Οι σωτήρες της Λαμίας του 1944 Εουτζένιο Ντε Σιμόνε και Γιόζεφ Μπλέχιγκερ

Πρόλογος

   Είναι δύο ξένοι, που βρέθηκαν στη Λαμία κατά την περίοδο της Κατοχής. Έτυχε τον Οκτώβριο 1944, να έχουν ένα σωτήριο ρόλο για την πόλη, που κινδύνευε από τις ανατινάξεις των πυρομαχικών, τα οποία ήταν στις αποθήκες του στρατοπέδου Τσαλτάκη.

   Να αναφέρω ότι για τις μαρτυρίες, δεν υπάρχει η δυνατότητα διασταύρωσης και επιβεβαίωσης των γενομένων ενεργειών από τους ανωτέρω.

1. 1.    Η κατάσταση στη Λαμία πριν τη φυγή των Γερμανών

   Τον Οκτώβριο του 1944, οι Γερμανοί έφευγαν από την Ελλάδα, με τον ίδιο καταστροφικό τρόπο, που ήρθαν (αντίποινα, εκτελέσεις, ανατινάξεις) αλλά και δεχόμενοι διαρκή χτυπήματα από τους αντάρτες. Από τη Λαμία ήταν έτοιμοι να αποχωρήσουν στις 17 Οκτωβρίου 1944. Ο σχεδιασμός τους προέβλεπε την καταστροφή με ανατίναξη τα μεσάνυχτα στις αποθήκες τροφίμων των Γερμανών, στο τηλεφωνικό Κέντρο, στο Εργοστάσιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας και στις αποθήκες πυρομαχικών (μέσα στο στρατόπεδο Τσαλτάκη). Το επόμενο πρωί (18 Οκτωβρίου, γιορτή του Αγίου Λουκά) ήταν η απόφαση να φύγουν από τη Λαμία.

   Με δύο παρεμβάσεις τού Σουηδού Στούρε Λινέρ, που ήταν ο εκπρόσωπος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στην περιοχή μας, προς το Γερμανό Διοικητή, σώθηκαν το κτίριο της Ηλεκτρικής Εταιρείας και οι αποθήκες τροφίμων. Τα μεσάνυχτα έγινε ανατίναξη στο κτίριο της τηλεφωνικής Εταιρίας στην οδό Αινιάνων.

1. 2.    Ο Ιταλός Εουτζένιο Ντε Σιμόνε και η δράση του

   Από το χωριό Απριλιάνο (Aprigliano) της Κοσέντζα (περιοχή Καλαβρίας στην Κάτω Ιταλία), ο στρατευμένος Eugenio de Simone (μετά αναφερόταν με το όνομα Ντίνο) βρέθηκε με μυθιστορηματικό τρόπο στην Ελλάδα. Μαρτυρία των παιδιών του ανέφερε ότι είχε έρθει με την αποστολή “Vivo Valentia” για την Κεφαλονιά, πιθανά το 1943, αλλά το πλοίο βομβαρδίστηκε και αυτός ευτυχώς σώθηκε. Από το φθινόπωρο του 1943 η Ιταλία αποχώρησε από τον άξονα και οι Ιταλοί στρατευμένοι στην Ελλάδα βρέθηκαν σε τραγική θέση. Αφοπλίστηκαν, συνελήφθησαν αλλά και εκτελέστηκαν (όπως π.χ. η μεραρχία Acqui στην Κεφαλονιά).

   Ο Εουτζένιο ντε Σιμόνε μετά από αρκετή περιπλάνηση στην Ελλάδα, προσπαθώντας να μην συλληφθεί, βρέθηκε στο Δομοκό. Ταξίδευε βόρεια με το τραίνο. Εκεί όμως συνελήφθη από τους Γερμανούς και κρατήθηκε αιχμάλωτος (6-7 μήνες) μέσα στο στρατόπεδο Τσαλτάκη. Το επάγγελμά του ήταν ηλεκτρολόγος.

   Τον Οκτώβριο 1944, για την προοπτική φυγής τους, οι Γερμανοί τού ανέθεσαν να ετοιμάσει τον εκρηκτικό μηχανισμό, με ηλεκτρική πυροδότηση για ανατίναξη των πυρομαχικών, που ήταν στις αποθήκες του στρατοπέδου Τσαλτάκη. Οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι το σχέδιο των Γερμανών ήταν να γίνουν δύο ανατινάξεις : μικρής και μεγάλης έκτασης. Δεν καταλαβαίνω τη σημασία αυτών, αλλά ο Εουτζένιο έφτιαξε όλη την εγκατάσταση. Η πυροδότηση θα γινόταν όταν οι Γερμανοί την άλλη μέρα θα είχαν φτάσει στο 16ο χμ. από τη Λαμία προς το Δομοκό.

   Η μαρτυρία αναφέρει ότι ο Ντε Σιμόνε έκανε τη μικρή πυροδότηση για να παραπλανήσει τους Γερμανούς, όχι όμως τη μεγάλη. Τη νύχτα αποσύνδεσε τελείως τα καλώδια της μεγάλης ηλεκτρικής πυροδότησης.

   Η περιγραφή του ανθρώπου Ντε Σιμόνε, όπως μαρτυρείται από τους δικούς του, αποδίδει έναν ευαίσθητο άνθρωπο, φιλέλληνα, απλό, εξαιρετικό μουσικό, που είχε μαζί του μαντολίνο, με αντιπολεμική διάθεση (αντιφασίστα).

   Ο Εουτζένιο (γνωστός ως Ντίνο) Ντε Σιμόνε εγκαταστάθηκε μετά στη Λαμία και εργάστηκε ως ελαιοχρωματιστής κυρίως σε ναούς. Νυμφεύτηκε την Ελπίδα Πέτρου και απέκτησαν πέντε παιδιά. Η φήμη της σωτήριας επέμβασής του ήταν διάχυτη στην πόλη, με ανάλογη εκτίμηση. Η επίσημη πλευρά του Δήμου Λαμίας, δεν ξέρω αν του απέδωσε κάποια ανάλογη και οφειλόμενη τιμή.

1. 3.    Ο Αυστριακός Γιόζεφ Μπλέχιγκερ και η δράση του

   Γεννήθηκε το 1911 από πατέρα Αυστριακό και μητέρα Τσέχα, στην τότε Αυστροουγγαρία. Κάποιος προπάππος του ήταν από την Πάτρα. Μετά την προσάρτηση (Anschluss) της Αυστρίας από τον Χίτλερ (το 1938), το 1939 επιστρατεύτηκε αναγκαστικά και τον έστειλαν στην Πολωνία, όπου γνώρισε τις θηριωδίες των Γερμανών.

   Την περίοδο της Κατοχής βρέθηκε στην Ελλάδα, στην υπηρεσία των σιδηροδρόμων. Εργάστηκε ως κλειδούχος στη σιδηροδρομική γραμμή Λειανοκλαδίου-Στυλίδας μέχρι το 1944, με σταθμάρχη τον Α. Βούλγαρη. Ήταν αντιφασίστας και φιλέλληνας. Γνώρισε και συνδέθηκε με άτομα της ελληνικής αντίστασης ιδιαίτερα του ΕΑΜ-ΕΛΑΝ Όθρυος. Βοηθούσε και εφοδίαζε με τρόφιμα, άτομα που είχαν ανάγκη. Πληροφορούσε αγωνιστές για μπλόκα και έσωσε κάποιους που ήταν σε κρατητήρια.

   Στις 17 Οκτωβρίου 1944, από μία εταίρα (Μαρία), που εξυπηρετούσε Γερμανούς σε πορνείο της πλατείας Λαού, πληροφορήθηκε ότι στο στρατόπεδο Τσαλτάκη οι Γερμανοί είχαν βάλει εκρηκτικά για να καταστρέψουν τα πυρομαχικά στις αποθήκες, πριν αποχωρήσουν. Η Μαρία ενημέρωσε τον Ιταλό φίλο της Μάριο, που θα ήταν σκοπός στη νότια πύλη του στρατοπέδου, να αφήσει τον Γιόζεφ να μπει μέσα στο στρατόπεδο.

   Ο Γιόζεφ ήξερε το χώρο, όπου είχε πάει πολλές φορές, επειδή υπήρχε σιδηρ. γραμμή μέσα στο στρατόπεδο για φορτώσεις και εκφορτώσεις πυρομαχικών. Έτσι βρήκε και έκοψε ή αποσύνδεσε τα καλώδια της πυροδότησης, ματαιώνοντας την ανατίναξη. Είχε ειδοποιήσει σχετικά τα μέλη της τοπικής Αντίστασης, για να τον βοηθήσουν μετά στη φυγή του. Αναφέρεται ότι ο Αθαν. Τσεκούρας τον φυγάδευσε μέσω Ροδίτσας-Μαυρομαντήλας στη Στυλίδα και ενημέρωσε το ΕΛΑΝ[1] για την ενέργειά του.

   Ο Γιόζεφ Μπλέχινγκερ με τη λήξη της Κατοχής εγκαταστάθηκε στη Λαμία. Βαπτίστηκε ορθόδοξος χριστιανός με το όνομα Ηλίας. Νυμφεύτηκε την Κούλα Καρακώστα από το Δίκαστρο Φθιώτιδας και απέκτησαν έναν γιο (Νικόλαος). Άλλαξε το επώνυμό του σε Κόκκινος. Θυμίζουμε ότι ο πρώτος νεκρός από τη Λαμία στο αλβανικό μέτωπο ονομαζόταν Ηλίας Κόκκινος.

   Επαγγελματικά ασχολήθηκε με τη διαφήμιση και τη βυζαντινή αγιογραφία, με έργα του σε ναούς της Φθιώτιδας και αλλού. Είχε εργαστήριο στην περιοχή Επτά Βρύσες.

   Τιμήθηκε με την ελληνική ιθαγένεια (απόφαση της Βουλής των Ελλήνων, το 1965, σε πρόταση του τότε υπουργού Ηλία Τσιριμώκου). Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Λαμίας (με δήμαρχο τον Αντ. Φίλη) τιμήθηκε με το Αργυρό Μετάλλιο της πόλης. Επίσης τιμήθηκε με Μετάλλιο και Δίπλωμα από την Π.Ε.Α.Ε.Α. το 1991 για την προσφορά του.

   Ο Ηλίας Κόκκινος απεβίωσε στις 23 Σεπ. 1995, στη Λαμία, σε ηλικία 84 ετών.

1. 4.    Η άλλη άποψη

   Ο γιατρός Λουκάς Χρ. Τσαγκάρης (1899-1985), που είχε τότε την ομώνυμη μαιευτική κλινική στην οδό Θερμοπυλών 33, στο βιβλίο του “Μια ζωή, ένας αγώνας” (σελ. 154-156), έκδοση 1985, αναφέρει ότι :

“… Στις 12 ακριβώς, το βράδυ της 17ης Οκτωβρίου 1944, άρχισαν – αντιστάσεως μη ούσης – ταυτοχρόνως οι ανατινάξεις της γεφύρας του Σπερχειού και των αποθηκών της Λαμίας με τα πυρομαχικά. Η Λαμία συνεταράσσετο από τις φοβερές εκρήξεις και οι λάμψεις των ξέσχιζαν το σκοτάδι της νύχτας.

   Η Κλινική μου – όπως και πολλά άλλα σπίτια – μετεβλήθη για μια ακόμη φορά σε ερείπιονˑ παράθυρα, πόρτες, τοίχοι, ταβάνια και σοβάδες εσωτερικοί έπεφταν συνεχώς, διότι η Κλινική μου ευρίσκετο εις πολύ μικράν απόστασιν – ίσως 400 μέτρα – από τις αποθήκες των πυρομαχικών.”

   Συνεχίζοντας την αφήγηση, ο Λουκάς Τσαγκάρης αναφέρει ότι τραυματίστηκε από έναν φεγγίτη που έπεσε στο κεφάλι του και χρειάστηκε το ξημέρωμα να πάει στον χειρουργό Ιωάν. Παπασιόπουλο για αποκατάσταση του εκτεταμένου τραύματος.

1. 5.    Το τελικό αποτέλεσμα και η αναγνώριση

   Δεν είναι γνωστές οι ποσότητες πυρομαχικών, που υπήρχαν τότε στο στρατόπεδο Τσαλτάκη. Η θέση του στρατοπέδου στα ανατολικά της Λαμίας, είναι στο άκρο του οικιστικού χώρου της.  Οι εκρήξεις δημιουργούν ωστικό κύμα και δονήσεις, δημιουργώντας κίνδυνο και καταστροφές σε ορισμένη ζώνη κτισμάτων κοντά στο στρατόπεδο, αλλά δεν εκτοξεύουν βλήματα ή θραύσματα. Ο Λουκάς Τσαγκάρης αναφέρει ζημιές στο κτίριο της κλινικής του, αλλά και σε πολλά άλλα σπίτια.

   Οι μαρτυρίες που αναφέρονται στους Ντε Σιμόνε και Μπλέχινγκερ βεβαιώνουν τις παράλληλες προσπάθειες αυτών για αποτροπή του γερμανικού σχεδίου, με επιτυχία. Η άποψη Ντε Σιμόνε καταλήγει ότι έγινε η μικρή περιορισμένη ανατίναξη, ενώ η άποψη Μπλέχινγκερ υπονοεί ότι η ανατίναξη αποτράπηκε και δεν έγινε καμία έκρηξη.

Επίλογος

   Η απουσία γραπτού αρχειακού υλικού της περιόδου αυτής (εφόσον δεν εκδίδονταν εφημερίδες) και η επίκληση μαρτυριών, που όμως αποκλίνουν στο τελικό αποτέλεσμα, αφήνει το ερώτημα :

   Οι αποθήκες τελικά πυροδοτήθηκαν ή όχι ;

   Η μαρτυρία Λουκά Τσαγκάρη είναι ισχυρό στοιχείο και προέρχεται από ενεργό άτομο στα χρόνια της Κατοχής, που πάντα κατέθετε την άποψή του με ευθύ και άμεσο τρόπο, παρά τη γενικότερη αρνητική πολιτική στάση του, με ενστάσεις για πρόσωπα της Αριστεράς και γεγονότα της Εθνικής Αντίστασης. Η άποψή του επιβεβαιώνεται και από προφορικές μαρτυρίες ηλικιωμένων μονίμων κατοίκων της Λαμίας προς τον γράφοντα, οι δε εκρήξεις άρχισαν από το βράδυ της 17ης Οκτωβρίου 1944 και είχαν διάρκεια κάποιων ωρών.

   Ίσως η έντονη επιθυμία ηρωοποίησης για τα περιορισμένα περιστατικά από τις εκρήξεις που έγιναν, σε συνδυασμό με την φυγή των στρατευμάτων Κατοχής και το χαρούμενο κλίμα της ημέρας εορτής του Αγίου Λουκά, έφεραν αυτό το αποτέλεσμα. Οι πολύ περιορισμένες ζημιές ξεπεράστηκαν από τη χαρά της λευτεριάς και την είσοδο των τμημάτων του ΕΛΑΣ στη Λαμία, μετά από 3 χρόνια και 7 μήνες Κατοχής. Έτσι μόνον εξηγείται η περίπτωση αυτή.

   Παραμένει προσωπικό ερώτημα, γιατί το θέμα αφέθηκε άλυτο για 82 χρόνια. Ας είναι …

---------------------

Βιβλιογραφία-Αναφορές-Ιστοσελίδες- Μαρτυρίες

1. Ιστοσελίδα : stereanea.gr
2. Ιστοσελίδα (17 Οκτωβρίου 2013): https://www.news247.gr/ellada
3. Τσαγκάρη Λουκά : Βιβλίο “Μια ζωή, ένας αγώνας”, 1985, Λαμία.
4. Βικιπαίδεια