Οι Φιλέλληνες και οι Ανθέλληνες: Μια αλήθεια χωρίς ωραιοποιήσεις! (19η Απριλίου: Ημέρα Φιλελληνισμού και Διεθνούς Αλληλεγγύης*)

Γράφει ο 
Γιώργος Καρανάσιος 
gkaranasios24@gmail.com 

Υπάρχει μια φράση που πονάει γιατί είναι αληθινή: τα κράτη δεν έχουν ηθική, οι άνθρωποι έχουν. Και αν θέλει κανείς να καταλάβει τι ήταν πραγματικά ο φιλελληνισμός, πρέπει να ξεκινήσει από εκεί. Όχι από τα μεγάλα λόγια, αλλά από τους ανθρώπους και τις πράξεις τους.
Ο φιλελληνισμός γεννήθηκε από θαυμασμό. Όχι όμως για τους Έλληνες που πολεμούσαν, πεινούσαν και σφάζονταν, αλλά για την αρχαία Ελλάδα. Για τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, για τα μάρμαρα, για τα ερείπια, για μια ιδέα που είχε παγώσει στον χρόνο. 
Οι Ευρωπαίοι ήρθαν να συναντήσουν απογόνους ηρώων και βρήκαν έναν λαό φτωχό, αγράμματο, διαιρεμένο. Και απογοητεύτηκαν.
Και τότε άρχισε η πρώτη μεγάλη σύγκρουση: ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα.
Κάποιοι από αυτούς στάθηκαν πραγματικά στο ύψος των περιστάσεων. Ο Λόρδος Βύρων δεν ήρθε για να δει αρχαία, ήρθε για να πεθάνει και πέθανε. Άλλοι πολέμησαν, τραυματίστηκαν, έδωσαν χρήματα, πίεσαν κυβερνήσεις. 
Χωρίς αυτούς, η διεθνής κοινή γνώμη ίσως να μην είχε στραφεί ποτέ υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης.
Αλλά δεν ήταν όλοι έτσι.
Μαζί με τους ιδεαλιστές ήρθαν και οι τυχοδιώκτες. Ήρθαν οι «αξιωματικοί» χωρίς στρατό, οι «σωτήρες» με τιμολόγιο, οι δανειστές που έδωσαν δάνεια για να πάρουν πίσω πολλαπλάσια. 
Τα δάνεια της ανεξαρτησίας δεν ήταν απλώς βοήθεια, ήταν η αρχή ενός χρέους που βάρυνε το νέο κράτος πριν καν σταθεί στα πόδια του.
Και κάπου εκεί αρχίζει να ξεκαθαρίζει η εικόνα: ο φιλελληνισμός δεν ήταν ούτε άγιος ούτε δαιμονικός. Ήταν ανθρώπινος. Δηλαδή γεμάτος αντιφάσεις.
Από τη μια πλευρά, ιδέες, ρομαντισμός, θυσία. Από την άλλη, συμφέρον, εκμετάλλευση, πολιτική σκοπιμότητα.
Και η Ελλάδα; Η Ελλάδα στάθηκε ανάμεσα σε αυτά τα δύο, όπως στέκεται πάντα. Ούτε όπως την φαντάστηκαν οι ξένοι, ούτε όπως την κατηγορούν οι ίδιοι σήμερα.
Γιατί η αλήθεια είναι ότι το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ μόνο έξω. Ήταν και μέσα. Ο διχασμός, η μικρότητα, η ιδιοτέλεια, αυτά που έβλεπε και κατήγγελλε ο Κολοκοτρώνης, δεν ήταν εφεύρεση κανενός ξένου. Ήταν υπαρκτά. Και πλήρωσαν ακριβά.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν ίσως η πιο καθαρή απόδειξη. Ένας άνθρωπος που προσπάθησε να βάλει τάξη, να φτιάξει κράτος, να λειτουργήσει με κανόνες. Και τι εισέπραξε; Εχθρότητα. Γιατί δεν έκλεβε, γιατί δεν συμβιβαζόταν, γιατί δεν βόλευε.
Και τελικά, έπεσε. Και μαζί του, μια ευκαιρία.
Αν κάποιος κοιτάξει προσεκτικά, θα δει ότι αυτό το μοτίβο δεν άλλαξε ποτέ πραγματικά. Ούτε στις σχέσεις μας με τους ξένους, ούτε στις σχέσεις μας μεταξύ μας.
Και φτάνουμε στο σήμερα. Ή μάλλον, στο πρόσφατο χθες. Στην περίοδο των μνημονίων, μετά το 2010. Εκεί όπου ο φιλελληνισμός εξαφανίστηκε και στη θέση του εμφανίστηκε κάτι πολύ πιο ωμό.
Πολλοί Ευρωπαίοι, όχι όλοι, αλλά αρκετοί, μίλησαν για τους Έλληνες με τρόπο προσβλητικό. Μας είπαν τεμπέληδες, διεφθαρμένους, ανίκανους. Ξέχασαν ιστορία, ξέχασαν θυσίες, ξέχασαν ακόμη και τη δική τους συμβολή στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ελλάδας.
Ήταν σκληροί. Και σε πολλές περιπτώσεις άδικοι.
Αλλά εδώ υπάρχει μια δύσκολη αλήθεια που δεν βολεύει: δεν ήταν όλα ψέματα. Η κρίση δεν έπεσε από τον ουρανό. Χτίστηκε πάνω σε λάθη, σε παθογένειες, σε ένα κράτος που δεν λειτούργησε όπως έπρεπε.
Άρα τι κάνουμε; Απορρίπτουμε τα πάντα; Ή δεχόμαστε τα πάντα;
Ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Ούτε οι φιλέλληνες του 1821 ήταν όλοι ήρωες, ούτε οι Ευρωπαίοι της κρίσης ήταν όλοι εχθροί. Όπως ούτε οι Έλληνες ήταν όλοι θύματα ή όλοι υπεύθυνοι.
Η ιστορία δεν είναι άσπρο-μαύρο. Είναι γκρίζα. Και αυτό το γκρίζο είναι που ενοχλεί, γιατί δεν αφήνει χώρο για εύκολες αφηγήσεις.
Σήμερα, αν θέλουμε πραγματικά να τιμήσουμε την Ημέρα Φιλελληνισμού, δεν έχει νόημα να αναμασάμε μύθους. Ούτε να ωραιοποιούμε, ούτε να δαιμονοποιούμε.
Έχει νόημα να θυμόμαστε.
Να θυμόμαστε εκείνους που ήρθαν χωρίς να κερδίσουν τίποτα και έδωσαν τα πάντα. Να θυμόμαστε όμως και εκείνους που ήρθαν για να πάρουν.
Να θυμόμαστε τα λάθη των ξένων. Αλλά και τα δικά μας.
Γιατί η μεγαλύτερη αυταπάτη δεν είναι ο φιλελληνισμός. Είναι να πιστεύουμε ότι η ευθύνη ανήκει πάντα στους άλλους.


Υ.Γ1.     Έκφραση ενός σύγχρονου φιλελληνισμού αποτέλεσε και το ευρύ διεθνές κίνημα αλληλεγγύης προς τον σκληρά δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό κατά την περίοδο των μνημονίων μετά το 2010. Τότε, είχε οριστεί ως συντονισμένη ημέρα διεθνούς αλληλεγγύης η 18η Φεβρουαρίου 2012. Η ημέρα αυτή είχε ως κεντρικό σύνθημα το «Είμαστε όλοι Έλληνες», φράση που ανάγεται στο 1821, όταν ο Άγγλος ποιητής και φιλέλληνας Percy Bysshe Shelley προλόγισε με αυτήν το ποίημά του Hellas, καταγγέλλοντας τις αυταρχικές κυβερνήσεις της Ευρώπης για την αδιαφορία τους απέναντι στους εξεγερμένους Έλληνες.

Υ.Γ2.     Πολλά από τα σκληρά λόγια που αποδίδονται από τον Λόρδο Βύρωνα κυκλοφορούν σήμερα σε υπερβολική ή παραποιημένη μορφή. Είναι αλήθεια ότι ο ίδιος δεν δίστασε να ασκήσει αυστηρή κριτική στους Έλληνες της εποχής του, απογοητευμένος από τον διχασμό και τις αδυναμίες τους. Όμως αυτή η κριτική δεν αναιρεί τον βαθύ φιλελληνισμό του, ούτε το γεγονός ότι στάθηκε έμπρακτα στο πλευρό τους, φτάνοντας μέχρι τη θυσία στο Μεσολόγγι. Η αλήθεια, όπως συχνά συμβαίνει στην ιστορία, βρίσκεται ανάμεσα στον θαυμασμό και την απογοήτευση.


*    Με το Π.Δ.130/2008 έχει καθορισθεί η 19η Απριλίου ως "ημέρα Φιλελληνισμού και Διεθνούς Αλληλεγγύης"!