Πόση δόση ελευθερίας αντέχει μια κοινωνία;

Αθ. Δ. Γκίκας, Μαθηματικός

Είμαστε λαός ατίθασος και ανυπάκουος. Το δημοκρατικό ιδεώδες είναι βαθιά ριζωμένο στη ψυχή μας. 
Δημοκρατία άλλωστε σημαίνει ελευθερία, την οποία όμως πολλές φορές ασκούμε αλόγιστα.

Α. Το Παράδειγμα της Γαλλίας
Οι Γάλλοι επαναστάτες του 1789, το σύνθημά τους Liberte (ελευθερία) το έβαλαν πρώτο, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα το egalite (ισότητα) και fraternite (αδελφοσύνη).
Τις συνέπειες της απόλυτης ελευθερίας τις βίωσαν αμέσως με το κοινωνικό χάος, που χαρακτήρισε τα μέσα της δεκαετίας του 1790 και επιτάχυνε την άνοδο του Ναπολέοντα Βοναπάρτη.
Αυτός αντιλήφθηκε ότι οι συμπατριώτες του ήταν διατεθειμένοι να παραδώσουν λίγη από την ελευθερία τους, χάριν της επιβολής τάξης στην κοινωνία.
Έτσι η δημοκρατική ισότητα αναδείχθηκε ως κύρια αρετή.

Β. Η Ελληνική μεταπολίτευση
Στα χρόνια αυτά πάμε να πάθουμε ό,τι και οι Γάλλοι. Οι Έλληνες, ιδίως των μεγάλων πόλεων, ταλαιπωρούνται από τα προβλήματα που προκαλούν οι ατελείωτες συγκεντρώσεις και ζημιογόνες διαδηλώσεις, και ίσως είναι έτοιμοι να δεχθούν μια πειθαρχημένη ελευθερία, που μπορεί ν’ αναφέρεται στον τρόπο λήψης των αποφάσεων για διαδηλώσεις, τους χώρους συγκέντρωσης κ.λπ.

Γ. Η ελευθερία και η ισότητα στην Παιδεία μας
Έχω την αίσθηση, ίσως κάνω και λάθος, ότι αυτές οι έννοιες δεν έχουν γίνει κατανοητές από μαθητές, φοιτητές και πολιτικούς, οι οποίοι κινούμενοι από κομματικά κριτήρια συμβάλλουν στη στρέβλωσή τους.
Να ένα παράδειγμα: Στο όνομα της ελευθερίας και της ισότητας στην πρόσβαση σε ΤΕΙ και ΑΕΙ το πολιτικό μας σύστημα έσπευσε να πολλαπλασιάσει τα Ιδρύματα αυτά και να τα κατανείμει κατά το δυνατό σε όλο το Ελλαδικό χώρο.
Ίσως δε λογάριασε τα απαιτούμενα χρήματα, αν υπήρχε διδακτικό προσωπικό με αξιόλογα προσόντα, αν οι απόφοιτοι τμημάτων με βαρύγδουπα ονόματα, θα έβρισκαν δουλειά, μετά την αποφοίτησή τους, σχετική με τις σπουδές τους.
Ιδού χαρακτηριστικό παράδειγμα πτυχιούχου:
«Τελείωσα το τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τις έντεκα (11) δουλειές που έκανα μέχρι τώρα καμιά δεν έχει σχέση με το αντικείμενο των σπουδών μου. Δεν υπάρχει προοπτική για μένα και τους συναδέλφους μου»!!
Δώσαμε τα τελευταία 30 χρόνια βάση στους αριθμούς των ΤΕΙ, ΑΕΙ και των σπουδαστών σ’ αυτά. Παιδεία όμως δεν είναι αριθμοί· είναι κύρια ποιότητα.
Για να είμαστε μια ανταγωνιστική χώρα θα πρέπει να θέσουμε τον πήχη μάθησης πολύ ψηλά.
Να απαιτηθούν δίδακτρα από αυτούς που μπορούν να πληρώσουν.
Να βοηθηθούν αξιοκρατικά με ένα εκτεταμένο σύστημα υποτροφιών αυτοί που για οικονομικούς λόγους αδυνατούν να σπουδάσουν.
Στα χρόνια των σπουδών μου 1959-1963 η εγγραφή στο Μαθηματικό του Πανεπιστημίου Αθηνών ήταν 3.350 δραχμές. Για να έχετε ένα μέτρο σύγκρισης την ίδια εποχή ο μισθός του δασκάλου ήταν 950 δραχ. το μήνα.
Δεν πλήρωσα ποτέ το ποσό της εγγραφής και κάποιοι άλλοι συμφοιτητές μου. Υπήρχε κίνητρο· αρκεί να περνούσες κάθε έτος όλα τα μαθήματα με «λίαν καλώς». Φυσικά με βιβλία αγορασμένα από τα παλαιοπωλεία για οικονομία. Τα αγοράζαμε αλλά τα διαβάζαμε.
Σήμερα τα πάντα σχεδόν δωρεάν για πολλούς: Εγγραφές, φαγητό, στέγη, μειωμένο εισιτήριο κ.λπ. Και κάτι ακόμα που θα συμβάλλει νομίζω στη κατανόηση της επιμήκυνσης του χρόνου σπουδών.
Η παρακολούθηση των μαθημάτων υποχρεωτική.
Δεν πήγαινες στο επόμενο έτος αν δεν «περνούσες» τα μαθήματα μέσα σε 3 ευκαιρίες που σου παρείχε το ΑΕΙ. Εξετάσεις Ιούνιο, Σεπτέμβριο, ενώπιον επιτροπής τον Οκτώβριο. Έστω και ένα μάθημα δεν «περνούσες» επαναλάμβανες το έτος.
Σήμερα τελειώνεις τα χρόνια σπουδών και σέρνεις πίσω σου μαθήματα προηγούμενων ετών μέχρι να λάβεις το πτυχίο! Με αποτέλεσμα:
Μόνο ένας στους δέκα (1 στους 10) παίρνει πτυχίο στα χρόνια διάρκειας των σπουδών.
3 στους 10 χρειάστηκαν πάνω από 7 χρόνια για το πτυχίο τους.
Σχεδόν το 1/3 του συνόλου των φοιτητών είναι μή ενεργοί.