Οι Τρεις Ιεράρχες - Η γιορτή τους

Του Χρήστου Δελημπούρα
πρ. Σχολικός Σύμβουλος – Προϊστάμενος Π.Ε.

“Αυτοί γαρ τη Τριάδι υπέρ ημών αεί πρεσβεύουσι”

Η Εκκλησία μας στις 30 Ιανουαρίου γιορτάζει τους Τρεις Ιεράρχες, τους προστάτες των Γραμμάτων.

Με τον όρο “Τρεις Ιεράρχες”αναφερόμαστε στους τρεις επιφανείς αγίους και θεολόγους: Βασίλειο τον Μέγα, Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό και Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Για τη σοφία τους και τη χριστιανική τους ζωή η Ορθόδοξη Εκκλησία μας τους ονόμασε αγίους και γιορτάζουν ο καθένας ξεχωριστά. Αλλά επειδή δημιουργήθηκε μία διαφωνία μεταξύ των Χριστιανών για το ποιος από τους τρεις πρόσφερε τα περισσότερα αποφασίστηκε και καθιερώθηκε από τον 11ο αιώνα να υπάρχει και για τους τρεις μια κοινή γιορτή στις 30 Ιανουαρίου κάθε έτους.

Η εποχή τους ονομάστηκε ΧΡΥΣΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΊΑΣ και δίκαια θεωρούνται προστάτες των γραμμάτων των σχολείων και των μαθητών. Είχαν και οι τρεις πολύ καλές μητέρες (Εμμέλεια, Νόννα και Ανθούσα), που τους βοήθησαν να γίνουν καλοί άνθρωποι, να αγαπήσουν τα γράμματα και τον Χριστό. Σπούδασαν στις πιο μεγάλες σχολές της εποχής τους. Βοήθησαν τους φτωχούς και όλους όσοι είχαν την ανάγκη τους.

Βασίλειος ο Μέγας (329-379): Γεννήθηκε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας. Υπηρξε επίσκοπος της πατρίδας του και θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους θεολόγους και πατέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Σ’ αυτόν αποδίδεται η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Έκανε και τη Βασιλειάδα που περιείχε νοσοκομείο, πτωχοκομείο, ορφανοτροφείο και γηροκομείο. Η συμβολή του στην ανάπτυξη των γραμμάτων και της φιλανθρωπίας τον κατέστησαν μια από τις μεγαλύτερες μορφές της χριστιανικής παράδοσης.

Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός (329-390): Γεννήθηκε στη Ναζιανζό της Καππαδοκίας. Έγινε και αρχιεπίσκοπος της Κωνσταντινούπολης, έλαβε μέρος στη δεύτερη Οικουμενική Σύνοδο, όπου το σοφό και διαυγές πνεύμα του έδωσε σπουδαίες συμβουλές και κατευθύνσεις. Οι γεμάτοι σοφία και θεία πνοή λόγοι του ονομάστηκαν θεολογικοί. Γι’ αυτό ακριβώς και ο ίδιος ονομάστηκε Θεολόγος. Εκτός από εξαιρετικός Θεολόγος, υπήρξε και καλός ποιητής, αφού έγραψε αρκετά ποιήματα με θεολογικό και ηθικό περιεχόμενο.

Ιωάννης ο Χρυσόστομος (345-407): Γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας. Έμεινε ορφανός από πατέρα από μικρή ηλικία. Η μητέρα του τον ανέθρεψε με ευσέβεια και χριστιανικές αρετές. Προοριζόταν για το νομικό στάδιο και διδάχτηκε ρητορική. Η φύση του και η ανατροφή του δε συμβιβαζόταν με το επάγγελμα του. Γρήγορα το άφησε για να ζήσει τη ζωή του ασκητή. Θεωρείται πως η γλώσσα του “έσταζε μέλι” καθώς υπήρξε ο πιο χαρισματικός ρήτορας της εποχής του. Έγινε πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και αφιέρωσε τη ζωή του στη φιλανθρωπία. Τα ημερήσια συσσίτια της εποχής του έτρεφαν 7000 ανθρώπους. Η σκληρή κριτική που ασκούσε στους αυτοκράτορες, τελικά τον οδήγησαν σε εξορία τρεις φορές.

Έγραψε πολλά συγγράμματα ποικίλου περιεχομένου και βοήθησε την εκκλησία πολύ. Γι’ αυτό ονομάστηκε “στύλος της Ορθοδοξίας και φως της αλήθειας”. Με την ίδρυση του ελληνικού κράτους καθιερώθηκε ο πρώτος εορτασμός και πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 1842.

Η μνήμη των Τριών ιεραρχών θεωρείται ότι έρχεται να συμβολίζει μεταφορικά την Αγία Τριάδα και το ρόλο των Τριών Πατέρων στη διαμόρφωση του τριαδικού δόγματος. Η γιορτή των Τριών Ιεραρχών (30 Ιανουαρίου) τιμά τους προστάτες των γραμμάτων με εκδηλώσεις στα σχολεία, όπως εκκλησιασμό και παρουσίαση ποιημάτων και διαλόγων, αν και τα τελευταία χρόνια έχει καταργηθεί ως επίσημη σχολική αργία (2020), με τα σχολεία να λειτουργούν συχνά με εκπαιδευτικές δραστηριότητες, αφιερωμένες στους αγίους αντί για πλήρη αργία. Η γιορτή είναι σημαντική για την Παιδεία, αλλά πλέον γιορτάζεται μέσα από εκδηλώσεις στα σχολεία παρά ως αργία με τα μαθήματα να διεξάγονται κανονικά.

Οι Τρεις Ιεράρχες μελέτησαν τους αρχαίους κλασικούς συγγραφείς και φιλοσόφους και κατόρθωσαν να συμφιλιώσουν το Αρχαίο Ελληνικό Πνεύμα με τη Χριστιανική Πίστη. Το έργο των Τριών Ιεραρχών είναι πολύ μεγάλο. Όλοι οι φτωχοί, οι άρρωστοι, τα ορφανά και οι ηλικιωμένοι έβρισκαν καταφύγιο κοντά τους. Η μεγάλη τους καρδιά και η χριστιανική τους ψυχή γίνονταν στέγη για όσους είχαν ανάγκη. Ήταν τόση η καλοσύνη και η φιλανθρωπία τους, που δεν υπολόγισαν τα πλούτη και τα χρήματα τους. Τίποτα δεν κράτησαν για τον εαυτό τους.

Όλα τα υπάρχοντα τους τα διέθεσαν για να δώσουν χαρά στους συνανθρώπους τους.

Ήταν ιεραπόστολοι! Δίδασκαν τη χριστιανική θρησκεία και το λόγο του Θεού με πάθος, γεγονός που σε συνδυασμό με τη μεγάλη τους μόρφωση, τους έφερε αντιμέτωπους και εχθρούς με την άρχουσα τάξη.

Δίκαια, λοιπόν, ονομάστηκαν Μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας και προστάτες των Γραμμάτων και των Σχολείων !

Το πολυσήμαντο έργο τους θα μείνει μια ακριβή κληρονομιά στην αιωνιότητα ! Ας γίνουμε εραστές των θεόπνευστων λόγων τους και ζηλωτές της αγνής ζωής τους!

“Πάντες οι των λόγων αυτών ερασταί, συνελθόντες ύμνοις τιμήσωμεν”.

ΧΡOΝΙΑ ΠΟΛΛΑ !