Εδώ Πράγα

Θεόδωρος Γ. Κουτρούμπας,

Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Λουβαίνης (UCLouvain)

Επισκέπτης Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ (UdeM)

Την 31η Δεκεμβρίου ολοκληρώνεται η περίοδος της Τσεχικής προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που διήρκεσε έξι μήνες, όπως προβλέπουν οι διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την εκ περιτροπής άσκηση του υψηλού αυτού για την Ευρωπαϊκή Ένωση υπουργήματος από τα κράτη μέλη. Η Τσεχία είχε επιλέξει ως κατευθυντήρια γραμμή της προεδρίας αυτής, τη φράση « Η Δημοκρατία ως καθήκον», βγαλμένη από την ομιλία του πρώτου μετακομμουνιστικού της Προέδρου και γνωστού συγγραφέα Βάκλαβ Χάβελ, στην τελετή απονομής του βραβείου  «Καρλομάγνος» το 1996. Με την ομιλία του εκείνη, ο παλαίμαχος αγωνιστής κατά του ολοκληρωτισμού ζητούσε να «επανεξεταστεί, να ανοικοδομηθεί και να γίνει ισχυρότερη» η Ευρώπη.

26 χρόνια μετά, η επιλογή της φράσης του Χάβελ ως οδοδείκτη από την κυβέρνηση της χώρας του ήταν πολύ επίκαιρη τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και για την ίδια την Τσεχική Δημοκρατία.

Η χώρα αυτή βιώνει δυστυχώς μια βαθιά και ιδιαίτερα διχαστική πόλωση, μεταξύ εκείνων που στηρίζουν τον Πρόεδρο της Μίλος Ζέρμαν αφ´ενός, και των υποστηρικτών του Πρωθυπουργού της Πετρ Φιάλα, αφ ετέρου. Ο πρώτος δεν κρύβει ούτε τη συμπάθεια του για το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας, ούτε τις υπερσυντηρητικές κοινωνικά απόψεις του, και είναι ανοιχτά ευρωσκεπτικιστής. Ο δεύτερος, έχει απόλυτα φιλοδυτικό προσανατολισμό και ηγείται μιας ετερόκλητης συμμαχίας κομμάτων από όλο το πολιτικό φάσμα.

Ο Κύριος Ζέρμαν είναι αρχηγός του Κράτους από το 2013 και σύμφωνα με το Σύνταγμα ο ρόλος του είναι κυρίως συμβολικός. Αντίθετα με την Ελλάδα όμως, στην Τσεχία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται με καθολική ψηφοφορία, και όπως είναι φυσικό έχει αυξημένη νομιμοποίηση, τόσο για την άσκηση των ολίγων αλλά σημαντικών προνομίων του, που περιλαμβάνουν το διορισμό των υπουργών, των μελών του Συνταγματικού Δικαστηρίου και αυτών του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Τράπεζας, όσο και για την έκφραση πολιτικών θέσεων.

Παρά το γεγονός ότι η πρώτη του θητεία σημαδεύτηκε από εντάσεις, σκάνδαλα και διορισμούς χωρίς σεβασμό για τις ενδοκοινοβουλευτικές ισορροπίες, ο 78χρονος πρώην σοσιαλοδημοκράτης πολιτικός εξελέγει και πάλι το 2018 για αλλά πέντε έτη.

Ο Κύριος Φιάλα είναι πρόεδρος του Αστικού Δημοκρατικού Κόμματος (ODS), πολιτικού σχηματισμού ιδρυθέντος το 1991 και συχνά συγκρινόμενου με το Συντηρητικό Κόμμα του Ηνωμένου Βασιλείου.

Στο παρελθόν το κόμμα αυτό και ο ηγέτης του είχαν συχνά υιοθετήσει κοινωνικά συντηρητικές απόψεις ( για παράδειγμα επί θεμάτων απτόμενων των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων) και είχαν εκφραστεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση με τρόπο όχι πολύ διαφορετικό από αυτόν του Προέδρου Ζέρμαν.

Η πολιτική είναι όμως ένας χορός των θαυμάτων όπου έχθρες, συμμαχίες και ιδεολογίες αλλάζουν με μεγάλη ταχύτητα. Στην προσπάθεια του να πάρει την πρωθυπουργία από τον εμπλεκόμενο σε σκάνδαλα λαϊκιστή επιχειρηματία Αντρέϊ Μπάμπις, σύμμαχο του Ζέρμαν, ο Φιάλα ηγήθηκε συνασπισμού κομμάτων άκρως αντιθέτων από τις ιδεολογικές του τοποθετήσεις, όπως οι «Πειρατές» που βρίσκονται καθαρά στην αριστερή πτέρυγα της πολιτικής σκηνής.

Για να ικανοποιήσει τους «Πειρατές», ο Πρωθυπουργός προσέφερε το υπουργείο εξωτερικών στον Κύριο Γιάν Λιπάβσκι, 39 ετών, πρώην διαχειριστή ηλεκτρονικών προγραμμάτων, διακρινόμενο για τις αδιαπραγμάτευτες φιλοδυτικές και φιλευρωπαϊκές του απόψεις. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αρνήθηκε να υπογράψει τον διορισμό του Λιπάβσκι και η χώρα οδηγήθηκε σε μια, ευτυχώς σύντομη, συνταγματική κρίση, που έληξε με την υποχώρηση του αρχηγού του Κράτους. Από τότε και ως σήμερα οι σχέσεις και οι δημόσιες τοποθετήσεις των δυο πολιτειακών παραγόντων θυμίζουν τους χειρότερους χειμώνες των τσεχικών οροσειρών.

Και ο διχασμός καλά κρατεί: στις 30 Οκτωβρίου, ο πρώην πρωθυπουργός Μπάμπις ανακοίνωσε ότι κατεβαίνει υποψήφιος για τις προεδρικές εκλογές του 2023 με την υποστήριξη του Ζέρμαν, που δεν δικαιούται τρίτη θητεία. Οι δημοσκοπήσεις τον κατατάσσουν άνετα στο δεύτερο γύρο. Εάν εκλεγεί, για την Τσεχία η Δημοκρατία, και όχι μόνο η Ευρώπη, θα είναι το «καθήκον».