Το Ουκρανικό μοντέλο για το Προσφυγικό και η κατάργηση του Δουβλίνο 3

Γράφει ο Νότης Μαριάς

Ολοκληρώθηκε τελικά χωρίς απόφαση για το Προσφυγικό-Μεταναστευτικό η διήμερη Σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που έγινε στις Βρυξέλλες στις 29-30 Ιουνίου 2023, καθώς Πολωνία και Ουγγαρία στύλωσαν τα πόδια παραμένοντας αμετακίνητες στις θέσεις τους (https://tvpworld.com. 30/6/2023).

Με τον τρόπο αυτόν Βαρσοβία και Βουδαπέστη έγραψαν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους το Άρθρο 80 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ (ΣΛΕΕ) το οποίο καθορίζει ότι «οι πολιτικές της Ένωσης στον τομέα των συνοριακών ελέγχων, του ασύλου και της μετανάστευσης, καθώς και η εφαρμογή τους, διέπονται από τις αρχές της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών, ενώ οι πράξεις της Ένωσης που θεσπίζονται στον τομέα αυτόν περιέχουν κατάλληλα μέτρα για την εφαρμογή της εν λόγω αρχής».

Για τον λόγο αυτόν άλλωστε πριν καν κορυφωθούν οι τεράστιες προσφυγικές ροές το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2015, με Γραπτή μας Ερώτηση στην Ευρωβουλή στις 15 Απριλίου 2015 στην οποία τονίζαμε ότι «οι πόλεμοι σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική δημιουργούν τεράστια κύματα προσφύγων που αναζητούν ασφαλές καταφύγιο στην ΕΕ» απαιτούσαμε «στο όνομα της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, να καταργηθεί ο Κανονισμός Δουβλίνο ΙΙI και να γίνει κατανομή των προσφύγων (αλλά και των παράνομων μεταναστών που επίσης κατακλύζουν την Ελλάδα) μεταξύ των χωρών της ΕΕ, με βάση την έκταση, τον πληθυσμό και το ΑΕΠ τους, λαμβανομένων υπόψη και των ποσοστών ανεργίας κάθε χώρας» (https://www.notismarias.gr 15/4/2015).

Και όλα αυτά καθώς σύμφωνα με το άρθρο 78 παρ. 3 ΣΛΕΕ «εφόσον ένα ή περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν επείγουσα κατάσταση, λόγω αιφνίδιας εισροής υπηκόων τρίτων χωρών, το Συμβούλιο μπορεί να εκδίδει, μετά από πρόταση της Επιτροπής, προσωρινά μέτρα υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους ή των εν λόγω κρατών μελών, μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο».

Το «ναυάγιο» της διαπραγμάτευσης για το Προσφυγικό στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Η σθεναρή στάση Πολωνίας και Ουγγαρίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 29-30 Ιουνίου 2023 ενάντια σε κάθε αλλαγή του Δουβλίνο 3 είχε ως αποτέλεσμα την αδυναμία έκδοσης Συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το ζήτημα αυτό.

Μάλιστα προκειμένου να σωθούν τα προσχήματα τελικά εκδόθηκαν «Συμπεράσματα του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σχετικά με την εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης» όπου μεταξύ άλλων επισημαίνεται ότι «η μετανάστευση αποτελεί ευρωπαϊκή πρόκληση που απαιτεί ευρωπαϊκή αντίδραση».

Στη συνέχεια όμως σημειώνεται με νόημα «ότι η Πολωνία και η Ουγγαρία δήλωσαν ότι, στο πλαίσιο των εν εξελίξει εργασιών για το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, σύμφωνα με τα προηγούμενα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2016, του Ιουνίου 2018 και του Ιουνίου 2019, είναι αναγκαίο να επιτευχθεί συναίνεση για μια αποτελεσματική πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, ότι, στο πλαίσιο των μέτρων αλληλεγγύης, η μετεγκατάσταση και η επανεγκατάσταση θα πρέπει να γίνονται σε εθελοντική βάση και ότι όλες οι μορφές αλληλεγγύης θα πρέπει να θεωρούνται εξίσου έγκυρες και να μην χρησιμεύουν ως δυνητικός παράγοντας έλξης για την αντικανονική μετανάστευση» (www. consilium.europa.eu/el 30/6/2023).

Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι η όλη διαπραγμάτευση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έγινε στη βάση της πρόσφατης πολιτικής συμφωνίας η οποία επιτεύχθηκε σε επίπεδο Συμβουλίου της ΕΕ στις 8 Ιουνίου 2023 για το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο (https://www. consilium.europa.eu 8/6/2023). Ένα Σύμφωνο το οποίο στην ουσία διατηρεί τη λογική του Δουβλίνο 3 σύμφωνα με την οποία το κράτος μέλος πρώτης εισόδου είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας ή αίτησης ασύλου που υποβάλλεται στην ΕΕ από υπήκοο τρίτης χώρας.

Απλά με το νέο Σύμφωνο προβλέπονται και 30.000 μετεγκαταστάσεις ετησίως και καταβολή 20.000 ευρώ ανά πρόσφυγα εκ μέρους των κρατών που δεν θα ενταχθούν στο πρόγραμμα μετεγκαταστάσεων.  Και όλα αυτά ενώ μόνο για το 2022 εκκρεμούν ήδη 960.000 αιτήσεις ασύλου σε όλη της ΕΕ.

Και όμως από το 2001 υπάρχει νομοθεσία της ΕΕ για την μαζική εισροή εκτοπισθέντων

Και ενώ η ηγεσία της ΕΕ δείχνει προσκολλημένη στο σύστημα του Δουβλίνου για το Προσφυγικό επιδεικνύει ταυτόχρονα «μια εξαιρετικά επιλεκτική αμνησία» σε σχέση με την  Οδηγία 2001/55/ΕΚ για την μαζική εισροή εκτοπισθέντων η οποία ισχύει από το 2001.

Η ανωτέρω Οδηγία 2001/55/ΕΚ εκδόθηκε στις 20 Ιουλίου 2001 μετά την οδυνηρή εμπειρία της Ευρώπης λόγω των χιλιάδων εκτοπισθέντων με αφορμή τον Πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία στη δεκαετία του 1990, Ένα Πόλεμο για τον οποίο το ΝΑΤΟ και η ΕΕ φέρουν τεράστιες ευθύνες καθώς με την πολιτική τους και υπό την καθοδήγηση ΗΠΑ και Γερμανίας οδήγησαν στη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας με αποτέλεσμα να πλημμυρίσουν με πρόσφυγες η Γερμανία αλλά και άλλες χώρες της ΕΕ.

Η κατάσταση αυτή σύμφωνα με το Προοίμιο της Οδηγίας 2001/55/ΕΚ οδήγησε τότε την ΕΕ στο να προχωρήσει στη θέσπιση κανόνων «σχετικά με την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου στο πλαίσιο της προσωρινής προστασίας που παρέχεται σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων». Για τον λόγο αυτόν μάλιστα κρίθηκε ότι θα έπρεπε «να προβλεφθεί ένας μηχανισμός αλληλεγγύης για να συμβάλλει στην επίτευξη της δίκαιης κατανομής των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή σε περίπτωση μαζικής συρροής εκτοπισθέντων και την αντιμετώπιση των συνεπειών αυτής της υποδοχής».

Ειδικότερα στο άρθρο 1 της Οδηγίας 2001/55/ΕΚ καθορίζεται ρητά ότι σκοπός της Οδηγίας είναι «να θεσπίσει ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων από τρίτες χώρες οι οποίοι δεν μπορούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους, και να επιδιώξει τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων».

Επιπλέον στο άρθρο 12 της Οδηγίας 2001/55/ΕΚ προβλέπεται ότι «τα κράτη μέλη παρέχουν, για μια περίοδο που δεν υπερβαίνει την περίοδο προσωρινής προστασίας, το δικαίωμα, στα άτομα που απολαύουν προσωρινής προστασίας, να ασκούν μισθωτή ή ανεξάρτητη δραστηριότητα, τηρουμένων των κανόνων που εφαρμόζονται στο επάγγελμα, καθώς και δραστηριότητες, όπως εκπαιδευτικά προγράμματα για ενήλικες, επαγγελματική κατάρτιση και πρακτική εξάσκηση.

Για λόγους πολιτικής στον τομέα της αγοράς εργασίας, τα κράτη μέλη δύνανται να δίδουν προτεραιότητα σε πολίτες της ΕΕ και σε πολίτες των κρατών που δεσμεύονται από τη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο καθώς επίσης σε νομίμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι λαμβάνουν επίδομα ανεργίας. Εφαρμόζεται το ισχύον γενικό δίκαιο των κρατών μελών σχετικά με την αμοιβή, την πρόσβαση στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης όσον αφορά τη μισθωτή ή ανεξάρτητη δραστηριότητα, καθώς και άλλους όρους εργασίας».
 

* O Νότης Μαριάς είναι Πρόεδρος του Κόμματος ΕΛΛΑΔΑ- Ο ΑΛΛΟΣ ΔΡΟΜΟΣ, Καθηγητής Θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, πρώην Ευρωβουλευτής, notismarias@gmail.com