ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. To 1848 στην Ελλάδα

Γράφουν: Νίκος Ταξ. & Γεωργ. Δαβανέλλος

Προτού αναφερθούμε στα γεγονότα, τις μάχες που έλαβαν χώρα στη Λαμία και σχεδόν σε ολόκληρη της περιοχή με τραυματίες και νεκρούς, θα παραθέσουμε τον πρόλογο ώστε να καταστούν γνωστά τα αίτια και τα αποτελέσματα  αυτού του έτους.
«Είναι γνωστό ότι το έτος 1848 έχει συνδεθεί με τη μεγάλη κρίση που ξέσπασε τότε στην Ευρώπη και δημιούργησε τις μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές αναστατώσεις του περασμένου αιώνα. Τα επαναστατικά εκείνα γεγονότα άρχισαν κυρίως, με την Φεβρουαριανή επανάσταση στη Γαλλία και με τη φορά των γενικοτέρων οικονομικοκοινωνικών και πνευματικών συντελεστών της εποχής , και επεκτάθηκαν με μεγάλη ταχύτητα και κάλυψαν τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Βέβαια, οι επαναστάσεις αυτές που εντάχθηκαν στο δίπτυχο φιλελευθερισμός-εθνικισμός και χαρακτηρίστηκαν μάλιστα από μερικούς ιστορικούς σαν αστικοδημοκρατορικές, δεν είχαν ενιαία προέλευση, οργάνωση και στόχους. Πάντως, κατόρθωσαν, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα, να ανατρέψουν μερικά από τα απολυταρχικά καθεστώτα και να περιορίσουν τη δύναμη των υπολοίπων που αναγκάσθηκαν να κάνουν σημαντικές υποχωρήσεις στα επιμέρους για να περιορίσουν το σύνολο.
Το γεγονός αυτό αποδείχθηκε πολυσήμαντο και είχε σοβαρότατες επιπτώσεις στην περαιτέρω εξέλιξη της ευρωπαϊκής ζωής, γιατί ανέτρεψε παραδοσιακούς όρους της μέχρι τότε πολιτικής ζωής, συνέβαλε στην πολιτικοποίηση των μαζών και, παρά την επάνοδο των απολυταρχικών καθεστώτων, αποτέλεσε το οριακό σημείο των μετέπειτα κοινονικο-οικονομικών ανακατατάξεων και της διαμορφώσεως του νέου πολιτικού χάρτη της Ευρώπης. Ακόμη, η ικανοποίηση – ως ένα βαθμό- της επιθυμίας για κατάκτηση ελευθεριών, οδήγησε, γενικότερα, σε αλλαγές ιδεολογικές που είχαν ως αφετηρία το 1848 και ήταν εξ ίσου σπουδαίες με τις προηγούμενες μεταβολές.
Ακριβώς, η ένταση και η έκταση των επαναστατικών γεγονότων του 1848, και η επιβίωση των ιδεών που ευαγγελίσθηκε στους λαούς, ήταν οι λογικοί, για τους οποίους το σύνολο σχεδόν των ιστορικών της Νεώτερης Ευρώπης έδειξε από νωρίς ιδιαίτερη ευαισθησία στην έρευνα και παρουσίαση όχι μόνο του ευρυτέρου πλαισίου, μέσα στο οποίο κινήθηκαν οι επαναστάτες, αλλά και των ιδαιτέρων γεγονότων που διαδραματίστηκαν σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα.
Δεν συνέβη, όμως, το ίδιο και με τα γεγονότα του 1848 στην Ελλάδα, τα οποία οι ιστορικοί ή αντιπαρήλθαν ή ενέταξαν με μια υπεραπλούστευση  στις- συνηθισμένες άλλωστε- ένοπλες διαμαρτυρίες της εποχής εναντίον της οθωνικής απολυταρχίας. Χρειάστηκε να περάσει ένας αιώνας για να ιδεί η ιστοριογραφία από διαφορετική σκοπιά τα γεγονότα και να διαπιστώσει το σφάλμα εκείνων που πίστευαν ότι ο Ελληνικός λαός  έμεινε στο περιθώριο και απλός θεατής των ευρωπαϊκών αυτών εξελίξεων, έστω και αν οι ιδιαίτερες συνθήκες, κάτω από τις οποίες ζούσε την περίοδο αυτή, δεν του επέτρεψαν την ευρύτερη συμμετοχή στο μεγάλο πολιτικό και κοινωνικό προσκλητήριο του αποφασιστικού αυτού έτους για την ιστορία της Ευρώπης
Πραγματικά, η Ελλάς, ως τμήμα όχι μόνο του γεωγραφικού αλλά και του ιδεολογικού χώρου της Ευρώπης, αντιμετώπιζε, κατά την περίοδο αυτή, πολιτικά και οικονομικοκοινωνικά προβλήματα  παρόμοια, αλλά και εντελώς διαφορετικά. Τα τελευταία, μάλιστα, ήταν πολλά και ποικίλα, γιατί δεν είχαν αποκρυσταλλωθεί ακόμη όλα τα δεδομένα της πολιτικής ζωής του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Στην ουσία, η κατάσταση δεν είχε αλλάξει με τη μεταπολίτευση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843και την καθιέρωση του πολιτεύματος της Συνταγματικής Μοναρχίας. Η πολιτική ρευστότητα εξακολουθούσε να υπάρχει.  Ο Όθων που είχε ορκισθεί, το 1844, πίστη στο Σύνταγμα, κάθε άλλο παρά διακρινόταν για την αυστηρά προσήλωσή του στα θεσπισθέντα. Η κυβέρνηση, εξ άλλου, αν και είχε εκλεγεί-τυπικά τουλάχιστον – από το λαό, εξακολουθούσε και αυτή να πιστεύει ότι η εξουσία της ήταν δοτή «άνωθεν», ενώ η αντιπολίτευση ενεργούσε με κύριο χαρακτηριστικό τη μόνιμη δυσπιστία προς όλες τις ενέργειες του Όθωνα. Ακόμη, υπήρχε ένας ικανός αριθμός παλαιών πολιτικών και αγωνιστών, που είχαν περιορίσει τον ορίζοντα των επιδιώξεών τους στην ικανοποίηση προσωπικών φιλοδοξιών και οικονομικών, κυρίως, διεκδικήσεων που ήταν έξω από τα πλαίσια της αντοχής της εθνικής οικονομίας, αφού το σύνολο του πληθυσμού βρισκόταν, και από την άποψη αυτή, σε άθλια κατάσταση. Όταν δε προστεθούν σ’ όλα αυτά και οι γνωστές επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων στα εσωτερικά πράγματα  της Ελλάδος, που την εμφάνιζαν «προστατευομένην και απομονωμένην», καθώς και το μέγα θέμα του αλυτρωτισμού, που με την πολιτική του έκφραση του οράματος της Μεγάλης Ιδέας ένωνε τους Έλληνες και ταυτόχρονα τους απομάκρυνε από την πραγματικότητα, γίνεται περισσότερο κατανοητή η ιδιαιτερότητα των προβλημάτων αυτών.  Ο Τύπος, μάλιστα, της εποχής, που αρκετές φορές δεν γνώριζε και ο ίδιος όρια στην πολεμική του εναντίον της κυβερνήσεως του Όθωνα, έδινε μια εικόνα της δομολειτουργικής  συστάσεως του νέου ελληνικού κράτους, που δεν παρείχε πολλές ελπίδες για τη διόρθωση της καταστάσεως.
Ανάλογες, φυσικά, ήταν και οι οικονομικοκοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή αυτή στον ελληνικό χώρο. Η μεγάλη μάζα των αγροτών δεν είχε κλήρο και κυμαινόταν μεταξύ ανασφάλειας και προσμονής για μελλοντική διανομή των εθνικών γαιών.  Η χαμηλή παραγωγή και η γενικότερη οικονομική δυσπραγία είχαν περιορίσει στο ελάχιστο το εσωτερικό εμπόριο, ενώ ο διεθνής ανταγωνισμός και τα περιοριστικά μέτρα της Τουρκίας, εξ αιτίας της κυβερνήσεως μεγαλοϊδεατικής πολιτικής και του επεισοδίου Μουσούρου, είχαν νεκρώσει το διαμετακομιστικό εξωτερικό εμπόριο.
Και ενώ αυτές ήταν οι γενικότερες πολιτικές και οικονομικοκοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν στον ελληνικό χώρο στις αρχές του 1848, οι πρώτες πληροφορίες για τα επαναστατικά γεγονότα στη Γαλλία αναρρίπισαν τη φιλελεύθερη διάθεση και δημιούργησαν ένα κύμα ενθουσιασμού σε μεγάλο τμήμα του λαού. Ο αντίκτυπος ήταν άμεσα αισθητός. Άρχισε με τις απλές εκδηλώσεις και τα συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας και του Έθνους, για να κορυφωθεί με τα αιματηρά επαναστατικά γεγονότα του Απριλίου… Στα επόμενα φύλλα θα ακολουθήσει η « Λεπτομερής έκθεσις της κατά την Φθιώτιδα ανταρσίας».
Σπύρος Λ. Μπρέκης, - ΤΟ 1848 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
 (Αρχείο Δ.Θ. Νάτσιου)