Ανήλικα θύματα σεξουαλικής βίας στα γρανάζια της Δικαιοσύνης

Της Αναστασίας Μπράνη
Κοινωνικής Λειτουργού στα Δικαστήρια Λαμίας
Αντιπροέδρου του Δ.Σ του Π.Τ Στερεάς Ελλάδας Σ.Κ.Λ.Ε  

Με βάση τις σύγχρονες κοινωνικές αντιλήψεις, η σεξουαλική βία κατά των παιδιών είναι ένα από τα πιο ειδεχθή εγκλήματα το οποίο διεγείρει την κοινωνική αγανάκτηση. Τα εγκλήματα σεξουαλικής βίας ανήκουν στο λεγόμενο «σκοτεινό κόσμο» των εγκλημάτων υπό την έννοια ότι οι περιπτώσεις σεξουαλικής βίας δύσκολα αναδύονται στην επιφάνεια.

Στην Ελλάδα δεν έχουμε έγκυρες ποσοτικές μελέτες οι οποίες να δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος καθώς σύμφωνα με το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, μόνο το 2% των υποθέσεων των ανήλικων θυμάτων καταγγέλλονται και φτάνουν στο χώρο της δικαιοσύνης.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να γίνουν καταγγελίες;

Ο κακοποιητής συνήθως δεν είναι κάποιος άγνωστος αλλά πρόσωπο του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος ή πρόσωπο που βρίσκεται στο κοντινό περιβάλλον του παιδιού, κάποιος  που τα παιδιά εμπιστεύονται. Ο θύτης μπορεί να τους ασκεί ψυχολογική επιρροή ή να τα απειλεί ώστε να μην αποκαλύψουν την κακοποίηση. Επίσης η κοινωνική κατακραυγή και η κοινωνική απομόνωση αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες για τα παιδιά και τις οικογένειές τους ή ορισμένους τρίτους όταν σκέφτονται να προβούν σε καταγγελία.

Παράλληλα η διαδικασία απονομής δικαιοσύνης είναι αργή και μακροχρόνια με αποτέλεσμα αρκετά θύματα που στην παιδική ηλικία είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά να υφίστανται επιπλέον ταλαιπωρία χρόνων καθώς είναι αναγκασμένα να καταθέτουν και να παρουσιάζονται στις δικαστικές αρχές αρκετές φορές. Τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης συνήθως καταγγέλλονται από τους εκπαιδευτικούς, τους γείτονες ή από άλλα πρόσωπα και μέλη της οικογένειας στα οποία τα παιδιά έχουν εμπιστευτεί το βίωμά τους αυτό.

Πέραν από την επιβολή του νόμου η ποινική δικαιοσύνη λειτουργεί με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού-θύματος καθώς και την προστασία του από τη δευτερογενή και τριτογενή θυματοποίηση του.

Συγκεκριμένα επιδιώκεται η  αποτροπή του ψυχικού και συναισθηματικού επανα-τραυματισμού του παιδιού από την επαφή του  με  διαδικασίες της ποινικής δικαιοσύνης. Ταυτόχρονα επιδιώκεται η παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας υγείας και υπηρεσιών πρόνοιας με απώτερο στόχο την αποφυγή της απόρριψης και την αποδοχή του παιδιού-θύματος από την ευρύτερη κοινότητα.

Πως  αντιμετωπίζει το ελληνικό σύστημα ποινικής δικαιοσύνης τα παιδιά-θύματα σεξουαλικής κακοποίησης;

Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς οφείλουν να προβληματιστούν καθώς το τελευταίο διάστημα απόρρητα και ιδιωτικά στοιχεία των ανήλικων θυμάτων από τη δικογραφία έχουν διαρρεύσει στα Μ.Μ.Ε.

Η  κατάθεση των ανήλικων είναι ιερή και οφείλει να γίνεται με πλήρη μυστικότητα. Επίσης ενώ τον τελευταίο χρόνο τέθηκαν σε λειτουργία στη χώρα μας τα σπίτια του παιδιού στα οποία λαμβάνουν χώρα οι καταθέσεις των σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών, αυτά δεν χρησιμοποιούνται σε όλες τις περιπτώσεις.

Τα σπίτια του παιδιού τα οποία λειτουργούν σε Αθήνα, Πειραιά και Θεσσαλονίκη είναι κατάλληλα διαμορφωμένοι χώροι, ιδιαίτερα φιλικοί προς το παιδί καθώς υπάρχει όμορφη διακόσμηση, προσεγμένα έπιπλα, ποικιλία παιχνιδιών και ενυδρείο. Το παιδί καταθέτει μόνο μία φορά, η κατάθεση βιντεοσκοπείται και διεξάγεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο παιδοψυχολόγο, ο οποίος αναπτύσσει σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί.

Οι καταθέσεις των ανηλίκων οι οποίες λαμβάνονται με αυτόν τον τρόπο είναι ιδιαίτερα αξιόπιστες και οδηγούν στη μείωση των δεινών που συνεπάγεται η συμμετοχή τους σε αυτές τις διαδικασίες. Παράλληλα αξιολογούνται οι ψυχοκοινωνικές ανάγκες του παιδιού και της οικογένειάς του από εξειδικευμένο κοινωνικό λειτουργό και γίνονται οι παραπομπές σε κατάλληλες υποστηρικτικές δομές.

Πώς μπορούμε να αποφύγουμε τον επανατραυματισμό του παιδιού θύματος;

Η αυστηροποίηση των ποινών από μόνη της δεν είναι λύση. Όλες οι καταθέσεις των ανηλίκων οφείλουν να γίνονται στα σπίτια του παιδιού, όπου αυτά υπάρχουν ενώ ο θεσμός θα πρέπει να τεθεί σε λειτουργία σε όλη την επικράτεια. Παράλληλα όλοι οι πολίτες αυτού του τόπου οφείλουν να απαλλαγούν από το «σύνδρομο της κλειδαρότρυπας» να πάψει δηλαδή να τους συναρπάζει η λεπτομερής  παρακολούθηση της ιδιωτικής ζωής του παιδιού-θύματος.

Στα Μ.Μ.Ε θα πρέπει να μπει ένας φραγμός ώστε να σταματήσουν την κατ΄επανάληψη έκθεση των ιδιωτικών στοιχείων και την καταστρατήγηση των δικαιωμάτων των παιδιών-θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης. Τα παιδιά αξίζουν το σεβασμό και την αγάπη μας!