Ο Έλληνας δεν διαβάζει, αλλά ξέρει τα πάντα!*

Γράφει ο Γιώργος Καρανάσιος

gkaranasios24@gmail.com 

Υπάρχει κάτι πραγματικά ανησυχητικό στη σημερινή ελληνική κοινωνία.
Όχι ότι ο κόσμος δεν διαβάζει. Αυτό, όσο σοβαρό κι αν είναι, ίσως θα μπορούσε να διορθωθεί.
Το πραγματικά επικίνδυνο είναι ότι δεν διαβάζει και, ταυτόχρονα, πιστεύει πως τα ξέρει όλα.
Τα στοιχεία είναι αμείλικτα εδώ και χρόνια. Ο ένας στους δύο Έλληνες δεν ανοίγει ούτε ένα εξωσχολικό βιβλίο σε ολόκληρη τη ζωή του. Ούτε ιστορία, ούτε λογοτεχνία, ούτε φιλοσοφία, ούτε κοινωνικές επιστήμες. Τίποτα.
Και όμως, ζούμε σε μια χώρα όπου όλοι έχουν άποψη για τα πάντα. Για γεωπολιτική, για οικονομία, για πανδημίες, για ιστορία, για διεθνές δίκαιο, για πολέμους, για επιστήμη. Με ύφος, μάλιστα, χιλίων καρδιναλίων.
Ο σύγχρονος Έλληνας δεν ενημερώνεται. Καταναλώνει αποσπάσματα. Ετικέτες. Τίτλους. Μισές κουβέντες. Ένα βιντεάκι τριάντα δευτερολέπτων. Ένα «κάπου το είδα». Ένα tweet. Μια ανάρτηση χωρίς πηγή. Και πάνω σε αυτό το τίποτα χτίζει βεβαιότητες από γρανίτη.
Δεν χρειάζεται πια γνώση. Χρειάζεται μόνο θράσος.
Κάποτε ο άνθρωπος που δεν ήξερε, σιωπούσε.     Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο. Όσο λιγότερο γνωρίζει κάποιος, τόσο πιο φανατικά μιλά.
Γιατί η γνώση γεννά αμφιβολία, ενώ η άγνοια γεννά βεβαιότητα. Αυτό είναι το δράμα της εποχής μας.
Έτσι φτάσαμε σε μια κοινωνία ανιστόρητη. Μια κοινωνία που δεν γνωρίζει το παρελθόν της, αλλά το χρησιμοποιεί σαν όπλο. Που μιλά για δημοκρατία χωρίς να καταλαβαίνει τι σημαίνει θεσμός. Που φωνάζει για ελευθερία, ενώ υπερασπίζεται τη διαφθορά σαν φυσικό δικαίωμα. Που βαφτίζει το ρουσφέτι «ανθρωπιά», την κομματική σαπίλα «μαγκιά» και την ατιμωρησία «δημοκρατία».
Το χειρότερο;
Όλα αυτά δεν συμβαίνουν στο περιθώριο. Συμβαίνουν στο κέντρο της δημόσιας ζωής.
Εκλέγονται άνθρωποι που λένε πράγματα τα οποία, σε σοβαρές κοινωνίες, θα προκαλούσαν πολιτική εξαφάνιση μέσα σε ένα βράδυ. Εδώ όχι μόνο επιβιώνουν, αλλά ξαναψηφίζονται κιόλας.
Γιατί;
Επειδή ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας δεν σκέφτεται πολιτικά. Σκέφτεται πελατειακά, οπαδικά, επιφανειακά. Δεν εξετάζει στοιχεία, δεν διαβάζει προγράμματα, δεν ψάχνει ιστορικά δεδομένα.    Λειτουργεί με συνθήματα, με θυμό, με εικόνα, με φυλετικό ένστικτο. Με το «δικός μας είναι».
Μέσα σ' αυτό το χάος πληροφορίας, ο αδαής αισθάνεται σοφός.
Το διαδίκτυο τού έδωσε πρόσβαση όχι στη γνώση, αλλά στην ψευδαίσθηση της γνώσης. Του έδωσε την εντύπωση ότι, επειδή διάβασε τρεις αράδες και είδε δύο βίντεο, κατέκτησε την αλήθεια.
Αυτό ακριβώς είχε περιγράψει ο Μπράντμπερι δεκαετίες πριν. Μια κοινωνία που δεν χρειάζεται να κάψει βιβλία, γιατί απλούστατα κανείς δεν τα ανοίγει. Μια κοινωνία που δεν φοβάται τη λογοκρισία, γιατί οι άνθρωποι έχουν μάθει μόνοι τους να αποφεύγουν τη σκέψη. Να προτιμούν το εύκολο, το γρήγορο, το αβαθές.
Το βλέπουμε παντού. Άνθρωποι που δεν έχουν διαβάσει ούτε μισό βιβλίο ιστορίας να κάνουν «αναλύσεις» για εμφυλίους, δικτατορίες και πολέμους.
Άνθρωποι που δεν μπορούν να ξεχωρίσουν μια πηγή από μια σαβούρα του διαδικτύου να μιλούν με απόλυτη βεβαιότητα για οικονομία, διεθνή πολιτική και θεσμούς.
Δεν είναι απλή αμορφωσιά πια. Είναι συνειδητή επιφανειακότητα.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο κόσμος δεν ξέρει. Κανείς δεν μπορεί να ξέρει τα πάντα. Το πρόβλημα είναι ότι δεν θέλει να μάθει. Θέλει μόνο να επιβεβαιώνεται. Να ακούει ό,τι τον βολεύει. Να θυμώνει εύκολα. Να καταγγέλλει χωρίς να ερευνά. Να φανατίζεται χωρίς να καταλαβαίνει.
Η κοινωνία μας έχει γεμίσει με ανθρώπους που έχουν άποψη χωρίς παιδεία, βεβαιότητα χωρίς γνώση και φωνή χωρίς σκέψη.
Έτσι η βλακεία παύει να είναι ατομικό ελάττωμα. Γίνεται πολιτική δύναμη. Γίνεται κοινωνικό ρεύμα. Γίνεται τρόπος ζωής.
Μια κοινωνία που δεν διαβάζει, δεν θυμάται και δεν σκέφτεται, αργά ή γρήγορα θα χειροκροτήσει αυτούς που θα την καταστρέψουν. Με απόλυτη αυτοπεποίθηση, μάλιστα.


*     Άποψη χωρίς γνώση, χωρίς μνήμη: η νέα εθνική μας ταυτότητα. Όλοι ειδικοί, κανείς αναγνώστης.