Ν. Ανδρουλάκης από τη Θεσσαλονίκη: Το κυβερνητικό σχέδιο, οι δεσμεύσεις και η μάχη για την πολιτική αλλαγή

Με σύνθημα την «πολιτική αλλαγή» και στόχο να παρουσιάσει το ΠΑΣΟΚ ως έτοιμη κυβερνητική δύναμη, ο Νίκος Ανδρουλάκης ανέπτυξε από το βήμα της 90ής ΔΕΘ ένα εκτεταμένο πρόγραμμα παρεμβάσεων για την οικονομία, την εργασία, τη στέγη, το ιδιωτικό χρέος, την Υγεία, την Παιδεία και τη λειτουργία του κράτους. Την επομένη, στη συνέντευξη Τύπου, έβαλε ακόμη πιο καθαρά το πολιτικό δίλημμα, αποκλείοντας συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία και θέτοντας ως στόχο την πρώτη θέση για το ΠΑΣΟΚ. Η κυβέρνηση απάντησε με σκληρή επίθεση, αμφισβητώντας την κοστολόγηση και τη δημοσιονομική αξιοπιστία των προτάσεων.

Η παρουσία του Νίκου Ανδρουλάκη στη Θεσσαλονίκη δεν είχε τον χαρακτήρα μιας ακόμη προγραμματικής εμφάνισης στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιχείρησε να μετατρέψει την 90ή ΔΕΘ σε ένα πολιτικό ορόσημο για την αξιωματική αντιπολίτευση, παρουσιάζοντας όχι απλώς μια σειρά μέτρων, αλλά ένα συνολικό σχέδιο διακυβέρνησης.

Το βασικό μήνυμα της ομιλίας του το βράδυ του Σαββάτου ήταν ότι «τώρα είναι η ώρα των μεγάλων αποφάσεων». Ο κ. Ανδρουλάκης υποστήριξε ότι η χώρα χρειάζεται αλλαγή κατεύθυνσης και όχι απλώς διορθωτικές κινήσεις, επιχειρώντας να αντιπαραβάλει το ΠΑΣΟΚ με τη Νέα Δημοκρατία αλλά και με τις υπόλοιπες δυνάμεις της αντιπολίτευσης.

Στην καρδιά της ομιλίας βρέθηκαν επτά μεγάλες νομοθετικές παρεμβάσεις, τις οποίες ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεσμεύτηκε ότι θα προωθήσει μέσα στους πρώτους έξι μήνες μιας κυβέρνησης του κόμματός του. Οι επτά άξονες αφορούν την αντιμετώπιση της ακρίβειας και τη λειτουργία της αγοράς, την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, τους μισθούς και τα εργασιακά δικαιώματα, το ιδιωτικό χρέος, τη στέγη και το δημογραφικό, την αναγέννηση της δημόσιας Υγείας και Παιδείας και, τέλος, ένα κράτος αξιοκρατίας, διαφάνειας και λογοδοσίας.

Φόροι, μισθοί και συντάξεις

Από τις εξαγγελίες που ξεχώρισαν ήταν η σταδιακή επαναφορά του 13ου μισθού στο Δημόσιο, αλλά και η επαναφορά της 13ης σύνταξης, με στόχο την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος εργαζομένων και συνταξιούχων. Παράλληλα, το ΠΑΣΟΚ προτείνει αλλαγές στη φορολογία, με κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, σταδιακή μείωση της προκαταβολής φόρου για τις επιχειρήσεις και κατάργηση της τεκμαρτής φορολόγησης. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις προτείνεται επίσης αύξηση του ορίου απαλλαγής από τον ΦΠΑ στις 20.000 ευρώ και δημιουργία ακατάσχετου επαγγελματικού λογαριασμού.

Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα καταλαμβάνει και η τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας, ώστε οι αυξήσεις των ονομαστικών εισοδημάτων να μη μετατρέπονται σε μεγαλύτερη φορολογική επιβάρυνση εξαιτίας του πληθωρισμού. Ο κ. Ανδρουλάκης υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση θα κοστίσει περίπου 400 εκατ. ευρώ σε βάθος τετραετίας.

Στο εργασιακό πεδίο, το ΠΑΣΟΚ έθεσε στο τραπέζι την πιλοτική εφαρμογή της τετραήμερης εργασίας, ενώ τάχθηκε κατά του 13ωρου και υπέρ της ενίσχυσης των συλλογικών συμβάσεων και των εργασιακών δικαιωμάτων. Το πρόγραμμα συνδέει τις αυξήσεις μισθών με την παραγωγικότητα, αλλά και με την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.

Ενέργεια και ακρίβεια

Η ακρίβεια αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ομιλίας. Ο κ. Ανδρουλάκης κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι δεν αντιμετωπίζει τις δομικές αιτίες των υψηλών τιμών και έθεσε στο επίκεντρο την ενέργεια.

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει μείωση κατά 20% της τιμής της κιλοβατώρας έως το 2027, ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων δήμων, αγροτών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, νέο πρόγραμμα «Εξοικονομώ» με προτεραιότητα στα ευάλωτα νοικοκυριά, αλλά και ανώτατη τιμή στο αγροτικό ρεύμα. Παράλληλα, ζητά μόνιμο πλαίσιο σταθερού ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις.

Στο μέτωπο των καυσίμων, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ τάχθηκε υπέρ παρεμβάσεων απέναντι στα υπερκέρδη και ενός μηχανισμού φορολόγησης των λεγόμενων «ουρανοκατέβατων κερδών», με τα έσοδα να επιστρέφουν στην κοινωνία. Παράλληλα, το πρόγραμμα προβλέπει δυνατότητα προσωρινής μείωσης του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά σε περιόδους έντονης ακρίβειας, ενώ στη συνέντευξη Τύπου ο κ. Ανδρουλάκης χαρακτήρισε δημοσιονομικά ουδέτερη την κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης.

Στέγη και δημογραφικό

Η στεγαστική κρίση αποτέλεσε δεύτερο μεγάλο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Ο κ. Ανδρουλάκης υποστήριξε ότι το κόστος στέγασης έχει γίνει δυσβάσταχτο για εργαζόμενους και νέους και συνέδεσε το ζήτημα άμεσα με το δημογραφικό.

Στη συνέντευξη της Κυριακής μίλησε για ζώνες πίεσης και φέρουσας ικανότητας, για πλαφόν στα ενοίκια σε συγκεκριμένες περιοχές, περιορισμούς στη Golden Visa και αλλαγές στη βραχυχρόνια μίσθωση. Το ΠΑΣΟΚ έχει επίσης εντάξει στο σχέδιό του την ανάπτυξη κοινωνικών κατοικιών, με στόχο να αυξηθεί η προσφορά προσιτής στέγης.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ συνέδεσε την κρίση στέγης με τη δημογραφική συρρίκνωση, υποστηρίζοντας ότι η αδυναμία των νέων να αποκτήσουν ή να νοικιάσουν κατοικία καθυστερεί τη δημιουργία οικογένειας και επιτείνει ένα πρόβλημα που ήδη αποτυπώνεται στη μείωση του μαθητικού πληθυσμού και στο κλείσιμο σχολικών μονάδων.

Ιδιωτικό χρέος και πρώτη κατοικία

Σημαντικό τμήμα του προγράμματος αφιερώθηκε και στα «κόκκινα» δάνεια. Ο κ. Ανδρουλάκης πρότεινε ρύθμιση του ιδιωτικού χρέους έως και 120 δόσεις, ενίσχυση της προστασίας της πρώτης κατοικίας και υποχρεωτική συμμετοχή των πιστωτών στον εξωδικαστικό μηχανισμό.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους συνεργάσιμους δανειολήπτες, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο οι στρατηγικοί κακοπληρωτές και όσοι αδυνατούν πραγματικά να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο πρότεινε επιμερισμό της επιβάρυνσης από την αλλαγή της ισοτιμίας, με τις τράπεζες να αναλαμβάνουν τα δύο τρίτα και τους δανειολήπτες το ένα τρίτο.

Υγεία, Παιδεία και κράτος

Στο κοινωνικό κράτος, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έθεσε ως προτεραιότητες την «αναγέννηση» του ΕΣΥ και της δημόσιας Παιδείας. Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ ενός πλαισίου για πραγματικά μη κρατικά και μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια.

Η τρίτη μεγάλη θεσμική διάσταση της πρότασης αφορά το κράτος. Ο κ. Ανδρουλάκης μίλησε για νέο ΑΣΕΠ, αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας σε δημόσιες συμβάσεις και προμήθειες και μεγαλύτερο έλεγχο της αξιοποίησης ευρωπαϊκών και δημόσιων πόρων. Στη συνέντευξή του πρότεινε ακόμη τη δημιουργία ομίλου της Αναπτυξιακής Τράπεζας, με δύο πυλώνες –την ίδια την Αναπτυξιακή Τράπεζα και ένα νέο Ταμείο Εθνικού Πλούτου– καθώς και 12 περιφερειακά σχέδια ανάπτυξης.

Η Κυριακή έφερε το καθαρό πολιτικό μήνυμα

Αν η ομιλία του Σαββάτου είχε ως βασικό στόχο την παρουσίαση του προγράμματος, η συνέντευξη Τύπου της Κυριακής ήταν περισσότερο πολιτική.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης ξεκαθάρισε ότι το ΠΑΣΟΚ δεν πρόκειται να συνεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία μετά τις εκλογές, ανεξάρτητα από το ποιο πρόσωπο θα προταθεί για πρωθυπουργός. Την ίδια στιγμή έθεσε ως πολιτικό στόχο την πρώτη θέση στις εκλογές, υποστηρίζοντας ότι μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει πραγματική πολιτική αλλαγή.

Απέρριψε επίσης το δίλημμα «Μητσοτάκης ή Ερντογάν», χαρακτηρίζοντάς το «φαιδρότητα», ενώ αμφισβήτησε και την κυβερνητική ρητορική περί «ήρεμων νερών» στα ελληνοτουρκικά. Στο ίδιο πλαίσιο απέρριψε ως ζήτημα που αφορά τη Νέα Δημοκρατία και όχι το ΠΑΣΟΚ τα σενάρια περί συνεργασίας με ένα ενδεχόμενο κόμμα του Αντώνη Σαμαρά.

Παράλληλα, ο κ. Ανδρουλάκης εξαπέλυσε επίθεση στον Αλέξη Τσίπρα, αμφισβητώντας την πολιτική του συνέπεια και την προσπάθεια επανεμφάνισής του στο πολιτικό σκηνικό. Το μήνυμα ήταν ότι το ΠΑΣΟΚ διεκδικεί τον χώρο ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία και τις υπόλοιπες δυνάμεις της Κεντροαριστεράς και θεωρεί ότι μπορεί να εκφράσει τόσο το Κέντρο όσο και τον προοδευτικό χώρο.

Η απάντηση της κυβέρνησης

Η κυβερνητική αντίδραση ήταν άμεση και ιδιαίτερα επιθετική. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης κατηγόρησε τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ότι παρουσίασε «βροχή» οικονομικών υποσχέσεων χωρίς επαρκή κοστολόγηση και χωρίς σαφές σχέδιο χρηματοδότησης. Η κυβερνητική γραμμή κινήθηκε γύρω από το επιχείρημα ότι το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ δημιουργεί ένα μεγάλο δημοσιονομικό κόστος το οποίο κάποιος θα πρέπει τελικά να πληρώσει.

Τη Δευτέρα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης ανέβασε ακόμη περισσότερο τους τόνους, υποστηρίζοντας ότι επτά από τις συγκεκριμένες προτάσεις του κ. Ανδρουλάκη έχουν ετήσιο κόστος περίπου 6 δισ. ευρώ. Κατά τον υπουργό, αρκετές από τις υπόλοιπες προτάσεις είναι γενικόλογες και δεν μπορούν να κοστολογηθούν με ακρίβεια. Παράλληλα προειδοποίησε ότι, εάν εφαρμοστούν, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αυξημένη φορολογία, με τη μεσαία τάξη να είναι ο βασικός επιβαρυνόμενος.

Η κυβέρνηση επιχείρησε έτσι να μεταφέρει τη συζήτηση από το ύψος και την κοινωνική στόχευση των παροχών στο ερώτημα της δημοσιονομικής τους βιωσιμότητας.

Η απάντηση του ΠΑΣΟΚ

Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, η απάντηση ήταν ότι το πρόγραμμα δεν αποτελεί απλή διανομή του δημοσιονομικού πλεονάσματος, αλλά συνολικό σχέδιο αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου. Ο Ανδρουλάκης επέμεινε ότι οι προτάσεις θα χρηματοδοτηθούν μέσα από ανάπτυξη, καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, έλεγχο της σπατάλης και διαφορετική κατανομή των πόρων.

Μετά τη συνέντευξη Τύπου, ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς απάντησε στην κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η κριτική του κυβερνητικού εκπροσώπου παραβλέπει τις προγραμματικές δεσμεύσεις της ίδιας της Νέας Δημοκρατίας και την κυβερνητική πολιτική σε μισθούς, συντάξεις και κοινωνικό κράτος.

Το πολιτικό στοίχημα

Η παρουσία Ανδρουλάκη στη Θεσσαλονίκη ανέδειξε τελικά δύο διαφορετικές μάχες. Η πρώτη είναι η οικονομική: ποιος μπορεί να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα που να απαντά στην ακρίβεια, στη στέγη, στο ιδιωτικό χρέος και στη χαμηλή αγοραστική δύναμη χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα.

Η δεύτερη είναι καθαρά πολιτική. Ο Ανδρουλάκης επιχείρησε να παρουσιάσει το ΠΑΣΟΚ ως τη μόνη εναλλακτική κυβερνητική επιλογή απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, απορρίπτοντας εκ των προτέρων μια μετεκλογική συνεργασία μαζί της και διεκδικώντας την πρώτη θέση.

Η κυβέρνηση, από την άλλη πλευρά, επιλέγει να αντιμετωπίσει το πρόγραμμα κυρίως μέσα από το πρίσμα του κόστους και της αξιοπιστίας των προτάσεων, επαναφέροντας το επιχείρημα ότι οι μεγάλες παροχές χωρίς σαφή χρηματοδότηση οδηγούν τελικά σε υψηλότερους φόρους ή σε δημοσιονομικά αδιέξοδα.

Την ίδια ώρα, οι υπόλοιπες δυνάμεις της αντιπολίτευσης συνεχίζουν τη δική τους παρουσία και κριτική στη ΔΕΘ, με τον ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ, την Ελληνική Λύση και τις υπόλοιπες δυνάμεις να επιχειρούν να διαφοροποιηθούν τόσο από την κυβέρνηση όσο και μεταξύ τους. Δεν προκύπτει, μέχρι στιγμής, αντίστοιχη ενιαία και εκτεταμένη αντίδραση των κομμάτων στις εξαγγελίες Ανδρουλάκη αντίστοιχη με εκείνη της κυβέρνησης· το μεγαλύτερο μέρος της αντιπολιτευτικής συζήτησης έχει στραφεί συνολικά απέναντι στις κυβερνητικές εξαγγελίες της ΔΕΘ.

Σε κάθε περίπτωση, η διήμερη παρουσία του Νίκου Ανδρουλάκη στη Θεσσαλονίκη επιχείρησε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται στο πολιτικό σκηνικό: από κόμμα που ασκεί κριτική στην κυβέρνηση σε κόμμα που παρουσιάζει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα πρώτων νομοθετικών παρεμβάσεων και ζητά από τους πολίτες «ψήφο εμπιστοσύνης» για να κυβερνήσει.

Το αν το σχέδιο αυτό θα πείσει εξαρτάται πλέον από δύο κρίσιμες παραμέτρους: την αξιοπιστία της κοστολόγησης και την πολιτική ικανότητα του ΠΑΣΟΚ να μετατρέψει τις εξαγγελίες της Θεσσαλονίκης σε πειστική κυβερνητική πρόταση. Η μάχη της ΔΕΘ, πάντως, έδειξε ότι η αντιπαράθεση Νέας Δημοκρατίας και ΠΑΣΟΚ περνά πλέον σε μια πιο καθαρή φάση προεκλογικής σύγκρουσης, με επίκεντρο όχι μόνο το ποιος θα κυβερνήσει, αλλά και το ποιο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο θα προτείνει για την επόμενη ημέρα.