωματικής μάθησης, έχει ως σκοπό οι μαθητές να  λειτουργούν συλλογικά απελευθερώνοντας τη δημιουργικότητα, τη σκέψη και να συμμετέχουν σε ένα γεγονός που συμβάλλει στην πνευματική τους καλλιέργεια. 

Σημαντικό είναι επίσης ότι συμμετέχοντας σε αυτό το γεγονός γνωρίζουν έννοιες, μηνύματα ιστορικά και εθνικά, καθώς και κοινωνικά θέματα που παρέχουν τα σημαντικά ιστορικά αυτά γεγονότα, τα οποία θα τους ακολουθούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Πολλές έρευνες επιβεβαιώνουν την αξία των σχολικών γιορτών και τα οφέλη που αποκομίζουν τα παιδιά από τη συμμετοχή τους στην προετοιμασία και την υλοποίηση.

Σε μία από αυτές τις έρευνες η παιδαγωγός Sparks τονίζει σε μελέτη της «ότι η συμμετοχή στην προετοιμασία εορτών βοηθάει στην ανάπτυξη ενός πνεύματος συλλογικότητας και του αισθήματος του «ανήκειν» σε μια ομάδα στενά συνδεδεμένη.

Επίσης, η διοργάνωση εορτών με παιδαγωγικά κατάλληλες μεθόδους αποτελούν για τα παιδιά όλων των ηλικιών πηγή ενδιαφέροντος και μάθησης».

Τα στάδια υλοποίησης της σχολικής εορτής, η οποία αποτελείται από την προετοιμασία, οργάνωση και παρουσίαση θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του καθημερινού παιδαγωγικού προγράμματος.

H μέθοδος Project αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεθόδους διδασκαλίας σε όλες τις σχολικές βαθμίδες, προσφέροντας στους μαθητές την ικανότητα να αποκτούν δεξιότητες έρευνας, αναζήτησης πηγών, και εις βάθος μελέτη των θεμάτων τα οποία τους κεντρίζουν το ενδιαφέρον, την εκπαίδευσή τους καθώς και για την μετέπειτα ζωή τους.

Σημαντικό επίσης είναι ότι ένας από τους στόχους της μεθόδου αυτής αφορά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

Για παράδειγμα, με τη μέθοδο Project θα μπορούσε να οργανωθεί ένα πρόγραμμα με θέμα: «Την Επανάσταση του 1821», κορύφωση του Project θα μπορούσε να αποτελέσει η σχολική εορτή με τη δραματοποίηση ενός ιστορικού γεγονότος από την περιοχή μας, όπως το κορυφαίο ιστορικό γεγονός «Η Μάχη της Αλαμάνας με τον Αθανάσιο Διάκο».

Τα παιδιά θα μπορούσαν να ετοιμάσουν το σενάριο, να επιλέξουν τους ρόλους, να κατασκευάσουν τις στολές και τα αξεσουάρ τους με βάση το σενάριο.

Στο σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή των μουσείων, πολιτιστικών οργανισμών, μνημείων της περιοχής, όπως η Δημοτική Βιβλιοθήκη, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, το Ιστορικό Μουσείο, το Λαογραφικό Μουσείο, το Κενοτάφιο του Αθανασίου Διάκου στα οποία η σχολική ομάδα μπορεί βιωματικά να κατανοήσει τη σημασία της αναζήτησης, συλλογής, τεκμηρίωσης, προβολής του ιστορικού υλικού.

Στη συνέχεια, οι μαθητές με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών μπορούν να διαμορφώσουν στη σχολική αίθουσα ειδικό χώρο που θα παρουσιάζουν ένα χρονολόγιο των σημαντικότερων ιστορικών γεγονότων της περιοχής μας.

Αυτό προϋποθέτει οι πολιτιστικοί οργανισμοί ως χώροι μη τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης να δημιουργούν εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία να συμπληρώνουν την τυπική εκπαίδευση του σχολείου.

Η εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών είναι σημαντικό να στηρίζεται σε σύγχρονες διδακτικές μεθόδους, σε ανανεωμένα μαθησιακά μοντέλα που θα λαμβάνει υπόψη το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών με σκοπό τον διπλασιασμό τον μαθησιακών και παιδαγωγικών οφελών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι σύγχρονες μουσειολογικές προσεγγίσεις των πολιτιστικών οργανισμών στρέφονται στη μάθηση όχι μέσα στα στενά αυστηρά διδακτικά πλαίσια αλλά με παιγνιώδη μορφή και σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους.

Για τον σκοπό αυτό η σύγχρονη μουσειολογία χρησιμοποιεί τον όρο  «educatement» από τις αγγλικές λέξεις education και entertainment, δηλαδή εκπαίδευση και ψυχαγωγία που θα πρέπει να διέπουν τα πολιτιστικά εκπαιδευτικά προγράμματα.

Παράλληλα, με τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας η σχολική ομάδα μπορεί να «ταξιδέψει» σε πολλούς πολιτιστικούς οργανισμούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μέσω εικονικών επισκέψεων και να εξερευνήσουν σημαντικό ιστορικό υλικό που έχει ψηφιοποιηθεί και να συμμετέχει σε ψηφιακές εφαρμογές.