Στην ανάγκη και τον ρόλο που έχουν τόσο οι υλικές, όσο και περισσότερο οι θεσμικές και νομικές παρεμβάσεις των μέσων ενημέρωσης (δημοσίων και ιδιωτικών), της Πολιτείας και των Ενώσεων Συντακτών στην Ελλάδα για την προστασία των δημοσιογράφων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, αναφέρθηκαν οι εκπρόσωποι δημοσιογραφικών ενώσεων και δημοσίων ΜΜΕ που συμμετείχαν σε σχετική συζήτηση κατά τη διάρκεια της ημερίδας για τη διαβούλευση σχετικά με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την ασφάλεια των δημοσιογράφων, που διοργανώθηκε στις εγκαταστάσεις της ΓΓ Επικοινωνίας κι Ενημέρωσης την Τετάρτη 24 Ιουνίου.

Στη συζήτηση με θέμα τις Θεσμικές Παρεμβάσεις συμμετείχαν οι Βασίλης Θωμόπουλος, γενικός δν/της της ΕΡΤ, η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ Άρια Αγάτσα, ο πρόεδρος της ΠΟΕΣΥ Σωτήρης Τριανταφύλλου, η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου, ο πρόεδρος της ΕΣΗΕΜΘ Ιωάννης Βοϊτσίδης κι ο Θέμης Μπερεδήμας, πρόεδρος ΕΣΠΗΤ.

Ο κ. Θωμόπουλος, μεταφέροντας παραδείγματα από την εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων στο newsroom στη διάρκεια κάλυψης επικίνδυνων παγκόσμιων γεγονότων, αλλά και φυσικών καταστροφών, επικεντρώθηκε στην λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο χρέος για την ενημέρωση των πολιτών και στην ανάγκη για προστασία των δημοσιογράφων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Ο ίδιος πρόσθεσε πως η ασφάλεια στο πεδίο δεν είναι θεωρητική, αλλά απαιτεί αυστηρά πρωτόκολλα, συνεχή εκπαίδευση και εξειδικευμένο εξοπλισμό προστασίας.

Ο γενικός διευθυντής της της ΕΡΤ υπογράμμισε τη σημασία της μετάβασης από τις καλές προθέσεις στη θεσμική θωράκιση. Επιπλέον, συνέδεσε την ασφάλεια με την εσωτερική αξιοπιστία του δημοσιογραφικού λειτουργήματος, καταδικάζοντας τον εντυπωσιασμό, τη λογική των clicks και την βιασύνη, πρακτικές που τραυματίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όπως τόνισε ο ίδιος, βασική λειτουργία της δημοσιογραφίας είναι να ασκείται ελεύθερα, καθώς αποτελεί δημόσιο αγαθό, θεματοφύλακα της ελευθερίας της έκφρασης και της ίδιας της δημοκρατίας.

Η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Άρια Αγάτσα χαρακτήρισε την ημερίδα ως άσκηση θεσμικής αυτογνωσίας, καθώς η ασφάλεια των δημοσιογράφων καθορίζει την ποιότητα της δημοκρατίας και το δικαίωμα των πολιτών για ελεύθερη και πλουραλιστική πληροφόρηση. Υπογράμμισε τη θεσμική ευθύνη των δημόσιων μέσων (όπως το ΑΠΕ-ΜΠΕ) να υπηρετούν την ενημέρωση ως δημόσιο αγαθό και σημείωσε ότι η πολιτική και διοικητική ορατότητα που δίνεται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης διασφαλίζει τη συνέχεια των μεταρρυθμίσεων.

Η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ πρότεινε να ισχύσουν πέντε δεσμευτικά βήματα:

Πρωτόκολλο άμεσης ανταπόκρισης για απειλές και επιθέσεις στο ρεπορτάζ: Θεσμική θωράκιση κατά των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), σαφείς εγγυήσεις εκδοτικής ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων, προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης (φυσική, ψηφιακή και κοινωνική ασφάλεια), μετρήσιμο σχέδιο συμπερίληψης για γυναίκες (καταπολέμηση σεξισμού), δημοσιογράφους με αναπηρία και εργαζόμενους στην Περιφέρεια.

Εκπροσωπώντας την ΠΟΕΣΥ, ο πρόεδρός της Σωτήρης Τριανταφύλου εκδήλωσε τη στήριξη της Ομοσπονδίας στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης, επισημαίνοντας ότι η ασφάλεια συνδέεται άμεσα με την πολυφωνία, την ελευθερία του τύπου και τη δημοκρατία. Επεσήμανε πως η προστασία δεν αφορά μόνο τις φυσικές απειλές, αλλά περιλαμβάνει και τις νομικές παρεμβάσεις και τις SLAPP αγωγές, οι οποίες προέρχονται από ισχυρούς οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες κι οδηγούν στην αυτολογοκρισία λόγω του φόβου των οικονομικών συνεπειών. Χαιρέτισε την επερχόμενη πρωτοπόρα νομοθεσία, τονίζοντας ότι η πολυετής δικαστική ομηρία εξαντλεί τους δημοσιογράφους.

Παράλληλα, ο κ. Τριανταφύλλου πρόσθεσε πως ένας από τους κομβικούς πυλώνες για την ασφάλεια των δημοσιογράφων είναι να διασφαλισθούν τα εργασιακά δικαιώματα και οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας. Συνέδεσε την κατακρήμνιση της Ελλάδας στους δείκτες ελευθερίας του τύπου (από την 35η στην 82η θέση) με την κατάργηση των ΣΣΕ κατά την οικονομική κρίση. Συνέδεσε μάλιστα την ιδιότητα του μέλους των Ενώσεων με τον επαγγελματισμό και την τήρηση του κώδικα δεοντολογίας απέναντι στην παραπληροφόρηση.

Η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ κ. Αντωνιάδου τόνισε πως η ασφάλεια των δημοσιογράφων αποτελεί εγγύηση για την ελευθεροτυπία και τη δημοκρατική λειτουργία της πολιτείας. Η ίδια επεσήμανε πόσο έχουν αυξηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο οι κίνδυνοι εναντίον των δημοσιογράφων (ψηφιακές επιθέσεις, στοχοποίηση στα social media, επιθέσεις από οπαδούς στα γήπεδα), κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στις δολοφονίες των Σωκράτη Γκιόλια και Γιώργου Καραϊβάζ, καθώς και στα διεθνή στατιστικά στοιχεία για τους νεκρούς δημοσιογράφους (π.χ. στη Γάζα).

Η κ. Αντωνιάδου ζήτησε η νέα νομοθεσία για τα SLAPPs να μην περιορίζεται μόνο στις διασυνοριακές υποθέσεις, αλλά να έχει κι εγχώρια ισχύ. Όσον αφορά τις εργασιακές διασφαλίσεις των δημοσιογράφων, η κ. Αντωνιάδου τόνισε πως οι προτάσεις στο δημόσιο για τις ΣΣΕ περιλαμβάνουν την υποχρεωτική ειδική εκπαίδευση φυσικής προστασίας για τους πολεμικούς ανταποκριτές και αναφέρθηκε στις χαμηλές αμοιβές που ισχύουν για τους δημοσιογράφους δημοσίων μέσων που καλύπτουν θεομηνίες ή παγκόσμια πολεμικά γεγονότα. Όπως δήλωσε, οι δημοσιογράφοι ρισκάρουν τη ζωή τους από κοινωνικό χρέος και όχι για τα χρήματα. Κλείνοντας η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ ζήτησε το Σχέδιο Δράσης να μετατραπεί σε δεσμευτικές πολιτικές για κράτος, θεσμούς και ιδιοκτήτες ΜΜΕ.

Ο Νίκος Βοϊτσίδης πρόεδρος της ΕΣΗΕΜ-Θ χαιρέτισε τη διαβούλευση, τονίζοντας ότι η υπεράσπιση των δημοσιογράφων αποτελεί έμπρακτη προστασία του δικαιώματος των πολιτών στην αλήθεια. Προβάλλοντας τις πρωτοβουλίες της ΕΣΗΕΜ-Θ σε διεθνείς πρωτοβουλίες για την καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας, ο κ. Βοϊτσίδης αναφέρθηκε στις προτάσεις για την υποχρέωση των επιχειρήσεων να παρέχουν εξειδικευμένα ασφαλιστικά προγράμματα, μέσα προστασίας και να τηρούν τα πρωτόκολλα αντικατάστασης στις εμπόλεμες ζώνες.

Επίσης αναφέρθηκε στις νομικές παρεμβάσεις με πρόβλεψη ποινής φυλάκισης για όποιον δημόσια υποκινεί ή παροτρύνει σε πράξεις βίας κατά δημοσιογράφων και θέσπιση αυστηρότερων ποινών σε βάρος αθλητικών συλλόγων (ΠΑΕ, ΚΑΕ) όταν κινδυνεύουν δημοσιογράφοι στις εγκαταστάσεις τους, με αφορμή και τα πρόσφατα περιστατικά στη Θεσσαλονίκη.

Ο πρόεδρος της ΕΣΠΗΤ κ. Μπερεδήμας τόνισε πως το θέμα της ασφάλειας των δημοσιογράφων είναι ζήτημα «δημοκρατικής επιβίωσης». Παραθέτοντας συγκλονιστικά διεθνή στοιχεία, αναφέρθηκε στις 1.864 δολοφονίες δημοσιογράφων τα τελευταία 30 χρόνια (εκ των οποίων 18 ήδη εντός του 2026), τονίζοντας ότι το 90% αυτών παραμένει ατιμώρητο, γεγονός που εκτρέφει την επόμενη επίθεση. Ο κ. Μπερεδήμας αναφέρθηκε στις σύγχρονες, ύπουλες μεθόδους που ακολουθούνται για να απειλούνται οι δημοσιογράφοι, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι SLAPP αγωγές, η στοχοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα, η διάβρωση από την ΤΝ και τα fake news, ενώ αναφέρθηκε και στην εργασιακή επισφάλεια που καθιστά τον συντάκτη ευάλωτο σε πιέσεις.

Ο κ. Μπερεδήμας ζήτησε να υπάρξει εφαρμογή και θεσμική θωράκιση μέσω αυστηρής νομοθεσίας κατά των SLAPPs, ώστε οι δικαστικές αίθουσες να πάψουν να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία οικονομικής και ψυχολογικής εξόντωσης. Επιπλέον, ζήτησε να υπάρξουν εξειδικευμένα πρωτόκολλα ασφάλειας και εκπαίδευσης για ακραίες συνθήκες, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα αναγνωρίζει τη δημοσιογραφία ως πυλώνα κοινωνικής συνοχής, καθώς χωρίς ασφάλεια δεν υπάρχει ελευθερία και αλήθεια.

Π. Μαρινάκης για Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ασφάλεια Δημοσιογράφων: Συνειδητή πολιτική επιλογή με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας των λειτουργών της ενημέρωσης

 Η παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων που εκπονήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και παρουσιάστηκε σε ημερίδα αποτέλεσε την αφετηρία μιας ευρείας θεσμικής διαβούλευσης για τη θωράκιση της δημοσιογραφικής λειτουργίας και της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα. Κατά την έναρξη της ημερίδας, ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, υπογράμμισε ότι η πρωτοβουλία δεν αποτελεί απλώς μία τυπική συμμόρφωση της πολιτείας προς τις ευρωπαϊκές και νομοθετικές της υποχρεώσεις, αλλά μια συνειδητή πολιτική επιλογή με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας των λειτουργών της ενημέρωσης και τη διασφάλιση της ποιοτικής ενημέρωσης των πολιτών.

   Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «η σημερινή πρωτοβουλία και όλη αυτή η στόχευση που έχουμε βάλει με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων δεν αποτελεί μόνο μία υποχρέωση. Σίγουρα είναι και μια υποχρέωση, αλλά αποτελεί και μία νομική δέσμευση, μία νομοθετική υποχρέωση». Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση επέλεξε να υπερβεί τα ελάχιστα απαιτούμενα όρια εφαρμογής, συγκεντρώνοντας κάτω από μία ενιαία στρατηγική όλες τις σχετικές νομοθετικές, θεσμικές και πολιτικές παρεμβάσεις που έχουν υλοποιηθεί ή δρομολογούνται στον χώρο της ενημέρωσης.

   Ο κ. Μαρινάκης τόνισε ότι το σχέδιο διαμορφώνεται μέσα από μια διαδικασία συνεργασίας μεταξύ της πολιτείας, των δημοσιογραφικών ενώσεων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΑΣΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Υπογράμμισε ακόμα ότι η κυβέρνηση επέλεξε μια προσέγγιση «από τα κάτω προς τα πάνω», επιδιώκοντας το τελικό κείμενο να μην αποτυπώνει απλώς κυβερνητικές αποφάσεις, αλλά μια ευρύτερη κοινωνική συναίνεση.

   «Επιλέξαμε μια προσέγγιση από τα κάτω προς τα πάνω, όπου το τελικό κείμενο δεν θα αντικατοπτρίζει τι αποφάσισε η κυβέρνηση, αλλά τι συμφώνησε η κοινωνία», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι η ανοιχτή θεσμική διαβούλευση αποτελεί τον πυρήνα της πρωτοβουλίας.

   Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις παρεμβάσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στον τομέα της προστασίας των δημοσιογράφων. Μεταξύ άλλων, στάθηκε στην κατάργηση του αδικήματος της απλής δυσφήμισης, στην αυστηροποίηση των ποινών για επιθέσεις κατά δημοσιογράφων, στη θέσπιση ειδικού αδικήματος για απειλές σε αθλητικογράφους, στη δημιουργία Παρατηρητηρίου για τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs), καθώς και στην ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας στην ελληνική νομοθεσία.

   «Ξεκινήσαμε σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης και κάναμε πολύ μεγάλες αλλαγές. Καταργήσαμε το αδίκημα της απλής δυσφήμισης. Αυστηροποιήσαμε τις ποινές για επιθέσεις σε δημοσιογράφους. Δημιουργήσαμε ένα παρατηρητήριο για τις καταχρηστικές αγωγές που έχουν καταντήσει εργαλείο εκφοβισμού», ανέφερε χαρακτηριστικά.

   Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το υπό διαμόρφωση Εθνικό Σχέδιο Δράσης αποτελεί προϊόν συλλογικής επεξεργασίας και όχι αποκλειστικά κυβερνητικής πρωτοβουλίας. Όπως σημείωσε, η σύσταση της ειδικής Task Force για την ασφάλεια των δημοσιογράφων επέτρεψε για πρώτη φορά τη θεσμική συμμετοχή των ίδιων των δημοσιογράφων και των επαγγελματικών τους ενώσεων στη διαμόρφωση των προτεινόμενων μέτρων.

   Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αναφέρθηκε επίσης σε σειρά νομοθετικών πρωτοβουλιών που αφορούν τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης, τις εργασιακές σχέσεις στον δημοσιογραφικό κλάδο, τις ρυθμίσεις για τις εφημερίδες, τις ενημερωτικές ιστοσελίδες και τη δημόσια ραδιοτηλεόραση. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων στα ΜΜΕ και στην αποτροπή της αμισθί αξιοποίησης της εργασίας τους σε πολλαπλά μέσα ενημέρωσης.

   Αναφερόμενος στη διεθνή αξιολόγηση των σχετικών μεταρρυθμίσεων, ο κ. Μαρινάκης υποστήριξε ότι οι πρωτοβουλίες της κυβέρνησης έχουν ήδη αναγνωριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. «Στην τελευταία της έκθεση για το Κράτος Δικαίου, για το σκέλος που αφορά την ασφάλεια των δημοσιογράφων και την ελευθερία του Τύπου, χρησιμοποίησε τον χαρακτηρισμό "αξιοσημείωτη πρόοδος"», σημείωσε, χαρακτηρίζοντας την αναγνώριση αυτή ως κίνητρο για περαιτέρω προσπάθεια.

   Ο υφυπουργός στάθηκε παράλληλα ιδιαίτερα στο ζήτημα των επιθέσεων που δέχονται οι δημοσιογράφοι, τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό χώρο. Υποστήριξε ότι κάθε μορφή επίθεσης, ανεξαρτήτως του ποιος είναι ο αποδέκτης ή ποια είναι η πολιτική του τοποθέτηση, πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο.

   Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο φαινόμενο των ανώνυμων επιθέσεων μέσω διαδικτύου και κοινωνικών δικτύων, το οποίο χαρακτήρισε ως έναν «ελέφαντα στο δωμάτιο» για τον οποίο επί χρόνια δεν υπήρχε ουσιαστική δημόσια συζήτηση. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι διαδικτυακές επιθέσεις δεν πλήττουν μόνο πολιτικούς και δημοσιογράφους, αλλά συνολικά τους πολίτες που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο.

   Στο πλαίσιο αυτό επανέφερε την πρόταση της κυβέρνησης για την ταυτοποίηση των χρηστών στις ψηφιακές πλατφόρμες, διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται για κατάργηση της δυνατότητας χρήσης ψευδωνύμου, αλλά για τη δυνατότητα των ίδιων των πλατφορμών να γνωρίζουν ποιος βρίσκεται πίσω από κάθε λογαριασμό.

   «Δεν μιλάμε για άρση ανωνυμίας. Μιλάμε για το να ξέρουν οι πλατφόρμες ποιος βρίσκεται πίσω από κάθε προφίλ», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η αντιμετώπιση της διαδικτυακής παρενόχλησης αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης και της δημοσιογραφικής εργασίας.

   Ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του, ο κ. Μαρινάκης απηύθυνε κάλεσμα στους δημοσιογράφους, στις επαγγελματικές ενώσεις και στους εμπλεκόμενους φορείς να συμμετάσχουν ενεργά στη διαδικασία διαβούλευσης, καταθέτοντας προτάσεις, παρατηρήσεις και διαφωνίες όπου κρίνουν απαραίτητο.

   «Μην ακούσετε απλώς. Μιλήστε, τοποθετηθείτε, διαφωνήστε αν χρειαστεί. Αυτή η διαβούλευση έχει νόημα μόνο αν το τελικό κείμενο φέρει τα ίχνη της σημερινής συνομιλίας και όλων όσων θα ακολουθήσουν», δήλωσε.

   Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η αξιοπιστία του Εθνικού Σχεδίου Δράσης δεν θα κριθεί από την κυβερνητική υπογραφή, αλλά από το κατά πόσο οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι θα το αναγνωρίσουν ως δικό τους εργαλείο προστασίας και ενίσχυσης της δημοσιογραφικής ανεξαρτησίας. «Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων δεν θα είναι αξιόπιστο επειδή θα το υπογράψουμε εμείς. Θα είναι αξιόπιστο όταν το αναγνωρίσετε εσείς ως δικό σας», κατέληξε.

  Ιωάννης Μπούγας: Η ελευθερία του Τύπου και η αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών

   Στη σημασία της ελευθερίας του Τύπου ως θεμελιώδους πυλώνα της δημοκρατίας, αλλά και στις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την προστασία των δημοσιογράφων και την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), αναφέρθηκε ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας, κατά την παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων.

   Όπως επισήμανε, η ελευθερία της έκφρασης και η ελευθερία του Τύπου κατοχυρώνονται τόσο από το ελληνικό Σύνταγμα όσο και από το ευρωπαϊκό δίκαιο, ενώ η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει αναδείξει τον ρόλο του Τύπου ως «δημοσίου θεματοφύλακα της δημοκρατίας».

   «Η ελευθερία έκφρασης περιλαμβάνει όχι μόνο ιδέες που γίνονται ευμενώς δεκτές και θεωρούνται ουδέτερες ή αδιάφορες, αλλά και εκείνες που προσβάλλουν, σοκάρουν ή αναστατώνουν. Αυτό επιβάλλει ο πλουραλισμός, η ανεκτικότητα και το ευρύ πνεύμα, χωρίς τα οποία δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατική κοινωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

   Ο κ. Μπούγας υπογράμμισε ότι η ασφάλεια των δημοσιογράφων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ατομικής προστασίας, αλλά βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ελεύθερης έκφρασης και της εύρυθμης λειτουργίας της δημοκρατίας.

   Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο φαινόμενο των καταχρηστικών αγωγών, οι οποίες, όπως σημείωσε, χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσο εκφοβισμού δημοσιογράφων, ερευνητών και πολιτών που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο.

   «Οι αγωγές αυτές έχουν ως σκοπό όχι την προστασία της προσωπικότητας του παθόντος, αλλά τον εκφοβισμό ή και την οικονομική εξουθένωση εκείνων εναντίον των οποίων στρέφονται», τόνισε.

   Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή Οδηγία για την αντιμετώπιση των SLAPPs, επισήμανε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων κρατών-μελών που προχωρούν στην ενσωμάτωσή της στο εθνικό δίκαιο. Όπως γνωστοποίησε, το σχετικό σχέδιο νόμου έχει ήδη εγκριθεί από το υπουργικό συμβούλιο και αναμένεται να τεθεί άμεσα σε δημόσια διαβούλευση, με στόχο να ψηφιστεί μέσα στο καλοκαίρι.

   Σύμφωνα με τον υφυπουργό Δικαιοσύνης, το νομοσχέδιο προβλέπει την πρόωρη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αγωγών, τη θέσπιση σύντομων διαδικασιών για την ταχύτερη εκδίκασή τους, καθώς και αυστηρότερες συνέπειες για όσους επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν τη δικαστική διαδικασία ως εργαλείο εκφοβισμού.

   Ιδιαίτερη σημασία, όπως ανέφερε, έχει το γεγονός ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν θα εφαρμόζονται μόνο σε διασυνοριακές υποθέσεις, όπως προβλέπει η ευρωπαϊκή οδηγία, αλλά και σε αμιγώς εθνικές υποθέσεις. «Πάμε λοιπόν ένα βήμα παραπέρα από την απλή συμμόρφωση προς τις διατάξεις της οδηγίας», σημείωσε.

   Παράλληλα, υπενθύμισε την κατάργηση του αδικήματος της απλής δυσφήμησης, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση ενίσχυσε την προστασία όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο και συνέβαλε στην αποτροπή καταχρηστικών πρακτικών.

   Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο γεγονός ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν θα περιοριστούν στις διασυνοριακές υποθέσεις που προβλέπει η ευρωπαϊκή οδηγία, αλλά θα εφαρμοστούν και σε αμιγώς εσωτερικές υποθέσεις.

   «Οι ρυθμίσεις δεν περιορίζονται μόνο στις διασυνοριακές διαφορές, αλλά επεκτείνονται και σε αμιγώς εθνικές υποθέσεις, διευρύνοντας ουσιαστικά το πεδίο προστασίας των διατάξεων της οδηγίας. Πάμε λοιπόν ένα βήμα παραπέρα από την απλή συμμόρφωση προς τις διατάξεις της οδηγίας», υπογράμμισε.

   Ο υφυπουργός αναφέρθηκε και στις ήδη υφιστάμενες εγγυήσεις που παρέχει η ελληνική έννομη τάξη υπέρ της ελευθερίας του Τύπου. Όπως ανέφερε, η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων δείχνει ότι οι αγωγές με χαρακτηριστικά SLAPP σπάνια γίνονται δεκτές, ενώ τα ποσά των αποζημιώσεων που επιδικάζονται παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και συχνά μειώνονται περαιτέρω στα ανώτερα δικαστήρια.

   Παράλληλα, υπενθύμισε τη νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Δικαιοσύνης για την κατάργηση του αδικήματος της απλής δυσφήμησης, υποστηρίζοντας ότι η μεταρρύθμιση αυτή συνέβαλε ουσιαστικά στην προστασία όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο.    

Δ. Κιρμικίρογλου για Εθνικό Σχέδιο για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων: «Η ασφάλεια όσων ασκούν τη δημοσιογραφία είναι η ασφάλεια της ίδιας της δημοκρατίας»

Το πρώτο ολοκληρωμένο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, Δημήτρης Κιρμικίρογλου, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης που ξεκίνησε για τη διαμόρφωση του τελικού κειμένου.

Όπως ανέφερε, πρόκειται για ένα στρατηγικό πλαίσιο προστασίας των λειτουργών της ενημέρωσης με ορίζοντα υλοποίησης έως το 2030, το οποίο περιλαμβάνει οκτώ θεματικούς άξονες και συνολικά 84 επιμέρους δράσεις.

«Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων είναι ένα στρατηγικό πλαίσιο για την προστασία όσων υπηρετούν το δικαίωμα της κοινωνίας στην ελεύθερη και έγκαιρη ενημέρωση», τόνισε ο Γενικός Γραμματέας, υπογραμμίζοντας ότι βασικός στόχος είναι η διασφάλιση ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι δημοσιογράφοι θα μπορούν να εργάζονται ελεύθερα και με ασφάλεια, τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό χώρο.

«Το όραμα της κυβέρνησης είναι ότι κάθε δημοσιογράφος μπορεί να εργάζεται ελεύθερα και με ασφάλεια εντός και εκτός διαδικτύου, χωρίς φόβο, εκφοβισμό και βία, γιατί η ασφάλεια όσων ασκούν τη δημοσιογραφία είναι εν τέλει η ασφάλεια της ίδιας της δημοκρατίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Γιατί κρίθηκε αναγκαίο το Εθνικό Σχέδιο Δράσης

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου εξήγησε ότι υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που οδήγησαν στην εκπόνηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης:

Ο πρώτος αφορά τη ραγδαία μεταβολή του διεθνούς περιβάλλοντος μέσα στο οποίο εργάζονται οι δημοσιογράφοι. Όπως σημείωσε, οι φυσικές καταστροφές, οι πολεμικές συγκρούσεις και οι κρίσεις που καλούνται να καλύψουν οι επαγγελματίες της ενημέρωσης έχουν αυξήσει σημαντικά τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν κατά την άσκηση του έργου τους.

«Διεθνώς τα περιστατικά που αφορούν την ασφάλεια δημοσιογράφων αυξάνονται ολοένα και περισσότερο. Οι κίνδυνοι είναι πολύ μεγαλύτεροι. Έχει αλλάξει ραγδαία το τοπίο που αντιμετωπίζει και πλέον λειτουργεί ένας δημοσιογράφος», ανέφερε, προσθέτοντας ότι το Σχέδιο αποτελεί τη συνέχεια προηγούμενων πρωτοβουλιών, όπως η δημιουργία της ελληνικής Task Force για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων.

Όπως υπογράμμισε, η κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου αποτελεί προϊόν διαλόγου ανάμεσα στην Πολιτεία, τις δημοσιογραφικές ενώσεις και τους επαγγελματίες του χώρου. «Αποτελεί μια συζήτηση και μια πορεία θεσμικής κατάκτησης, όπου συμμετέχουν οι δημοσιογράφοι, συμμετέχουν ενώσεις και μέσα από έναν εμπεριστατωμένο διάλογο φέρνουν προτάσεις και η Πολιτεία τις πάει ένα βήμα παρακάτω», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Η ελεύθερη δημοσιογραφία ως προϋπόθεση της δημοκρατίας

Ο δεύτερος λόγος που ανέδειξε ο Γενικός Γραμματέας αφορά τη σύνδεση της ασφάλειας των δημοσιογράφων με τη λειτουργία της δημοκρατίας.

«Τα θέματα ασφάλειας δημοσιογράφων πλέον είναι ζητήματα δημοκρατίας. Διότι όταν ένας δημοσιογράφος απειλείται ή φιμώνεται ή νιώθει ευάλωτος, δεν μπορεί να κάνει σωστά τη δουλειά του, δεν μπορεί να ενημερώσει τον κόσμο. 'Αρα, απειλείται το βασικό δημοκρατικό δικαίωμα της ενημέρωσης», υπογράμμισε.

Στο ίδιο πνεύμα, κατά την παρουσίασή του τόνισε ότι η δημοσιογραφική ελευθερία αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τον δημόσιο έλεγχο και τη λογοδοσία.

«Όταν ένας δημοσιογράφος απειλείται, εκφοβίζεται ή φιμώνεται, δεν πλήττεται μόνο το άτομο. Αποδυναμώνεται ο δημόσιος έλεγχος, υποχωρεί η λογοδοσία και συρρικνώνεται ο χώρος του δημόσιου διαλόγου», ανέφερε.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στις διεθνείς πρωτοβουλίες για την προστασία της δημοσιογραφίας μέσω της καμπάνιας «Journalists Matter» του Συμβουλίου της Ευρώπης και ως Εθνικό Σημείο Επαφής του ΟΑΣΕ για την ασφάλεια των δημοσιογράφων.

Οι θεσμικές παρεμβάσεις και η αντιμετώπιση των SLAPPs

Ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου παρουσίασε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης ως συνέχεια των πρωτοβουλιών που έχουν ήδη αναληφθεί τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση της ελευθερίας του Τύπου και της ασφάλειας των δημοσιογράφων. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται η λειτουργία της ελληνικής Task Force για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων, η αποποινικοποίηση της απλής δυσφήμισης, η αυστηροποίηση του πλαισίου προστασίας των λειτουργών της ενημέρωσης, καθώς και οι παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs).

Η αντιμετώπιση των SLAPPs αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του σχεδιασμού, καθώς οι αγωγές αυτές χρησιμοποιούνται διεθνώς ως μέσο πίεσης και οικονομικής εξουθένωσης δημοσιογράφων και ερευνητών που ασχολούνται με ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Στο πλαίσιο αυτό, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης συνδέεται με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις καταχρηστικές αγωγές και με τις ευρύτερες πολιτικές ενίσχυσης της θεσμικής προστασίας της δημοσιογραφικής έρευνας.

Στην παρέμβασή του, ο κ. Κιρμικίρογλου αναφέρθηκε στις αγωγές SLAPPs, επισημαίνοντάς τες ως μια σοβαρή απειλή για την ελευθερία του Τύπου και την ανεξάρτητη δημοσιογραφική έρευνα. Όπως τόνισε, πρόκειται για νομικές ενέργειες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με στόχο όχι τόσο την απονομή δικαιοσύνης, αλλά τη φίμωση ή την αποθάρρυνση δημοσιογράφων από το να συνεχίσουν την έρευνά τους. Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη θεσμικής θωράκισης απέναντι σε τέτοιες πρακτικές, μέσω συνεργασίας με το υπουργείο Δικαιοσύνης και με την ενσωμάτωση σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας στο εθνικό δίκαιο. Παράλληλα, συνέδεσε την αντιμετώπιση των SLAPPs με τη συνολικότερη προσπάθεια ενίσχυσης της ασφάλειας των δημοσιογράφων και της δημοκρατικής ανθεκτικότητας, σημειώνοντας ότι χωρίς αποτελεσματικά «αναχώματα» απέναντι σε καταχρηστικές δικαστικές πιέσεις, η ερευνητική δημοσιογραφία κινδυνεύει να υπονομευθεί στην πράξη.

Οι νέες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής

Ο τρίτος παράγοντας που, σύμφωνα με τον κ. Κιρμικίρογλου, κατέστησε αναγκαία την εκπόνηση του Σχεδίου συνδέεται με τη μετάβαση της ενημέρωσης στο ψηφιακό περιβάλλον και τις προκλήσεις που αυτή δημιουργεί.

Όπως ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν πλέον βασικό μέσο ενημέρωσης για μεγάλο μέρος των πολιτών, ωστόσο συνοδεύονται από αυξημένα φαινόμενα ρητορικής μίσους, διαδικτυακού εκφοβισμού και απειλών.

«Οι κοινωνικές πλατφόρμες δικτύωσης είναι εδώ και σε πολύ μεγάλο βαθμό αποτελούν πλέον μια πυξίδα ενημέρωσης για τους πολίτες. Αυτό όμως εγκυμονεί και κινδύνους, διότι η ρητορική μίσους αυξάνεται στο διαδίκτυο. Οι επιθέσεις, οι λεκτικές επιθέσεις εκφοβισμού, το bullying και οι απειλές είναι ολοένα και πιο συχνές», σημείωσε.

Για τον λόγο αυτό, όπως εξήγησε, το Εθνικό Σχέδιο Δράσης περιλαμβάνει πολιτικές που αφορούν τόσο τη φυσική όσο και την ψηφιακή ασφάλεια των δημοσιογράφων.

Οι διεθνείς προκλήσεις και οι βασικές αρχές του Σχεδίου

Κατά την παρουσίασή του, ο Γενικός Γραμματέας παρουσίασε στοιχεία που καταδεικνύουν τη σοβαρότητα των απειλών που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι διεθνώς. Όπως ανέφερε, το 85% των δολοφονιών δημοσιογράφων παγκοσμίως παραμένει χωρίς καταδίκη, ενώ περίπου 1.600 δημοσιογράφοι έχουν χάσει τη ζωή τους από το 1993, σύμφωνα με στοιχεία της UNESCO.

Το Σχέδιο βασίζεται στις τέσσερις κατευθυντήριες γραμμές που προτείνει το Συμβούλιο της Ευρώπης: Πρόληψη, Προστασία, Δίωξη και Προώθηση. Παράλληλα, στηρίζεται σε αρχές όπως η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας και των πηγών, η πολυσυμμετοχική συνεργασία, η μη διάκριση, η διαφάνεια, η λογοδοσία και η καταπολέμηση της ατιμωρησίας.

Διεθνές Κέντρο Προστασίας και Εκπαίδευσης των Δημοσιογράφων

Κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης θα διαδραματίσει το Διεθνές Κέντρο Προστασίας και Εκπαίδευσης των Δημοσιογράφων, με έδρα τη Θεσσαλονίκη και επιστημονική ευθύνη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

«Αυτός είναι ο επιχειρησιακός βραχίονας του Σχεδίου, ο θεσμός που μετατρέπει τη στρατηγική σε καθημερινή πράξη», ανέφερε ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου.

Το Κέντρο θα λειτουργεί ως κόμβος τεχνογνωσίας και εκπαίδευσης, παρέχοντας εξειδικευμένα προγράμματα για την κάλυψη εμπόλεμων ζωνών, εκπαιδεύσεις επιβίωσης υψηλού κινδύνου (HEAT), ψηφιακή θωράκιση και πιστοποίηση δεξιοτήτων, ενώ θα αναπτύσσει συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς και φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η δημιουργία του αποτελεί μία από τις εμβληματικές δράσεις του Εθνικού Σχεδίου Δράσης και φιλοδοξεί να καταστήσει τη Θεσσαλονίκη σημείο αναφοράς για την εκπαίδευση και την προστασία των δημοσιογράφων στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

 Εύη Δραμαλιώτη:  Πρόοδος στο κράτος δικαίου και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης

   Στην πρόοδο που έχει σημειώσει η Ελλάδα στον τομέα της ελευθερίας του Τύπου, της προστασίας των δημοσιογράφων και της ενίσχυσης του Κράτους Δικαίου αναφέρθηκε η Γενική Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, Εύη Δραμαλιώτη, κατά την παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων.

   Η κ. Δραμαλιώτη υπογράμμισε ότι η χώρα καταγράφει σημαντική πρόοδο στην υλοποίηση των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου, συγκαταλεγόμενη μεταξύ των κρατών-μελών που έχουν επιτύχει τις καλύτερες επιδόσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

   «Συγκαταλεγόμαστε μεταξύ των δώδεκα κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν καταγράψει τη μεγαλύτερη πρόοδο σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη και έχουν τον μικρότερο αριθμό συστάσεων», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη διαρκή προσπάθεια της χώρας για μεταρρυθμίσεις και θεσμική αναβάθμιση.

   Όπως επισήμανε, η ενίσχυση της ελευθερίας του Τύπου, η προστασία των δημοσιογράφων και η διαμόρφωση ενός πλουραλιστικού και διαφανούς μιντιακού περιβάλλοντος αποτελούν σταθερές προτεραιότητες της κυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στην εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης μέσω του νόμου 5253, καθώς και στην ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα προχώρησε σε ρυθμίσεις που υπερβαίνουν τα ελάχιστα ευρωπαϊκά πρότυπα, επεκτείνοντας την προστασία και στις εσωτερικές υποθέσεις.

   Παράλληλα, στάθηκε σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια, όπως η αποποινικοποίηση της απλής δυσφήμησης, η ενίσχυση των εγγυήσεων για την προστασία των επικοινωνιών, η λειτουργία των μητρώων έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου, καθώς και η αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών, οι οποίοι επί 28 χρόνια λειτουργούσαν υπό προσωρινό καθεστώς.

   Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη λειτουργία της Task Force για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων, η οποία συστάθηκε το 2022 και συγκεντρώνει εκπροσώπους της πολιτείας, των δημοσιογραφικών ενώσεων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών.

   Αναφερόμενη στις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής, η Γενική Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης στάθηκε ιδιαίτερα στο φαινόμενο της παραπληροφόρησης και στην ανάγκη ενίσχυσης της κριτικής σκέψης των πολιτών.

   «Η ενίσχυση της κριτικής σκέψης των πολιτών και η προετοιμασία όλων μας είναι ένα απαραίτητο βήμα που πρέπει να κάνουμε μαζί για τη δημοκρατική ανθεκτικότητα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συνεργασίας με τα πανεπιστήμια και εξειδικευμένους φορείς για την ανάπτυξη δράσεων εκπαίδευσης και ενημέρωσης.

   Κλείνοντας, η κ. Δραμαλιώτη τόνισε ότι η ενίσχυση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και η προστασία των δημοσιογράφων αποτελούν μια συνεχή θεσμική υποχρέωση της Πολιτείας, ενώ χαρακτήρισε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης ως το επόμενο σημαντικό βήμα για την εδραίωση ενός ασφαλούς και ανεξάρτητου περιβάλλοντος ενημέρωσης.

 Μπάρμπαρα Τριόνφι (ΟΑΣΕ): Η ασφάλεια των δημοσιογράφων προϋπόθεση της δημοκρατίας

   Τη σημασία της ασφάλειας των δημοσιογράφων ως προϋπόθεση για την ελευθερία της έκφρασης και τη δημοκρατική λογοδοσία υπογράμμισε η Μπάρμπαρα Τριόνφι, εκπροσωπώντας το Γραφείο του Εκπροσώπου για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης του ΟΑΣΕ.

   Η κ. Τριόνφι συνεχάρη την Ελλάδα για την πρωτοβουλία εκπόνησης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης, χαρακτηρίζοντάς την ως ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της προστασίας των δημοσιογράφων και τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για την άσκηση του δημοσιογραφικού λειτουργήματος.

   Όπως επισήμανε, η έναρξη της διαβούλευσης αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση που αναγνωρίζει έμπρακτα ότι η ανεξάρτητη δημοσιογραφία προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος συνιστά θεμέλιο των δημοκρατικών κοινωνιών.

   Η κ. Tριόνφι αναφέρθηκε επίσης στις αυξανόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι σε ολόκληρη την περιοχή του ΟΑΣΕ, επισημαίνοντας ότι εξακολουθούν να γίνονται στόχοι απειλών, σωματικών επιθέσεων, νομικών πιέσεων και εκστρατειών παρενόχλησης λόγω της επαγγελματικής τους δραστηριότητας.

   Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs), οι οποίες, όπως σημείωσε, χρησιμοποιούνται σε πολλές χώρες ως εργαλείο πίεσης και εκφοβισμού δημοσιογράφων, αλλά και στις διαδικτυακές επιθέσεις μέσω των κοινωνικών δικτύων, που συχνά λαμβάνουν τη μορφή οργανωμένων εκστρατειών μίσους, απειλών και δυσφήμησης.

   Όπως τόνισε, οι πρακτικές αυτές δεν αποσκοπούν μόνο στην αυτολογοκρισία των δημοσιογράφων, αλλά και στην υπονόμευση της αξιοπιστίας τους στον δημόσιο διάλογο.

   «Χωρίς ισχυρή και ανεξάρτητη δημοσιογραφία, η παραπληροφόρηση εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα και η δημοκρατική λογοδοσία αποδυναμώνεται», υπογράμμισε, επισημαίνοντας ότι οι επιθέσεις κατά των δημοσιογράφων πλήττουν τελικά τη δημοκρατία και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

   Η κ. Tριόνφι χαιρέτισε ιδιαίτερα την ελληνική πρωτοβουλία για την εκπόνηση Εθνικού Σχεδίου Δράσης, χαρακτηρίζοντάς την «σημαντικό και επίκαιρο βήμα» που αποτυπώνει τη βούληση της χώρας να εφαρμόσει με συστηματικό και ουσιαστικό τρόπο τις διεθνείς δεσμεύσεις της για την ασφάλεια των δημοσιογράφων.

   Παράλληλα, αναφέρθηκε στη στενή συνεργασία του Γραφείου του ΟΑΣΕ με τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και τους εμπλεκόμενους φορείς τα τελευταία χρόνια, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη εργαλείων και μηχανισμών προστασίας των λειτουργών της ενημέρωσης.

Παρουσίαση Εθνικού Σχέδιου Δράσης για την Ασφάλεια Δημοσιογράφων: Υπέρ της ανάγκης για θεσμική και υλική προστασία των δημοσιογράφων τάχθηκαν εκπρόσωποι Ενώσεων και δημοσίων ΜΜΕ σε σχετική Ημερίδα της ΓΓ Μέσων Ενημέρωσης

Στην ανάγκη και τον ρόλο που έχουν τόσο οι υλικές, όσο και περισσότερο οι θεσμικές και νομικές παρεμβάσεις των μέσων ενημέρωσης (δημοσίων και ιδιωτικών), της Πολιτείας και των Ενώσεων Συντακτών στην Ελλάδα για την προστασία των δημοσιογράφων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, αναφέρθηκαν οι εκπρόσωποι δημοσιογραφικών ενώσεων και δημοσίων ΜΜΕ που συμμετείχαν σε σχετική συζήτηση κατά τη διάρκεια της ημερίδας για τη διαβούλευση σχετικά με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την ασφάλεια των δημοσιογράφων, που διοργανώθηκε στις εγκαταστάσεις της ΓΓ Επικοινωνίας κι Ενημέρωσης την Τετάρτη 24 Ιουνίου.

Στη συζήτηση με θέμα τις Θεσμικές Παρεμβάσεις συμμετείχαν οι Βασίλης Θωμόπουλος, γενικός δν/της της ΕΡΤ, η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ Άρια Αγάτσα, ο πρόεδρος της ΠΟΕΣΥ Σωτήρης Τριανταφύλλου, η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου, ο πρόεδρος της ΕΣΗΕΜΘ Ιωάννης Βοϊτσίδης κι ο Θέμης Μπερεδήμας, πρόεδρος ΕΣΠΗΤ.

Ο κ. Θωμόπουλος, μεταφέροντας παραδείγματα από την εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων στο newsroom στη διάρκεια κάλυψης επικίνδυνων παγκόσμιων γεγονότων, αλλά και φυσικών καταστροφών, επικεντρώθηκε στην λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο χρέος για την ενημέρωση των πολιτών και στην ανάγκη για προστασία των δημοσιογράφων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Ο ίδιος πρόσθεσε πως η ασφάλεια στο πεδίο δεν είναι θεωρητική, αλλά απαιτεί αυστηρά πρωτόκολλα, συνεχή εκπαίδευση και εξειδικευμένο εξοπλισμό προστασίας.

Ο γενικός διευθυντής της της ΕΡΤ υπογράμμισε τη σημασία της μετάβασης από τις καλές προθέσεις στη θεσμική θωράκιση. Επιπλέον, συνέδεσε την ασφάλεια με την εσωτερική αξιοπιστία του δημοσιογραφικού λειτουργήματος, καταδικάζοντας τον εντυπωσιασμό, τη λογική των clicks και την βιασύνη, πρακτικές που τραυματίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όπως τόνισε ο ίδιος, βασική λειτουργία της δημοσιογραφίας είναι να ασκείται ελεύθερα, καθώς αποτελεί δημόσιο αγαθό, θεματοφύλακα της ελευθερίας της έκφρασης και της ίδιας της δημοκρατίας.

Η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Άρια Αγάτσα χαρακτήρισε την ημερίδα ως άσκηση θεσμικής αυτογνωσίας, καθώς η ασφάλεια των δημοσιογράφων καθορίζει την ποιότητα της δημοκρατίας και το δικαίωμα των πολιτών για ελεύθερη και πλουραλιστική πληροφόρηση. Υπογράμμισε τη θεσμική ευθύνη των δημόσιων μέσων (όπως το ΑΠΕ-ΜΠΕ) να υπηρετούν την ενημέρωση ως δημόσιο αγαθό και σημείωσε ότι η πολιτική και διοικητική ορατότητα που δίνεται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης διασφαλίζει τη συνέχεια των μεταρρυθμίσεων.

Η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ πρότεινε να ισχύσουν πέντε δεσμευτικά βήματα:

Πρωτόκολλο άμεσης ανταπόκρισης για απειλές και επιθέσεις στο ρεπορτάζ: Θεσμική θωράκιση κατά των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), σαφείς εγγυήσεις εκδοτικής ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων, προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης (φυσική, ψηφιακή και κοινωνική ασφάλεια), μετρήσιμο σχέδιο συμπερίληψης για γυναίκες (καταπολέμηση σεξισμού), δημοσιογράφους με αναπηρία και εργαζόμενους στην Περιφέρεια.

Εκπροσωπώντας την ΠΟΕΣΥ, ο πρόεδρός της Σωτήρης Τριανταφύλου εκδήλωσε τη στήριξη της Ομοσπονδίας στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης, επισημαίνοντας ότι η ασφάλεια συνδέεται άμεσα με την πολυφωνία, την ελευθερία του τύπου και τη δημοκρατία. Επεσήμανε πως η προστασία δεν αφορά μόνο τις φυσικές απειλές, αλλά περιλαμβάνει και τις νομικές παρεμβάσεις και τις SLAPP αγωγές, οι οποίες προέρχονται από ισχυρούς οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες κι οδηγούν στην αυτολογοκρισία λόγω του φόβου των οικονομικών συνεπειών. Χαιρέτισε την επερχόμενη πρωτοπόρα νομοθεσία, τονίζοντας ότι η πολυετής δικαστική ομηρία εξαντλεί τους δημοσιογράφους.

Παράλληλα, ο κ. Τριανταφύλλου πρόσθεσε πως ένας από τους κομβικούς πυλώνες για την ασφάλεια των δημοσιογράφων είναι να διασφαλισθούν τα εργασιακά δικαιώματα και οι Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας. Συνέδεσε την κατακρήμνιση της Ελλάδας στους δείκτες ελευθερίας του τύπου (από την 35η στην 82η θέση) με την κατάργηση των ΣΣΕ κατά την οικονομική κρίση. Συνέδεσε μάλιστα την ιδιότητα του μέλους των Ενώσεων με τον επαγγελματισμό και την τήρηση του κώδικα δεοντολογίας απέναντι στην παραπληροφόρηση.

Η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ κ. Αντωνιάδου τόνισε πως η ασφάλεια των δημοσιογράφων αποτελεί εγγύηση για την ελευθεροτυπία και τη δημοκρατική λειτουργία της πολιτείας. Η ίδια επεσήμανε πόσο έχουν αυξηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο οι κίνδυνοι εναντίον των δημοσιογράφων (ψηφιακές επιθέσεις, στοχοποίηση στα social media, επιθέσεις από οπαδούς στα γήπεδα), κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στις δολοφονίες των Σωκράτη Γκιόλια και Γιώργου Καραϊβάζ, καθώς και στα διεθνή στατιστικά στοιχεία για τους νεκρούς δημοσιογράφους (π.χ. στη Γάζα).

Η κ. Αντωνιάδου ζήτησε η νέα νομοθεσία για τα SLAPPs να μην περιορίζεται μόνο στις διασυνοριακές υποθέσεις, αλλά να έχει κι εγχώρια ισχύ. Όσον αφορά τις εργασιακές διασφαλίσεις των δημοσιογράφων, η κ. Αντωνιάδου τόνισε πως οι προτάσεις στο δημόσιο για τις ΣΣΕ περιλαμβάνουν την υποχρεωτική ειδική εκπαίδευση φυσικής προστασίας για τους πολεμικούς ανταποκριτές και αναφέρθηκε στις χαμηλές αμοιβές που ισχύουν για τους δημοσιογράφους δημοσίων μέσων που καλύπτουν θεομηνίες ή παγκόσμια πολεμικά γεγονότα. Όπως δήλωσε, οι δημοσιογράφοι ρισκάρουν τη ζωή τους από κοινωνικό χρέος και όχι για τα χρήματα. Κλείνοντας η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ ζήτησε το Σχέδιο Δράσης να μετατραπεί σε δεσμευτικές πολιτικές για κράτος, θεσμούς και ιδιοκτήτες ΜΜΕ.

Ο Νίκος Βοϊτσίδης πρόεδρος της ΕΣΗΕΜ-Θ χαιρέτισε τη διαβούλευση, τονίζοντας ότι η υπεράσπιση των δημοσιογράφων αποτελεί έμπρακτη προστασία του δικαιώματος των πολιτών στην αλήθεια. Προβάλλοντας τις πρωτοβουλίες της ΕΣΗΕΜ-Θ σε διεθνείς πρωτοβουλίες για την καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας, ο κ. Βοϊτσίδης αναφέρθηκε στις προτάσεις για την υποχρέωση των επιχειρήσεων να παρέχουν εξειδικευμένα ασφαλιστικά προγράμματα, μέσα προστασίας και να τηρούν τα πρωτόκολλα αντικατάστασης στις εμπόλεμες ζώνες.

Επίσης αναφέρθηκε στις νομικές παρεμβάσεις με πρόβλεψη ποινής φυλάκισης για όποιον δημόσια υποκινεί ή παροτρύνει σε πράξεις βίας κατά δημοσιογράφων και θέσπιση αυστηρότερων ποινών σε βάρος αθλητικών συλλόγων (ΠΑΕ, ΚΑΕ) όταν κινδυνεύουν δημοσιογράφοι στις εγκαταστάσεις τους, με αφορμή και τα πρόσφατα περιστατικά στη Θεσσαλονίκη.

Ο πρόεδρος της ΕΣΠΗΤ κ. Μπερεδήμας τόνισε πως το θέμα της ασφάλειας των δημοσιογράφων είναι ζήτημα «δημοκρατικής επιβίωσης». Παραθέτοντας συγκλονιστικά διεθνή στοιχεία, αναφέρθηκε στις 1.864 δολοφονίες δημοσιογράφων τα τελευταία 30 χρόνια (εκ των οποίων 18 ήδη εντός του 2026), τονίζοντας ότι το 90% αυτών παραμένει ατιμώρητο, γεγονός που εκτρέφει την επόμενη επίθεση. Ο κ. Μπερεδήμας αναφέρθηκε στις σύγχρονες, ύπουλες μεθόδους που ακολουθούνται για να απειλούνται οι δημοσιογράφοι, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι SLAPP αγωγές, η στοχοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα, η διάβρωση από την ΤΝ και τα fake news, ενώ αναφέρθηκε και στην εργασιακή επισφάλεια που καθιστά τον συντάκτη ευάλωτο σε πιέσεις.

Ο κ. Μπερεδήμας ζήτησε να υπάρξει εφαρμογή και θεσμική θωράκιση μέσω αυστηρής νομοθεσίας κατά των SLAPPs, ώστε οι δικαστικές αίθουσες να πάψουν να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία οικονομικής και ψυχολογικής εξόντωσης. Επιπλέον, ζήτησε να υπάρξουν εξειδικευμένα πρωτόκολλα ασφάλειας και εκπαίδευσης για ακραίες συνθήκες, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα αναγνωρίζει τη δημοσιογραφία ως πυλώνα κοινωνικής συνοχής, καθώς χωρίς ασφάλεια δεν υπάρχει ελευθερία και αλήθεια.

 Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ