ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ: 2053/804 / Προς το Β. Έπαρχον Φθιώτιδος, 20 Ιουνίου 1835.

Γράφει ο Νίκος Ταξ. Δαβανέλλος

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κατά συνέπεια του υπ’ αριθ 1747/1572 εγγράφου του Β. τούτου Επαρχείου, δια του υπ’ αριθ. 1323/1045 εγγράφου του, εκοινοποίησα προς τον υποφαινόμενον αντίγραφον της υπ’ αριθ. 1643 προσκλήσεως της Β. Νομαρχίας Φωκίδος δι’ ης πληροφορούμε ότι δια το από 18 Μαρτίου υπ’ αριθ. 25105 Υψ. Β. διατάγματος ενεκρίθη η και της Επαρχίας ταύτης διατήρησις του κατά την Υπάτην Ιερού Μοναστηρίου της Αγάθωνος και ότι η επί των Εκκλησιαστικών και Β. Γραμματείας της Επικρατείας ζητά ιδιαιτέρας πληροφορίας παρ’ υμών ας οι μοναχοί του Μοναστηρίου της Αντινίτζης δύνανται συνεννοούμενοι μετά τούτων της Αγάθωνος να σχηματίσωσιν ιδιαίτερον ταμείον τρεφόμενοι από τα κατά την Τουρκίαν κτήματα του Μοναστηρίου της Αντινίτζης, και συνεσφέροντες ωρισμένην τινά ποσότητα κατ’ έτος εξ αυτών δια το Ελληνικόν Σχολείον το οποίον ίσως ήθελε συσταθή εντός της οικοδομής του Μοναστηρίου τούτου.

Όσον αποβλέπει το αντικείμενον της συστάσεως του ιδίου τούτου ταμείου αναφερόμεθα δια της παρούσης μου εκθέτω κατά τω υπ’ όψιν του Β. τούτου Επαρχείου τα εξής: Ο υποφαινόμενος εις το Οθωμανικό Κράτος έχει τας εξης ιδιοκτησίας:

 Eις Κεραμοχώρι γην εις τόπον ημιεπίπεδον ζευγαρίων δύο ως έγγιστα στρέμματα     270
 Εις Σκόριζαν έτερον ζευγάριον         120
 Εις  Παλάμας έτι εν ωσαύτως        120
 Εις Δερβένι εκτός των ορίων εν έτι     120
 Στρέμματα 630

Εκ των οποίων εις διάφορα μέρη αυτών εξουσιάζει το Ιερόν Μοναστήριον της Αντινίτζης ως έγγιστα στρέμματα 100, προς δε 10 στρέμματα αμπελώνα και εν οικόπεδον εις Παλαμά, το οποίον εις γην έφορον κατ’ έτος σπειρόμενον προσκομίζον το ήμισυ αυτών είναι της χωριτηκότητος πόρων κοιλών Κωνσταντινοπόλεως διακοσίων. Αν το Ιερόν Μοναστήριον της Αντινίτζης ήθελεν διαλυθή, τότε αναντιρρήτως η Οθωμανική εξουσία θέλει δεσμεύση τα περί ου ο λόγος κτήματα δια προτροπής των Οθωμανών, ως μη υπάρχοντος πλέον του Ιερού τούτου Μοναστηρίου, αν ήθελε αυτοδιατηρηθή ως Μετόχιον της Αγάθωνος, τότε συνεννοούμενος μετά του της Αγάθωνος Ηγουμένου δύναται να διατηρηθή τούτο και να συστηθή ειδικόν ταμείον αυτού, τρεφόμενοι εις αυτό διορισθέντες μοναχοί εκ των εκτός της επικρατείας κτημάτων χωρίς εις βάρους του της Αγάθωνος ταμείου και κατ’ έτος είμαι πρόθυμος να συνεισφέρω δια το Ελληνικόν Σχολείον δραχμάς πεντακοσίας, (αριθ. 500). κ. Έπαρχε, δεν σε λανθάνη τελείως ότι εις το περί ου ο λόγος τούτο Μοναστήριον καταδαπάνησα όλον μου τον βίον, ό,τι και αν έχει το διαλυφθέν Μοναστήριον είναι πλεονεκτήματα ειδικά μου, τα οποία απέκτησα εκ των πραγματικών χρημάτων, τα οποία υπηρετών κατά καιρούς εις διαφόρους αρχιερείς εν Κωνσταντινοπόλει έφερα εις αυτό.

Η μόνη έφεσις της ψυχής μου, ή ως διατηρούμενον ή ως Μετόχιον της Αγάθωνος, είναι το να μη διαλυθή, διότι δεν επιθυμώ εις τα έσχατα της γηραιάς ηλικίας μου να ίδω τα εις την Οθωμανικήν Επικράτειαν αποκτηθέντα κτήματά μου να δησμευθώσι παρά των Οθωμανών και να αποξενωθώ αυτών.

Παρακαλώ, λοιπόν, να καταβάλλητε όπου δει την εις τούτο πρόθυμον συγκατάθεσίν μου, και υποφαίνομαι με όλον το βαθύτατον Σέβας.

Εν Λαμία τη 20 Ιουνίου 1835
Ο ευπειθέστατος μέχρι τούδε
ηγούμενος της Μονής Αντινίτζης.
Θεοφάνης Ιερομόναχος
Δια το ακριβές της αντιγραφής
τη 23 Ιουνίου 1835 Λαμία

Ο Έπαρχος Φθιώτιδος
Δημ. Χατζίσκος.
 
Η Αντιβασιλεία έχοντας πρώτη εξασφαλίσει τον έλεγχο της Εκκλησίας, προχώρησε στην στοχοποίηση των μοναστηρίων. Από αυτά πολλά είχαν υποστεί μεγάλες ζημιές στη διάρκεια του αγώνα, άλλα βρίσκονταν σε τελεία εγκατάλειψη και άλλα διέθεταν ελάχιστους μοναχούς. Παρά την τελική υπόδειξη της Συνόδου να καταργηθούν μόνον τα έχοντα λιγότερους από 3 μοναχούς, η Αντιβασιλεία ανέβασε τον αριθμό σε 6. Διαλύθηκε έτσι η συντριπτική πλειοψηφία των μοναστηριών. Χωρίς χρονοτριβή, στις 25/9/1833 εκδίδεται Β.Δ. με το οποίο ρυθμίζοταν το μοναστηριακό ζήτημα ως εξής:
 
ΟΘΩΝ
Ελέω Θεού Βασιλεύς της Ελλάδος

Επί τη προτάσει του επί των Εκκλησιαστικών και της Παιδείας Ημών, 28 Αυγ.(9 Σεπτ.1833) περί φορολογίας και μισθόσεως των μοναστηρίων διατάττομεν: … όλα τα εγκαταλελειμμένα και έρημα μοναστήρια και κτήματα θέλουν εισοδεύεσθαι από του νυν δια των Γενικών Εφόρων …μοναστήρια εν οις ολίγοι τινες μοναχοί ακόμη και νυν, όχι πλέον των 6 μοναχών καταργούνται, αφού αυτοί μετατεθώσι εις άλλα μοναστήρια.
Έτσι για να διασωθούν αναγκάζονταν να συνενώνονται, δηλαδή το ένα να παραμένει ως Μοναστήρι και το άλλο ως Μετόχι και οι μοναχοί ήταν τοιουτοτρόπως περισσότεροι των 6 και διατηρούσαν και την περιουσία τους. Καταργήθηκαν περισσότερα από 400 μοναστήρια και δεσμεύτηκε η όποια περιουσία τους.

 
Μέγα Σπήλαιον, 1909. Φωτ. BOISSONAS.