ΗΠΑ – Ιράν: Σκληρό παζάρι για τον Ορμούζ, πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια και νέες ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα

Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκονται οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, καθώς Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν επιχειρούν, μέσω διαμεσολαβητών, να βρουν έναν δρόμο προς την αποκλιμάκωση, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να έχει επιτευχθεί συμφωνία. Στο επίκεντρο των επαφών βρίσκεται η πρόταση της Τεχεράνης για επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.

Η Τεχεράνη ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι έλαβε την επίσημη απάντηση της Ουάσινγκτον στην πρότασή της. Η απάντηση μεταφέρθηκε μέσω των Καταριανών διαμεσολαβητών και πλέον αναμένεται η αξιολόγησή της από την ιρανική ηγεσία. Η εξέλιξη έρχεται λίγες ημέρες μετά την απόρριψη της ιρανικής πρότασης από τον Ντόναλντ Τραμπ σε δημόσιες δηλώσεις του.

Η διαφορά μεταξύ της δημόσιας τοποθέτησης του Αμερικανού προέδρου και της επίσημης διπλωματικής διαδικασίας αποτυπώνει και τη δυσκολία των διαπραγματεύσεων. Η Τεχεράνη επέμενε ότι περίμενε επίσημη απάντηση μέσω των διαμεσολαβητών, ακόμη και μετά τις δηλώσεις Τραμπ ότι δεν αποδέχεται την πρόταση.

Η πρόταση των επτά ημερών

Η ιρανική πρόταση προβλέπει μια επταήμερη διαδικασία κατάπαυσης του πυρός και σταδιακής επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ για την εμπορική ναυσιπλοΐα. Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη ζητά την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και την εφαρμογή όρων που είχαν αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενης συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει υποστηρίξει ότι η χώρα του δεν έχει αλλάξει την πρότασή της και ότι είναι έτοιμη τόσο για διπλωματία όσο και για την επανάληψη των εχθροπραξιών. Η Τεχεράνη, σύμφωνα με τις δηλώσεις της, θεωρεί ότι το επόμενο βήμα εξαρτάται από την αμερικανική πλευρά.

Την ίδια ώρα, η ιρανική ηγεσία στέλνει διαφορετικά μηνύματα. Από τη μία πλευρά διατηρεί ανοικτό τον δίαυλο της διαπραγμάτευσης και από την άλλη διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα. Ιρανός στρατιωτικός εκπρόσωπος δήλωσε μάλιστα ότι η νέα κατάσταση στον Ορμούζ αποτελεί «μη αναστρέψιμη» πραγματικότητα, υπογραμμίζοντας τη σημασία που αποδίδει η Τεχεράνη στον έλεγχο της θαλάσσιας οδού.

Παράλληλα, η οικονομική πίεση στο εσωτερικό του Ιράν εντείνεται. Το ριάλ υποχώρησε σε νέο ιστορικό χαμηλό, ξεπερνώντας τα 2,5 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο στις αγορές της Τεχεράνης, εξέλιξη που αντανακλά τις επιπτώσεις του πολέμου και των αμερικανικών κυρώσεων στην ιρανική οικονομία.

Η Ουάσινγκτον κρατά σκληρή γραμμή

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι η πρόταση της Τεχεράνης δεν είναι αυτή που θέλει η αμερικανική πλευρά. Παράλληλα, έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση συνεχίζει την πολιτική οικονομικής πίεσης.

Μόλις μία ημέρα πριν από την ανακοίνωση της επίσημης απάντησης προς το Ιράν, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε νέες κυρώσεις σε δέκα πρόσωπα και εταιρείες που κατηγορούνται ότι διευκόλυναν την ιρανική στρατιωτική εφοδιαστική αλυσίδα. Οι στόχοι των κυρώσεων βρίσκονται μεταξύ άλλων στο Ιράν, την Κίνα, το Χονγκ Κονγκ και το Πακιστάν.

Η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να συνδέει την προοπτική μιας συμφωνίας με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ οι δύο πλευρές διαφωνούν και ως προς τη σειρά εφαρμογής των δεσμεύσεων. Η αμερικανική πλευρά επιδιώκει συγκεκριμένες και άμεσες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη, ενώ το Ιράν ζητά ταυτόχρονα ανταλλάγματα και άρση των πιέσεων.

Ο Ορμούζ κρίνει την αγορά ενέργειας

Το ενδιαφέρον για τις διαπραγματεύσεις δεν περιορίζεται στο γεωπολιτικό επίπεδο. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς και οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας επηρεάζει άμεσα τις τιμές.

Η αβεβαιότητα γύρω από το πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις θα αποκατασταθεί η ομαλή διέλευση των δεξαμενόπλοιων έχει διατηρήσει το Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Την Τετάρτη η τιμή του κινήθηκε κοντά στα 103 δολάρια, καθώς οι αγορές αξιολογούν τόσο την αμερικανική στάση όσο και την πιθανότητα επαναλειτουργίας του Ορμούζ.

Η αγορά έχει δεχθεί αντικρουόμενα μηνύματα. Από τη μία πλευρά, η Σαουδική Αραβία έχει αυξήσει τις ροές μέσω εναλλακτικών διαδρομών, γεγονός που μειώνει εν μέρει την πίεση στην παγκόσμια προσφορά. Από την άλλη, η αβεβαιότητα για τη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο, το κόστος ασφάλισης των πλοίων και οι κίνδυνοι για τις μεταφορές εξακολουθούν να λειτουργούν ανοδικά για τις τιμές.

Η κατάσταση περιπλέκεται από τα περιστατικά ασφαλείας στη θαλάσσια περιοχή. Την Τετάρτη, η βρετανική υπηρεσία UKMTO ανέφερε ότι δεξαμενόπλοιο που κατευθυνόταν προς τα Στενά του Ορμούζ χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα. Το πλήρωμα ήταν ασφαλές και η φωτιά κατασβέστηκε, όμως το περιστατικό προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Γιατί ο Ορμούζ είναι τόσο σημαντικός

Η σημασία του Ορμούζ εξηγεί γιατί κάθε ανακοίνωση γύρω από το άνοιγμα ή το κλείσιμό του προκαλεί άμεσες αντιδράσεις στις αγορές. Από τα Στενά διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Έτσι, ακόμη και όταν υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές, η αγορά τιμολογεί τον κίνδυνο μιας μεγάλης και παρατεταμένης διακοπής.

Για τους καταναλωτές, μια παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος καυσίμων, μεταφορών και παραγωγής. Παράλληλα, η ενεργειακή αβεβαιότητα μπορεί να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις και να επηρεάσει τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.

Νέες ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα

Στο άλλο μεγάλο μέτωπο της περιφερειακής κρίσης, η κατάσταση στη Γάζα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, παρά την κατάπαυση του πυρός που συμφωνήθηκε το 2025. Την Τετάρτη, σύμφωνα με τις υγειονομικές Αρχές της Γάζας, ισραηλινές επιθέσεις σκότωσαν τουλάχιστον πέντε Παλαιστίνιους σε δύο περιστατικά.

Σε ένα από τα πλήγματα, τέσσερις άνθρωποι σκοτώθηκαν και 14 τραυματίστηκαν όταν χτυπήθηκε όχημα στη συνοικία Τελ αλ-Χάουα της Γάζας. Σε άλλο πλήγμα, γυναίκα σκοτώθηκε σε διαμέρισμα. Ο ισραηλινός στρατός δεν είχε σχολιάσει άμεσα τα συγκεκριμένα περιστατικά.

Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η Χαμάς επιχειρεί να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες και να πραγματοποιεί επιθέσεις κατά παράβαση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός. Η Χαμάς αρνείται ότι ανασυντάσσει το οπλοστάσιό της και κατηγορεί με τη σειρά της το Ισραήλ ότι υπονομεύει τη συμφωνία.

Η διαφωνία αυτή αποτελεί ένα από τα βασικά εμπόδια για την εφαρμογή της επόμενης φάσης της συμφωνίας. Οι διαπραγματεύσεις παραμένουν επικεντρωμένες στην αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς, στην ισραηλινή αποχώρηση από τμήματα της Γάζας και στην έναρξη της ανοικοδόμησης.

Πάνω από 1.400 νεκροί στη Γάζα από την κατάπαυση του πυρός

Παρά την επίσημη κατάπαυση του πυρός, οι επιθέσεις συνεχίζονται. Σύμφωνα με τις υγειονομικές Αρχές της Γάζας, τουλάχιστον 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από τότε που τέθηκε σε ισχύ η συμφωνία, ενώ το Ισραήλ αναφέρει ότι τέσσερις Ισραηλινοί στρατιώτες έχουν σκοτωθεί στο ίδιο διάστημα.

Η ανθρωπιστική κατάσταση παραμένει επίσης ιδιαίτερα δύσκολη. Μεγάλο μέρος των υποδομών έχει καταστραφεί, ενώ χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν σε κατεστραμμένα ή επισφαλή κτίρια. Πρόσφατα, η κατάρρευση πολυκατοικίας στη Γάζα σκότωσε 21 ανθρώπους, γεγονός που οδήγησε τις τοπικές Αρχές να καταρτίσουν σχέδιο για την εκκένωση εκατοντάδων κτιρίων που θεωρούνται επικίνδυνα.

Παράλληλα, οι διαπραγματεύσεις για την ανοικοδόμηση παραμένουν στάσιμες. Το Ισραήλ συνδέει την είσοδο οικοδομικών υλικών και την επόμενη φάση της ανοικοδόμησης με την αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς, ενώ η παλαιστινιακή πλευρά ζητά πρώτα την τήρηση των όρων της εκεχειρίας και την ισραηλινή αποχώρηση.

Μια κρίση με πολλαπλά μέτωπα

Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι η Μέση Ανατολή παραμένει αντιμέτωπη με μια αλληλένδετη αλυσίδα κρίσεων. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια ενεργειακή αγορά, η τύχη του Ορμούζ συνδέεται με το κόστος πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ η κατάσταση στη Γάζα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα αστάθειας στην περιοχή.

Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η αξιολόγηση από την Τεχεράνη της αμερικανικής απάντησης. Εάν οι δύο πλευρές καταφέρουν να συμφωνήσουν σε έναν μηχανισμό κατάπαυσης του πυρός και σταδιακής επαναλειτουργίας του Ορμούζ, θα μπορούσε να περιοριστεί μέρος της πίεσης στις ενεργειακές αγορές. Εάν, αντίθετα, οι διαφορές παραμείνουν αγεφύρωτες, ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης θα συνεχίσει να επηρεάζει τόσο τη ναυσιπλοΐα όσο και τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Η κατάσταση στη Γάζα, όπου η εκεχειρία εξακολουθεί να παραβιάζεται σύμφωνα με τις δύο πλευρές, προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας σε μια ήδη εύθραυστη περιφερειακή ισορροπία.