Όταν η Σκέψη αντικαθίσταται από τον Αλγόριθμο

Γράφει ο 
Γιώργος Καρανάσιος 
gkaranasios24@gmail.com 

Κάποτε το σχολείο είχε ένα βασικό σκοπό: να μάθει το παιδί να σκέφτεται.   Σήμερα κινδυνεύει να μάθει το παιδί να… ρωτάει σωστά μια μηχανή. Και κάπου εκεί χάνεται το παιχνίδι, χωρίς καν να το καταλάβουμε.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε ήδη στην εκπαίδευση, όχι με σχέδιο αλλά από την πίσω πόρτα.      Οι μαθητές την έχουν αγκαλιάσει με ενθουσιασμό, όχι γιατί τους ανοίγει δρόμους γνώσης, αλλά γιατί τους δίνει έτοιμες απαντήσεις. Στα διαγωνίσματα, στις εργασίες, παντού. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό στα χαρτιά και τραγικό στην πράξη: όταν έρθει η ώρα να μιλήσουν, να εξηγήσουν, να σκεφτούν μόνοι τους, αποκαλύπτεται το κενό.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αυταπάτη. Νομίζουμε ότι έχουμε «έξυπνα» παιδιά επειδή χρησιμοποιούν «έξυπνα» εργαλεία. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές έχουμε παιδιά που μαθαίνουν να παρακάμπτουν τη σκέψη. Γιατί το σχολείο δεν ήταν ποτέ το αποτέλεσμα, αλλά η διαδρομή μέχρι αυτό. 
Η άσκηση δεν είχε αξία επειδή λύθηκε, αλλά επειδή κάποιος πάλεψε να τη λύσει. 
Η τεχνητή νοημοσύνη ακυρώνει ακριβώς αυτή τη διαδικασία.
Την ίδια στιγμή, το εκπαιδευτικό σύστημα δείχνει να παρακολουθεί αμήχανα. Έρευνες, συνέδρια, ωραίες διατυπώσεις για «ενσωμάτωση της τεχνολογίας ως εργαλείο ενδυνάμωσης». 
Όλα σωστά στη θεωρία και σχεδόν άχρηστα στην πράξη. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα μπει η τεχνητή νοημοσύνη στο σχολείο. Έχει ήδη μπει.   
Το ερώτημα είναι αν θα αντικαταστήσει τη σκέψη ή αν θα την υπηρετήσει. Και αυτή τη στιγμή, την υποκαθιστά.
Ακούγονται και πιο ακραίες φωνές, όπως του Y. N. Harari, που μιλά για έναν κόσμο όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα αναλάβει όχι μόνο δουλειές, αλλά και νόμους, θρησκείες, ακόμη και τον ίδιο τον τρόπο που νοηματοδοτούμε τη ζωή.      
Μπορεί να φαίνεται υπερβολικό, αλλά αν το δούμε στο μικρόκοσμο του σχολείου, ίσως δεν είναι τόσο μακριά: ήδη οι μαθητές δανείζονται σκέψεις που δεν είναι δικές τους, υιοθετούν απαντήσεις που δεν έχουν ελέγξει, εμπιστεύονται κάτι που δεν κατανοούν.
Και εδώ υπάρχει ένα δεύτερο, πιο ύπουλο πρόβλημα. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι αλάνθαστη. Κάνει λάθη, συχνά πειστικά. Όταν όμως ο χρήστης δεν έχει τη γνώση ή τη διάθεση να ελέγξει, το λάθος γίνεται «αλήθεια». Έτσι δημιουργείται μια νέα μορφή άγνοιας: η ψηφιακή άγνοια, που ντύνεται με τη βεβαιότητα της τεχνολογίας.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι οι μαθητές χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι ότι αρχίζουν να εξαρτώνται από αυτήν. Όταν για κάθε μικρό πρόβλημα ανοίγεις μια εφαρμογή αντί να σκεφτείς, σιγά σιγά το μυαλό μαθαίνει να τεμπελιάζει. Και ένα μυαλό που δεν ασκείται, απλώς ατροφεί.
Δεν χρειάζονται ούτε πανικοί ούτε ωραιοποιήσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα ισχυρό εργαλείο, αλλά δεν είναι παιδαγωγός, ούτε μπορεί να γίνει. Αν το σχολείο δεν βάλει όρια και κανόνες, αν δεν επαναφέρει στο κέντρο τη διαδικασία της σκέψης, τότε θα καταλήξουμε με μια γενιά που θα έχει απαντήσεις για όλα, αλλά κατανόηση για τίποτα.
Και τότε το πρόβλημα δεν θα είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Θα είναι η φυσική μας ανοησία.