Μια βόλτα μνήμης στην Αγία Μαρίνα

Γράφει η Δρ. Βασιλική Λάζου

Οι τόποι έχουν μνήμη, ακόμη κι όταν μοιάζουν ήσυχοι. Δεν τη διαλαλούν· τη φέρουν. Σε μικρές λεπτομέρειες, σε ονόματα χαραγμένα στην πέτρα, σε μνημεία που στέκουν διακριτικά και συνδέουν διαφορετικές εποχές με ένα κοινό, αδιάσπαστο νήμα: τον αγώνα για ελευθερία. Μια ήσυχη, φωτεινή βόλτα στην Αγία Μαρίνα αρκεί για να καταλάβει κανείς ότι εδώ η μνήμη δεν επιβάλλεται· αναδύεται. Και συμπυκνώνεται σε δύο μνημεία, που μοιάζουν ταπεινά, αλλά κουβαλούν βαρύ ιστορικό φορτίο.
Το πρώτο μας επιστρέφει στον Απρίλιο του 1822. Εδώ έπεσε μαχόμενος ο Κάρολος Όθων Βάλντεμαρ φον Κουαλέν. Ένας 23χρονος Δανός ευγενής, φοιτητής Νομικής και αξιωματικός του δανικού στρατού, που εγκατέλειψε μια προδιαγεγραμμένη και ασφαλή ζωή για να πολεμήσει στο πλευρό των εξεγερμένων Ελλήνων. Δεν τον έφερε εδώ η καταγωγή, αλλά η πεποίθηση ότι η ελευθερία ενός λαού αφορά όλους. Το λιτό μνημείο στην πλατεία της Αγίας Μαρίνας διατηρεί ακόμη το όνομά του – μια υπενθύμιση ότι το δέντρο της λευτεριάς ποτίζεται με αίμα.
Η θυσία του Κουαλέν δεν ήταν μεμονωμένη. Ήταν μέρος ενός ευρύτερου ρεύματος διεθνούς αλληλεγγύης που χαρακτήρισε την Επανάσταση του 1821. Λίγους μόλις μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1822, αυτό το ίδιο ρεύμα θα πληρώσει βαρύ τίμημα στη μάχη του Πέτα. Από τους 96 φιλέλληνες που πολέμησαν εκεί, οι 64 θα χάσουν τη ζωή τους. Το μνημείο στο Πέτα στέκει ως σιωπηλός συνομιλητής του μνημείου της Αγίας Μαρίνας: διαφορετικός τόπος, ίδια επιλογή, ίδιο νόημα. Άνθρωποι που δεν είχαν «πατρίδα» εδώ, αλλά διάλεξαν να συνδέσουν τη μοίρα τους με τον ελληνικό αγώνα.
Το δεύτερο μνημείο της Αγίας Μαρίνας μας μεταφέρει στο 1897. Κατά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο, ο Ριτσιότι Γκαριμπάλντι, γιος του Τζουζέπε του εθνικού ήρωα των Ιταλών, έφτασε στην Ελλάδα επικεφαλής περίπου 800 εθελοντών. Το σώμα αυτό πολέμησε στη μάχη του Δομοκού, συνεχίζοντας μια παράδοση που έβλεπε τη λευτεριά ως παγκόσμια υπόθεση. Ανάμεσά τους και ο Αλάρικο Σιλβέστρι, που έπεσε νεκρός από οθωμανικό βόλι και ενταφιάστηκε μαζί με δύο συμπολεμιστές του στο προαύλιο της εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας. Η αναθηματική πλάκα δεν μνημονεύει απλώς έναν θάνατο· δηλώνει μια στάση ζωής: ότι κάποιοι ήρθαν από μακριά όχι από υποχρέωση, αλλά από επιλογή.
Τα δύο μνημεία της Αγίας Μαρίνας –του Κουαλέν και των Γαριβαλδινών– συνομιλούν μεταξύ τους. Τα χωρίζουν δεκαετίες, αλλά τα ενώνει η ίδια αρχή: ότι οι αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία δεν είναι εθνικά κλειστοί, αλλά ιστορικά ανοιχτοί. Και ότι η διεθνής αλληλεγγύη δεν είναι πολυτέλεια, αλλά συστατικό στοιχείο κάθε πραγματικού αγώνα. Η ιστορία αυτού του τόπου δεν μας επιτρέπει τη σιωπή. Μας δεσμεύει. Μας καλεί να σταθούμε με τους καταπιεσμένους, με όσους αγωνίζονται, όπως στάθηκαν άλλοι κάποτε με εμάς. Γιατί, ο αγώνας για τη λευτεριά δεν έχει σύνορα.